Chlorella

Opis

Chlorella to mikroskopijna, kulista zielenica słodkowodna o średnicy kilku mikrometrów — jedna komórka, nic więcej. Do zielarskiego obiegu weszła nie z łąki, lecz z hodowli: uprawia się ją w otwartych stawach lub zamkniętych fotobioreaktorach, zbiera przez wirowanie i suszy rozpyłowo. Jest jednym z najbogatszych w białko i chlorofil surowców roślinnych, ale jej twarda, celulozowa ściana komórkowa jest dla człowieka niestrawna — dlatego surowiec musi być przed suszeniem mechanicznie „rozbity”, inaczej połowa zawartości przechodzi przez jelito nietknięta. W Polsce jest jednym z najczęściej kupowanych suplementów algowych, choć nie jest ziołem leczniczym w klasycznym rozumieniu, tylko skoncentrowanym pokarmem.

Wygląd

Organizm mikroskopowy — pojedyncza komórka kulista lub szerokoelipsoidalna o średnicy 2–10 µm, bez wici, nieruchoma. Ściana komórkowa gruba, celulozowo-hemicelulozowa, sztywna. Wnętrze wypełnia jeden duży, miseczkowaty (kubkowaty) chloroplast obejmujący komórkę od strony ściany, z wyraźnym pirenoidem — to najważniejsza cecha diagnostyczna rodzaju i to, co odróżnia chlorellę od podobnych kulistych zielenic (np. Chlorococcum) oraz od sinicy spiruliny, która jest wielokomórkową, spiralną nicią bez chloroplastu. Brak jądra widocznego w mikroskopie świetlnym bez barwienia, brak plamki ocznej. Rozmnaża się bezpłciowo: komórka macierzysta dzieli się na 4 (rzadziej 8) autospor uwalnianych po pęknięciu ściany. Nie ma łodygi, liści, kwiatów, owoców ani organów podziemnych. Surowiec handlowy: bardzo drobny, intensywnie ciemnozielony proszek o zapachu trawiasto-stawowym, lub zielone tabletki.

Gdzie rośnie

Gatunek kosmopolityczny, występuje także w Polsce — w wodach słodkich, stawach, kałużach, rowach, na wilgotnej glebie, korze drzew i murach, jako składnik zielonego nalotu i „zakwitów”. Praktycznie nie da się jednak pozyskać z natury surowca nadającego się do spożycia: w naturalnych zbiornikach chlorella występuje w mieszaninie z innymi glonami i sinicami, w tym potencjalnie toksynotwórczymi. Cały surowiec handlowy pochodzi z kontrolowanej hodowli — głównymi producentami są Japonia, Tajwan, Korea, Chiny i Niemcy.

Warunki

Uprawa wyłącznie hodowlana: woda słodka wzbogacona solami mineralnymi (azot, fosfor, mikroelementy), intensywne oświetlenie (naturalne lub LED), napowietrzanie z dodatkiem CO2, temperatura ok. 25–30 °C, odczyn wody lekko zasadowy. Otwarte stawy są tańsze, ale narażone na skażenie obcymi glonami, sinicami i metalami ciężkimi; fotobioreaktory zamknięte dają surowiec czystszy i powtarzalny. W Polsce działa kilka hodowli, ale większość surowca jest importowana. Nie zbierać chlorelli „z natury” — z zielonej wody w stawie, kałuży czy oczka wodnego. Zielony nalot na wodzie może zawierać sinice produkujące mikrocystyny, a te są hepatotoksyczne.

Surowiec

wysuszona biomasa komórek o rozbitej ścianie komórkowej (Chlorellae biomassa) — proszek lub tabletki; wyciąg wodny znany jako CGF (Chlorella Growth Factor)

Termin zbioru

Nie ma sezonu zbioru w rozumieniu roślin lądowych — hodowla pracuje w cyklu ciągłym. Biomasę odbiera się w fazie logarytmicznego wzrostu, gdy zawartość białka i chlorofilu jest najwyższa (typowo co kilka dni), przez wirowanie lub filtrację. Kluczowy dla jakości jest kolejny etap: rozbicie ściany komórkowej (młyn kulowy, dekompresja, ultradźwięki), a następnie szybkie suszenie rozpyłowe. Zbyt długie lub zbyt gorące suszenie niszczy chlorofil (proszek szarzeje) i utlenia kwasy tłuszczowe. Datę produkcji i termin przydatności traktować poważnie — to nie jest susz, który leży latami.

Skład chemiczny

Białko o pełnym profilu aminokwasowym — dominujący składnik suchej masy (rząd wielkości: ok. połowa masy, zależnie od szczepu i warunków hodowli). Chlorofil a i b w bardzo wysokim stężeniu — najwyższym wśród surowców roślinnych. Karotenoidy: luteina, beta-karoten, zeaksantyna, wiolaksantyna. Witaminy z grupy B (w tym analogi B12 o dyskusyjnej dla człowieka aktywności — chlorella NIE jest wiarygodnym źródłem witaminy B12 dla wegan), witaminy C, E, K, kwas foliowy. Składniki mineralne: żelazo, magnez, cynk, wapń, fosfor. Nienasycone kwasy tłuszczowe (w tym kwas alfa-linolenowy). Nukleotydy i nukleozydy — bogaty w nie jest wyciąg CGF. Sporyszowate polisacharydy ściany komórkowej (celuloza, glukozamina) — nieprzyswajalne, działają jak błonnik i to one wiążą metale w świetle jelita.

Właściwości

• Chlorella jest przede wszystkim skoncentrowanym pokarmem, a nie lekiem — i tak należy ją przedstawiać. Uzupełnia białko, żelazo, magnez, chlorofil i karotenoidy w diecie ubogiej lub restrykcyjnej. Nieprzyswajalna ściana komórkowa działa jak błonnik: wiąże w świetle jelita metale ciężkie (rtęć, kadm, ołów) oraz dioksyny i przyspiesza ich wydalanie z kałem — to jedyny mechanizm „detoksykacyjny”, jaki ma sensowne podstawy, i dotyczy on wiązania w jelicie, a nie mitycznego „oczyszczania krwi z toksyn”. Chlorofil działa dezodoryzująco i wspiera regenerację błon śluzowych. Obserwuje się wsparcie odporności i poprawę parametrów lipidowych, ale efekty są umiarkowane i zależne od dawki. Nie jest lekiem na anemię, choć jako źródło żelaza i kwasu foliowego może dietę wspierać. Nie leczy nowotworów, nie „usuwa metali z tkanek” i nie zastępuje witaminy B12 — te twierdzenia z marketingu suplementów nie mają pokrycia.

Zastosowanie

Wyłącznie w postaci gotowego preparatu z rozbitą ścianą komórkową (na opakowaniu: „broken cell wall”, „rozbita ściana komórkowa”) — z całych komórek organizm człowieka nie wykorzysta praktycznie nic. Nie parzy się naparów ani odwarów; wysoka temperatura niszczy chlorofil i witaminy. Proszek: rozmieszać w zimnej lub letniej wodzie, soku, koktajlu; tabletki popić wodą. Zaczynać od małej ilości (np. czwarta część docelowej porcji) przez pierwszy tydzień — chlorella w pełnej dawce od pierwszego dnia często daje wzdęcia, gazy i luźne stolce. Dawkowanie: ściśle według producenta; typowo porcja dzienna liczona w gramach, przyjmowana raz dziennie lub w dwóch porcjach, przed posiłkiem lub w jego trakcie. Kuracje prowadzić cyklicznie (kilka tygodni, potem przerwa), a nie bezterminowo. Popijać obficie wodą — błonnik ze ściany komórkowej wymaga płynów.

Uwagi dla zielarza

Nie da się jej wyprodukować ani wysuszyć samodzielnie — surowiec kupuje się gotowy i cała sztuka polega na ocenie dostawcy, nie na warsztacie zielarskim. Dobry proszek: intensywnie ciemnozielony, wręcz butelkowy, jednolity, drobny, o świeżym zapachu trawy i stawu. Proszek szary, oliwkowoblady, żółtawy albo o zapachu rybnym lub stęchłym jest przestarzały, przegrzany w suszeniu lub utleniony — chlorofil i kwasy tłuszczowe rozłożyły się. Przechowywać szczelnie, w ciemności i chłodzie, bezwzględnie z dala od wilgoci; po otwarciu zużyć w kilka miesięcy. Kluczowe pytania do dostawcy: czy ściana komórkowa jest rozbita, czy hodowla jest zamknięta czy w otwartych stawach, oraz czy jest badanie na metale ciężkie i mikrocystyny (te ostatnie to najczęstsze skażenie surowca z otwartych zbiorników). Nie mylić ze spiruliną: spirulina to sinica, nie zielenica, ma inny skład i inną, cienką ścianę komórkową (jest strawna bez rozbijania), a jej proszek jest ciemnoniebieskozielony, nie trawiasty. Chlorella i spirulina bywają łączone w preparatach — to sensowne uzupełnienie, ale nie są zamienne. Typowy błąd początkujących: potraktowanie chlorelli jako „kuracji oczyszczającej” w dużej dawce od razu — kończy się to biegunką i odstawieniem preparatu.

Przeciwwskazania