Epimedium grandiflorum
Dalekowschodnia bylina cieniolubna, której ziele bogate w ikarynę stosuje się w medycynie chińskiej jako środek tonizujący i adaptogenny.
Epimedium to niewielka, kłączowa bylina z rodziny berberysowatych, w Azji Wschodniej znana pod nazwą yin yang huo. W tradycyjnej medycynie chińskiej ziele kilku gatunków rodzaju Epimedium (E. grandiflorum, E. brevicornu, E. sagittatum, E. koreanum) uchodzi za surowiec „wzmacniający nerki” i wspierający libido — stąd angielska nazwa handlowa horny goat weed. Za działanie odpowiada głównie ikaryna, flawonoidowy glikozyd prenylowany. W Europie roślina jest znana przede wszystkim jako ozdobna bylina cienistych rabat i skalników, natomiast surowiec zielarski sprowadza się z Chin. Nie jest to zioło o tradycji w polskim zielarstwie i nie ma monografii Ph. Eur.
Bylina kłączowa wysokości 20–40 cm, tworząca luźne kępy. Liście długoogonkowe, złożone, zwykle 2-krotnie trójlistkowe (dwukrotnie potrójne); listki sercowato-jajowate z wyciągniętym wierzchołkiem, wyraźnie asymetryczne u nasady, o brzegu drobno kolczasto-piłkowanym z rzęskowatymi szczecinkami; użyłkowanie dłoniasto-pierzaste, wyraźne; blaszka cienka, w rozwoju często miedziano nabiegła, latem matowozielona. Łodyga kwiatostanowa cienka, wzniesiona, drucikowata. Kwiatostan to luźne, wiechowate grono kilku–kilkunastu zwisających kwiatów. Kwiat czteroliczbowy, o średnicy 3–5 cm, z czterema długimi, wygiętymi ostrogami nadającymi mu wygląd „pajączka” lub czapki — cecha diagnostyczna rodzaju; barwa od białej i różowej po fioletową i żółtawą. Owoc to torebka z drobnymi nasionami. Organ podziemny: pełzające, cienkie, zdrewniałe kłącze z licznymi korzeniami przybyszowymi.
Gatunek pochodzi z Japonii i Korei; pokrewne gatunki surowcowe rosną w górskich lasach Chin. Naturalne siedliska to cieniste, wilgotne lasy liściaste i zarośla górskie, gleby próchniczne, na obrzeżach potoków. W Polsce nie występuje dziko — bywa uprawiany jako roślina okrywowa w cieniu. Surowiec zielarski sprowadzany jest z Chin (prowincje Shaanxi, Sichuan, Gansu) w postaci suszonego, ciętego liścia lub ekstraktu standaryzowanego na ikarynę.
Stanowisko półcieniste do cienistego, osłonięte od wiatru; pełne słońce powoduje przypalanie brzegów liści. Gleba żyzna, próchniczna, przepuszczalna, stale lekko wilgotna, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH ok. 5,5–7,0), ściółkowana. Roślina w warunkach polskich jest mrozoodporna (strefy 5–6), zimuje bez okrywy, choć w surowe zimy warto ściółkować liśćmi. Nie znosi zastoisk wody i gleb zbitych. Nie zbierać z rabat traktowanych środkami ochrony roślin ani z nasadzeń przydrożnych.
ziele, głównie liście (Epimedii herba, Herba Epimedii)
Ziele (liście) — od czerwca do sierpnia, gdy blaszki są w pełni wykształcone i zdrewniałe, a zawartość flawonoidów najwyższa; w plantacjach chińskich zbiera się latem i wczesną jesienią przed przebarwieniem liści. Ścinać nadziemne pędy z liśćmi kilka centymetrów nad ziemią, w suchy dzień po obeschnięciu rosy. Kłączy nie pozyskuje się jako surowca leczniczego. Wiosenne, młode liście są ubogie w ikarynę i nie nadają się na surowiec.
Flawonoidy prenylowane — przede wszystkim ikaryna (icariin) oraz ikarytyna, epimedyna A, B i C, dezmetyloikarytyna; polisacharydy; lignany; fitosterole; garbniki; niewielkie ilości alkaloidu magnoflorynowego. Zawartość ikaryny w surowcu waha się znacznie zależnie od gatunku, pochodzenia i wieku liścia — ekstrakty handlowe standaryzuje się zwykle na określony procent ikaryny, a deklaracje producentów bywają rozbieżne, więc surowiec należy kupować z atestem.
W praktyce chińskiej surowiec podaje się w odwarach wieloskładnikowych i w postaci nalewki, rzadko samodzielnie. Odwar: rozdrobnione ziele gotuje się kilkanaście minut i pije w porcjach dzielonych w ciągu dnia. Nalewka: surowiec zalany alkoholem 40–50%, maceracja 3–4 tygodnie, przyjmowana w niewielkich ilościach. W Europie surowiec występuje najczęściej jako suplement diety w kapsułkach z ekstraktem standaryzowanym na ikarynę — dawkowanie należy przyjmować wyłącznie zgodnie z etykietą konkretnego preparatu. Nie należy stosować przewlekle bez przerw; kuracje prowadzi się cyklicznie, kilkutygodniowo. Ze względu na brak ustalonego, potwierdzonego klinicznie dawkowania i realne interakcje z lekami stosowanie na własną rękę u osób leczonych kardiologicznie jest niewskazane — decyzję o kuracji podejmuje się z lekarzem.
Surowiec suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 40 °C — wyższa niszczy flawonoidy, a liść ciemnieje. Dobrze wysuszone liście są łamliwe, zachowują matowozieloną barwę i wyraźne, kolczasto-rzęskowate brzegi; surowiec brązowy, zmurszały lub zapachowo stęchły jest bezwartościowy. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych opakowaniach, z dala od wilgoci. Największym problemem tego surowca jest jego tożsamość: pod nazwą handlową „horny goat weed” sprzedaje się liście różnych gatunków Epimedium o skrajnie różnej zawartości ikaryny, a także jawne domieszki i podróbki — kupować wyłącznie od dostawców z certyfikatem analizy (HPLC na ikarynę). Na rabacie łatwo pomylić epimedium z młodymi liśćmi innych bylin cienistych; pewną cechą rozpoznawczą jest kwiat z czterema długimi ostrogami oraz podwójnie trójlistkowy, asymetryczny u nasady liść z rzęskowatym brzegiem. Nie mieszać ekstraktu z ziołami o działaniu naczyniorozszerzającym bez wyraźnego wskazania.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.