Euterpe oleracea
Owoc amazońskiej palmy o granatowoczarnej, tłustej miąższości — surowiec antyoksydacyjny bogaty w antocyjany i kwasy tłuszczowe.
Acai to owoc palmy Euterpe oleracea, rosnącej w podmokłych lasach ujścia Amazonki, gdzie od wieków stanowi podstawę wyżywienia ludności Pará. Jego popularność w Europie wynika z bardzo wysokiej zawartości antocyjanów i innych polifenoli, którym zawdzięcza intensywną fioletowoczarną barwę i silne właściwości antyoksydacyjne. W odróżnieniu od większości owoców acai jest surowcem tłustym — miąższ zawiera znaczący udział jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, zbliżony profilem do oliwy. Do Polski trafia wyłącznie w formie przetworzonej: liofilizowanego proszku, mrożonej pulpy lub soku, bo świeży owoc psuje się w ciągu doby od zbioru. Jest surowcem odżywczo-wspomagającym, nie lekiem — traktowany jako źródło polifenoli w diecie, a nie jako zioło o ukierunkowanym działaniu farmakologicznym.
Wysmukła palma o wysokości 15–25 m i pniu (kłodzinie) o średnicy zaledwie 10–20 cm, wyrastająca kępami po kilka–kilkanaście pni z jednego karpy — cecha odróżniająca od pojedynczo rosnących palm. Kłodzina gładka, szara, wyraźnie pierścieniowana bliznami po opadłych liściach, u góry zakończona zieloną, gładką pochwą liściową (tzw. koroną). Liście pierzaste, długości 2–3 m, o wąskich, równowąskolancetowatych listkach zwisających po obu stronach osi w jednej płaszczyźnie, tworzących pióropusz z 8–14 liści. Kwiatostan to rozgałęziona, zwisająca wiecha (kolba) wyrastająca poniżej korony liści, z licznymi drobnymi, kremowymi kwiatami rozdzielnopłciowymi na tej samej roślinie. Owoc — kulisty pestkowiec o średnicy 1–2 cm, dojrzały granatowoczarny z fioletowym nalotem woskowym, o bardzo cienkiej, jadalnej warstwie miąższu (zaledwie 1–2 mm) otaczającej dużą, twardą pestkę stanowiącą ok. 80–90% masy owocu. Owoce zebrane w gęste, zwisające grona. Korzenie liczne, podporowe, częściowo nadziemne, z pneumatoforami pozwalającymi oddychać w zalanym podłożu.
Gatunek nie występuje w Polsce. Pochodzi z Ameryki Południowej — z zalewowych lasów tropikalnych delty Amazonki (brazylijskie stany Pará, Amapá, Maranhão), Gujany, Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru i Trynidadu. Rośnie na bagnistych, okresowo zalewanych terenach nadrzecznych (várzea), często tworząc rozległe naturalne łany. Do Polski surowiec sprowadzany jest niemal wyłącznie z Brazylii, w postaci mrożonej pulpy lub liofilizowanego proszku, także za pośrednictwem przetwórni europejskich i amerykańskich.
Roślina ściśle tropikalna, bez najmniejszej mrozoodporności — nie przetrwa temperatur poniżej ok. 10 °C, uprawa gruntowa w Polsce jest niemożliwa. Wymaga temperatur w zakresie 22–30 °C, wilgotności powietrza powyżej 70%, obfitych opadów (ponad 2000 mm rocznie) i podłoża stale wilgotnego do zalanego — znosi okresowe zalewanie korzeni. Gleba żyzna, próchniczna, ilasto-mułowa, o odczynie kwaśnym do lekko kwaśnego (pH ok. 4,5–6,5). W warunkach polskich możliwa wyłącznie jako roślina kolekcjonerska w ogrzewanej szklarni tropikalnej — praktycznie bez szans na owocowanie. Kupując surowiec, unikać produktów niewiadomego pochodzenia, bez informacji o kraju i partii; sprawdzać, czy proszek nie jest wypełniany maltodekstryną lub cukrem.
owoc — pulpa i skórka (Euterpes fructus), w handlu: liofilizowany proszek z miąższu, mrożona pulpa, sok; pomocniczo olej z owoców do celów kosmetycznych
W Brazylii zbiór odbywa się przez większość roku, ze szczytem w porze suchej (sierpień–grudzień) — wtedy owoce mają najwyższą zawartość antocyjanów i tłuszczu. Grona ścina się ręcznie, wspinając się na kłodzinę, gdy owoce są jednolicie granatowoczarne, matowe od nalotu woskowego. Owoce muszą być przerobione (rozmoczone w ciepłej wodzie i przetarte na pulpę) w ciągu 24 godzin od zbioru, w przeciwnym razie fermentują i tracą wartość. Pulpa jest natychmiast mrożona lub liofilizowana. Dla polskiego odbiorcy praktyczny „termin zbioru” to data produkcji i przydatności na opakowaniu — antocyjany rozkładają się w czasie, więc świeży rocznik jest istotny.
Antocyjany (dominują cyjanidyno-3-glukozyd i cyjanidyno-3-rutynozyd) — główny nośnik działania antyoksydacyjnego i barwy; inne polifenole: proantocyjanidyny, flawony (oryentyna, izooryentyna, homooryentyna), kwasy fenolowe (ferulowy, wanilinowy, p-hydroksybenzoesowy), katechiny. Frakcja tłuszczowa (znaczący udział suchej masy miąższu) z przewagą kwasu oleinowego i palmitynowego oraz udziałem linolowego. Ponadto fitosterole (beta-sitosterol), błonnik pokarmowy w dużej ilości, składniki mineralne (wapń, potas, mangan, żelaz), witamina E (tokoferole) i śladowe ilości witaminy C — wbrew reklamom acai nie jest bogatym źródłem witaminy C. Zawartość cukrów jest niska jak na owoc.
Proszek liofilizowany: zwykle 1–2 łyżeczki dziennie, dodawane do koktajli, jogurtu, owsianki lub soków — nie zaparzać, bo wysoka temperatura rozkłada antocyjany. Mrożona pulpa: porcja ok. 100 g, rozmrożona i zmiksowana, tradycyjnie podawana z bananem, granolą i miodem (brazylijskie „açaí na tigela”). Sok: szklanka dziennie, ale w handlu bywa mocno rozcieńczony i dosładzany — czytać skład. Surowiec przyjmuje się w ramach diety, jako źródło polifenoli, a nie w kuracjach o określonym dawkowaniu; nie ma ustalonej dawki leczniczej. Nie łączyć z gorącymi napojami. Olej z acai stosuje się zewnętrznie, w kosmetyce, do skóry suchej i dojrzałej. Efekt antyoksydacyjny wymaga regularności — pojedyncza porcja nie ma znaczenia.
Dobry proszek acai ma intensywną, ciemnofioletową do niemal czarnej barwę, tłustą, lekko zbrylającą się konsystencję (wysoki udział tłuszczu) i wyraźny, ziemisto-czekoladowy, lekko orzechowy zapach; smak jest wytrawny, cierpki, absolutnie nie słodki. Proszek jasnoróżowy, sypki jak mąka i słodkawy to niemal na pewno mieszanka z maltodekstryną lub cukrem — częsty przekręt na rynku. Przechowywać szczelnie, w chłodzie i ciemności, najlepiej w lodówce po otwarciu: tłuszcz jełczeje, a antocyjany blakną na świetle. Pulpę mrożoną trzymać w stałej temperaturze — po rozmrożeniu nie zamrażać ponownie. Nie zaparzać ani nie gotować surowca. Dobrze łączy się z owocami bogatymi w witaminę C (aronia, dzika róża, acerola), które stabilizują antocyjany, oraz z lnianką i innymi źródłami błonnika. Typowy błąd: kupowanie „tabletek acai na odchudzanie” — zawartość ekstraktu w takich preparatach jest zwykle śladowa, a obietnice bezpodstawne. Uwaga na jakość mikrobiologiczną: w Brazylii surowa pulpa acai bywa nośnikiem zakażeń pasożytniczych (choroba Chagasa), dlatego kupować wyłącznie produkty pasteryzowane lub liofilizowane od uznanych dostawców.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.