Groszek łąkowy

Opis

Groszek łąkowy to pospolita bylina łąkowa z rodziny bobowatych, czepiająca się otoczenia rozgałęzionymi wąsami. Jest przede wszystkim rośliną pastewną i miododajną — wiąże azot, poprawia strukturę runi łąkowej i chętnie zjadany jest przez bydło. W ziołolecznictwie nie ma ustalonej pozycji: nie figuruje w farmakopei ani w monografiach europejskich, a jego stosowanie ograniczało się do lecznictwa ludowego, gdzie ziele bywało używane jako łagodny środek wykrztuśny i osłaniający. Rodzaj Lathyrus wymaga ostrożności — nasiona wielu jego gatunków zawierają aminokwasy neurotoksyczne odpowiedzialne za latyryzm, dlatego nasion groszku łąkowego się nie spożywa.

Wygląd

Bylina o pędach wiotkich, czepnych, kanciastych (czterokanciastych), nieoskrzydlonych, długości 30–120 cm, wspierających się na sąsiednich roślinach. Liście złożone tylko z jednej pary listków, lancetowatych do podłużnie jajowatych, o brzegu całobrzegim i użyłkowaniu równoległo-łukowatym; oś liścia zakończona jest rozgałęzionym wąsem czepnym, u nasady liścia duże, strzałkowate przylistki (często niemal tak duże jak listki — to cecha diagnostyczna). Kwiatostan to grono wzniesione na długiej szypule, złożone z 4–12 kwiatów motylkowych barwy czysto żółtej, długości ok. 1–1,5 cm. Owoc to czarniejący po dojrzeniu, spłaszczony strąk z kilkoma nasionami. Organ podziemny: cienkie, pełzające kłącze z rozgałęzionym systemem korzeniowym i brodawkami korzeniowymi bakterii brodawkowych.

Gdzie rośnie

Gatunek pospolity w całej Polsce, od nizin po niższe partie gór. Rośnie na łąkach świeżych i wilgotnych, na miedzach, skrajach zarośli, w rowach, na przydrożach, w widnych zaroślach i na skrajach lasów. Częsty składnik runi łąk kośnych i pastwisk, chętnie na glebach żyźniejszych.

Warunki

Stanowisko słoneczne do lekko ocienionego. Gleba świeża do umiarkowanie wilgotnej, gliniasta lub próchniczna, umiarkowanie żyzna, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego (pH ok. 6,0–7,5). Znosi okresowe podtopienia, źle rośnie na glebach kwaśnych i suchych piaskach. W pełni mrozoodporny — rodzimy gatunek krajowy. Nie zbierać z poboczy dróg, z brzegów pól uprawnych opryskiwanych herbicydami ani z pastwisk odchwaszczanych chemicznie.

Surowiec

ziele (Lathyri pratensis herba) — surowiec wyłącznie ludowy, bez uznanego zastosowania leczniczego i bez monografii farmakopealnej; nasiona nie nadają się do stosowania (ryzyko latyryzmu)

Termin zbioru

Ziele — w pełni kwitnienia, od czerwca do lipca, w suchy dzień po obeschnięciu rosy; ścinać górne, nieodrewniałe części pędów wraz z kwiatami. Kwiaty — czerwiec–lipiec, w pełni rozwoju. Nasion i strąków nie zbiera się do celów spożywczych ani leczniczych.

Skład chemiczny

Ziele zawiera flawonoidy (pochodne kwercetyny i kemferolu), garbniki, śluzy, niewielkie ilości saponin oraz białka. Jak u wielu przedstawicieli rodzaju Lathyrus, w nasionach występują nietypowe aminokwasy (m.in. z grupy pochodnych diaminomasłowych i oksalilowych), którym przypisuje się działanie neurotoksyczne — ich zawartość w tym gatunku jest zmienna, ale wystarczająca, by uznać nasiona za nieprzydatne. Skład chemiczny gatunku nie jest dobrze poznany i nie był przedmiotem szerszych badań farmakognostycznych.

Właściwości

• Brak potwierdzonego, uznanego działania leczniczego. W lecznictwie ludowym ziele stosowano jako łagodny środek wykrztuśny i osłaniający przy podrażnieniu gardła (działanie przypisywane śluzom) oraz zewnętrznie jako okład ściągający dzięki garbnikom. Współczesne zielarstwo nie wykorzystuje tego surowca — jego znaczenie jest przede wszystkim rolnicze (roślina pastewna, azotowa) i pszczelarskie (dobry pożytek nektarowy w czerwcu i lipcu).

Zastosowanie

Surowiec nie ma ustalonego dawkowania ani standardu jakości, dlatego nie zaleca się go do systematycznego stosowania wewnętrznego. Historyczne użycie ludowe: napar z ziela (łyżka suszu na szklankę wrzątku, parzone kilkanaście minut) pity doraźnie przy suchym kaszlu — dziś zastępowany surowcami o udokumentowanym działaniu (prawoślaz, podbiał, dziewanna). Nasion nie stosować w żadnej postaci — ani spożywczo, ani leczniczo. Roślina bywa włączana do mieszanek siana i zielonek dla zwierząt, gdzie jest wartościową paszą.

Uwagi dla zielarza

Ziele suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35–40 °C, w cienkiej warstwie — gruba warstwa zaparza się i czernieje. Dobry surowiec zachowuje żywą, żółtą barwę kwiatów i zieleń listków; zbrązowiały susz jest bezwartościowy. Groszku łąkowego nie mylić z groszkiem leśnym (Lathyrus sylvestris), który ma pędy wyraźnie oskrzydlone, ani z komonicą zwyczajną (Lotus corniculatus), która ma liście złożone z pięciu listków i kwiaty w baldaszkowatych główkach, ani z wyką (Vicia), która ma liście złożone z wielu par listków. Kluczowa cecha rozpoznawcza groszku łąkowego: tylko jedna para lancetowatych listków, duże strzałkowate przylistki i wyraźnie czterokanciasta, nieoskrzydlona łodyga.

Przeciwwskazania