Geranium sylvaticum
Bylina wilgotnych lasów i górskich ziołorośli o czerwonofioletowych kwiatach, tradycyjny surowiec garbnikowy o działaniu ściągającym.
Bodziszek leśny to gatunek cieni i wilgoci — najliczniej występuje w górskich ziołoroślach, buczynach i na łąkach reglowych, gdzie tworzy rozległe płaty. W ziołolecznictwie ludowym używano go tak samo jak innych bodziszków: jako łagodnego środka ściągającego przy biegunkach i do płukania jamy ustnej. Nie jest surowcem farmakopealnym ani powszechnie handlowym; jego pozycja w zielarstwie jest pomocnicza i opiera się głównie na garbnikach. Kwitnie od maja do sierpnia, a jego wzniesione po przekwitnieniu szypułki owocowe są najprostszą cechą odróżniającą go od bodziszka łąkowego.
Bylina o wysokości 30–70 cm, wyrastająca z krótkiego, grubego, ukośnego kłącza. Łodyga wzniesiona, obła, w górze rozgałęziona, pokryta krótkimi, przylegającymi lub odstającymi włoskami, w kwiatostanie z domieszką włosków gruczołowatych. Liście dłoniastodzielne, przecięte na 5–7 odcinków sięgających mniej więcej trzech czwartych blaszki, odcinki odwrotnie jajowate, na szczycie grubo i nieregularnie ząbkowane — liść jest wyraźnie mniej postrzępiony i bardziej zwarty niż u bodziszka łąkowego; liście odziomkowe długoogonkowe, łodygowe naprzeciwległe. Kwiaty po dwa na wspólnym szypułku, o średnicy 2–3 cm, o pięciu odwrotnie jajowatych płatkach barwy czerwonofioletowej do liliowopurpurowej, u nasady białawych, na szczycie zaokrąglonych lub bardzo płytko wyciętych; działki kielicha zakończone krótkim ostrzem. Cecha diagnostyczna: szypułki po przekwitnieniu pozostają wzniesione, a nie odginają się w dół. Owoc — rozłupnia z dzióbkiem długości ok. 2–2,5 cm, rozpadająca się na 5 jednonasiennych rozłupek. Organ podziemny: krótkie, grube kłącze z licznymi korzeniami wiązkowymi.
W Polsce częsty w górach i na pogórzu (Karpaty, Sudety), na niżu rzadszy i rozproszony, głównie na północy i wschodzie kraju. Rośnie w wilgotnych lasach liściastych — zwłaszcza w buczynach i lasach łęgowych, w olszynach, w górskich ziołoroślach nad potokami, na łąkach reglowych, polanach i w wysokich zaroślach. Wybiera miejsca żyzne, cieniste lub półcieniste, o stale wilgotnym podłożu; w górach dochodzi do piętra kosówki.
Stanowisko półcieniste do cienistego, znosi też słońce przy odpowiedniej wilgotności gleby. Gleba żyzna, próchniczna, gliniasto-piaszczysta, stale świeża do wilgotnej, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH ok. 5,5–7,0). Gatunek w pełni mrozoodporny, typowo górski — źle znosi upały i przesuszenie, przy suszy przedwcześnie zasycha. Nie zbierać z terenów chronionych bez zgody, z obrzeży dróg leśnych utwardzanych żużlem oraz z ziołorośli w sąsiedztwie schronisk i szlaków — surowiec bywa zanieczyszczony.
ziele (Geranii sylvatici herba), pomocniczo kłącze
Ziele — od czerwca do sierpnia, w pełni kwitnienia, gdy roślina ma najwięcej garbników. Ścinać kwitnące wierzchołki pędów wraz z liśćmi (górne 20–30 cm), w suchy dzień, po obeschnięciu rosy, przed południem. Nigdy nie wyrywać całych kęp — zbierać nie więcej niż co trzecią roślinę z płatu. Kłącze — jesienią (wrzesień–październik), po zakończeniu wegetacji, lub bardzo wczesną wiosną przed ruszeniem pędów; wykopać, otrzepać z ziemi, opłukać w zimnej wodzie, grubsze sztuki przekroić wzdłuż.
Garbniki (główna grupa czynna) — hydrolizujące elagotanoidy oraz garbniki katechinowe, najobficiej w kłączu, w zielu w wyraźnie mniejszym stężeniu. Poza tym flawonoidy (glikozydy kwercetyny i kemferolu), kwasy fenolowe, śluzy, sole mineralne, śladowe ilości olejku eterycznego. Zawartość garbników rośnie w kierunku pełni kwitnienia i wyraźnie spada po zawiązaniu owoców.
Napar z ziela: 1–2 łyżki rozdrobnionego suszu na szklankę wrzątku, parzyć 15 minut pod przykryciem, przecedzić; pić po pół szklanki 2–3 razy dziennie przy biegunce i nieżytach jelit, między posiłkami. Odwar z kłącza: 1 łyżeczka rozdrobnionego surowca na szklankę wody, gotować 5–10 minut pod przykryciem, odstawić 10 minut. Płukanka do jamy ustnej i gardła: odwar dwukrotnie mocniejszy (2 łyżki surowca na szklankę wody), płukać 3–4 razy dziennie, letnim płynem. Okłady: gaza nasączona odwarem, przykładana na 15–20 minut kilka razy dziennie. Stosowanie wewnętrzne ograniczyć do kilku–kilkunastu dni; przy przewlekłej biegunce konieczna diagnostyka lekarska, bo objaw może mieć poważną przyczynę.
Suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35–40 °C, rozłożone w cienkiej warstwie i przewracane — ziele bodziszków jest soczyste i przy powolnym schnięciu w wilgotnym powietrzu pleśnieje oraz czernieje. Dobrze wysuszony surowiec ma zielone, kruche liście i zachowany fioletowawy odcień płatków; brunatne, zbite ziele nadaje się do wyrzucenia. Kłącze suszyć w temperaturze do 40 °C, aż będzie łamliwe; nie kroić na drobno przed wysuszeniem, bo garbniki się utleniają. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych naczyniach, w suchym miejscu — wilgoć niszczy garbniki najszybciej ze wszystkich grup czynnych. Mieszanki: z korą dębu i szałwią (płukanki na dziąsła), z liściem borówki czarnej, pięciornikiem gęsim i rumiankiem (biegunki), z krwawnikiem (nieżyty jelit). Jak odróżnić od gatunków mylonych: bodziszek leśny ma kwiaty mniejsze i wyraźnie czerwonofioletowe (nie niebieskie), liście mniej postrzępione, a po przekwitnieniu szypułki pozostają wzniesione — u bodziszka łąkowego są odgięte w dół, kwiaty niebieskofioletowe i większe. Bodziszek cuchnący jest znacznie niższy, jednoroczny, o czerwonawych łodygach i silnym, przykrym zapachu po roztarciu. Bodziszek żałobny ma kwiaty ciemnopurpurowe, niemal czarne w środku.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.