Bacopa monnieri
Ajurwedyjska roślina błotna o mięsistych liściach, ceniona jako adaptogen i środek wspierający pamięć oraz koncentrację.
Brahmi to jedno z klasycznych ziół ajurwedy, zaliczane do grupy medhya rasayana — środków wspierających funkcje umysłu. To płożąca się sukulentna roślina bagienna, spotykana w całej strefie tropikalnej. Nowoczesne zielarstwo używa jej głównie jako adaptogenu poprawiającego zdolność zapamiętywania i tolerancję na stres. W Polsce nie występuje dziko i nie przezimuje w gruncie — surowiec jest w całości importowany, choć roślinę bez trudu uprawia się w akwariach i w wilgotnych donicach na parapecie.
Płożąca lub pływająca bylina o pędach długości 20–60 cm, słabo owłosionych, korzeniących się w węzłach. Liście naprzeciwległe, siedzące, drobne (0,8–2 cm), łopatkowate do podłużnie jajowatych, mięsiste, sukulentne, o brzegu całobrzegim i tępym wierzchołku, z niewyraźnym, prawie niewidocznym użyłkowaniem — po roztarciu wyczuwalne są drobne, jasne punkty gruczołowe. Łodyga zielona, obła, krucha, wodnista w przekroju. Kwiaty pojedyncze, wyrastające pojedynczo w kątach liści na szypułkach dłuższych niż liść (kwiatostan zredukowany do pojedynczych kwiatów, nie w gronach ani baldachach); korona pięciokrotna, dzwonkowato-lejkowata, biała lub bladoniebiesko-liliowa z fioletowymi żyłkami i żółtawym gardłem, średnicy ok. 1 cm. Owoc to jajowata, spiczasta torebka z bardzo drobnymi nasionami. System korzeniowy płytki, wiązkowy, przybyszowy z węzłów. Cechy diagnostyczne odróżniające od podobnej Bacopa caroliniana: brak zapachu cytrynowego po roztarciu i mniejsze, łopatkowate liście.
Gatunek nie występuje w Polsce. Rodzimy dla mokradeł, brzegów zbiorników, rowów i pól ryżowych strefy tropikalnej i subtropikalnej — Indii, Sri Lanki, Nepalu, Azji Południowo-Wschodniej, Australii, Afryki, a wtórnie także obu Ameryk. Rośnie w płytkiej wodzie i na okresowo zalewanych błotach, często w zwartych kobiercach. Do Polski surowiec sprowadzany jest głównie z Indii (stany Uttar Pradesh, Bihar, Kerala) — ze zbioru ze stanowisk naturalnych oraz z upraw kontraktowych.
W polskich warunkach wyłącznie roślina pojemnikowa, akwariowa lub szklarniowa. Stanowisko bardzo jasne, słoneczne. Podłoże stale mokre lub wręcz zalane — najlepiej rośnie z korzeniami pod wodą, w miskach bez odpływu. Gleba żyzna, piaszczysto-gliniasta z domieszką próchnicy, pH obojętne do lekko zasadowego (6,5–7,5), dobrze znosi wodę twardą. Zupełnie nie znosi przesuszenia — kilkanaście godzin bez wody kończy się utratą liści. Nie jest mrozoodporna (strefa 9–11); wymaga zimowania w temperaturze powyżej 12 °C. Nie zbierać z akwenów o nieznanym pochodzeniu wody ani z rowów melioracyjnych przy polach — roślina wodna intensywnie kumuluje metale ciężkie (znana jest jako gatunek fitoremediacyjny) oraz pozostałości pestycydów.
ziele (Bacopae herba, Bacopae monnieri herba) — całe nadziemne pędy z liśćmi, zbierane w okresie kwitnienia; w handlu dostępne także standaryzowane wyciągi na zawartość bakozydów
Ziele — jedyny surowiec. W klimacie macierzystym zbierane w porze kwitnienia (w Indiach po monsunie), gdy zawartość bakozydów jest najwyższa; przy uprawie doniczkowej w Polsce ścina się pędy od czerwca do września, w pełni wegetacji, w miarę odrastania (2–3 pokosy w sezonie). Ciąć nożem lub nożyczkami nad węzłem, zostawiając 5 cm pędu, aby roślina odbiła. Zbierać rano, po obeschnięciu rosy — mięsiste, wodniste pędy zerwane w upał szybko więdną i fermentują. Surowca nie zbiera się z roślin ukorzenionych całkowicie pod wodą, bo są uboższe w substancje czynne.
Głównymi związkami czynnymi są saponiny triterpenowe typu dammaranu — bakozydy (bakozyd A i B, będące mieszaninami m.in. bakozydu A3, bakopazydu II, bakopazyny X i XI) oraz bakopazydy. Ponadto: alkaloidy (brahmina, herpestyna, nikotyna w śladach), flawonoidy (luteolina, apigenina i ich glikozydy), fitosterole (stigmasterol, beta-sitosterol), kwas betulinowy, kukurbitacyny, garbniki i cukry. Handlowe wyciągi standaryzuje się na sumę bakozydów — proporcja podana na opakowaniu przez producenta jest jedynym wiarygodnym źródłem informacji o mocy konkretnej partii.
Napar: 1 łyżeczka rozdrobnionego suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10–15 minut, pić 1–2 razy dziennie. Odwar (tradycyjnie w ajurwedzie): 1 łyżka ziela na 250 ml wody, gotować 5 minut, odstawić 10 minut. Nalewka: ziele zalać alkoholem 45–50% w proporcji 1:5, macerować 2–3 tygodnie, wstrząsając co kilka dni; stosować kilka mililitrów dziennie w wodzie. Standaryzowany wyciąg — dawkować wyłącznie zgodnie z zaleceniem producenta, ponieważ moc preparatów różni się wielokrotnie. Brahmi jest gorzkie i lekko ściągające; przyjmowanie na czczo częściej powoduje mdłości, dlatego tradycyjnie podaje się je z posiłkiem, z ghee, mlekiem lub miodem, co poprawia też wchłanianie saponin. Kurację prowadzi się w cyklach kilkutygodniowych do kilkumiesięcznych z przerwami — jednorazowe zastosowanie nie ma sensu.
Ziele jest bardzo wodniste — po zbiorze traci wilgoć powoli i łatwo pleśnieje. Suszyć rozłożone cienką warstwą, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 40 °C, najlepiej w suszarce z wymuszonym obiegiem; suszenie w słońcu niszczy bakozydy i wybiela surowiec. Dobrze wysuszone ziele jest szarozielone do oliwkowego, kruche, o słabym, ziemistym zapachu i wyraźnie gorzkim, ściągającym smaku — brak goryczy oznacza surowiec stary lub przesuszony. Zbrunatniałe, czarne albo pachnące stęchlizną ziele odrzucić. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych pojemnikach, z dala od wilgoci. Uwaga na częste pomyłki i fałszerstwa handlowe: pod nazwą „brahmi” w Indiach bywa sprzedawana także Centella asiatica (gotu kola) — to zupełnie inna roślina, o okrągławo-nerkowatych liściach na długich ogonkach, bez sukulentnych pędów; sprawdzać zawsze nazwę łacińską na opakowaniu. Bakopa ładnie łączy się z gotu kolą, żeń-szeniem syberyjskim i miłorzębem w mieszankach wspierających koncentrację, a z melisą i ashwagandhą przy napięciu nerwowym. Wybieraj surowiec z uprawy lub z pewnym atestem czystości — dziko zbierany z rowów bywa skażony metalami ciężkimi.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.