Commiphora wightii
Cierniste drzewko z suchych rejonów Indii, dostarczające żywicznej gumy guggul — klasycznego ajurwedyjskiego surowca na hipercholesterolemię i stany reumatyczne.
Guggul to niewielkie, cierniste drzewko lub krzew z rodziny osoczynowatych, spokrewnione z mirrą i kadzidłowcem, rosnące w suchych, kamienistych rejonach Indii i Pakistanu. Surowcem nie jest ziele, lecz oleożywica wyciekająca z nacinanej kory — brunatnożółta guma o intensywnym, balsamicznym zapachu. W ajurwedzie żywica ta należy do najstarszych i najczęściej stosowanych leków, głównie w schorzeniach stawów i w zaburzeniach gospodarki tłuszczowej. Współcześnie zainteresowanie surowcem wzbudziły guggulsterony — steroidy roślinne wpływające na metabolizm cholesterolu. Gatunek jest wskutek nadmiernej eksploatacji poważnie zagrożony wyginięciem i objęty ograniczeniami w handlu, dlatego jakość dostępnych na rynku ekstraktów bywa bardzo nierówna.
Niski, silnie rozgałęziony krzew lub drzewko o wysokości 1–4 m, o pokroju rozłożystym, poskręcanym, z licznymi cierniami powstałymi z przekształconych, zaostrzonych krótkopędów. Kora jasna, popielato-żółtawa do srebrzystej, cienka, łuszcząca się papierowatymi płatami i odsłaniająca zielonkawą warstwę pod spodem; po nacięciu wycieka lepka, jasna oleożywica, krzepnąca w bryłki barwy od bladożółtej po ciemnobrunatną. Liście drobne, skrętoległe, zwykle trójlistkowe (rzadziej pojedyncze), listki jajowate do rombowatych, o brzegu ząbkowanym w górnej części, skórzaste, zrzucane w porze suchej — roślina przez dużą część roku pozostaje bezlistna. Kwiaty drobne, niepozorne, czerwonawe do brunatnoróżowych, siedzące pojedynczo lub po 2–3 w kątach liści i przy cierniach. Owoc — czerwonawy, jajowaty pestkowiec, przy dojrzewaniu pękający i odsłaniający nasiono. Korzeń palowy, głęboko sięgający, przystosowany do gleb kamienistych i suszy.
Gatunek nie występuje w Polsce ani nigdzie w Europie na stanowiskach naturalnych. Rośnie dziko w suchych, półpustynnych i skalistych rejonach zachodnich Indii (Radżastan, Gudżarat, Karnataka, Madhja Pradeś), Pakistanu i Bangladeszu, na stokach wzgórz, w zaroślach cierniowych i na jałowych, kamienistych nieużytkach. Na skutek dziesięcioleci intensywnego nacinania populacje dziko rosnące drastycznie się skurczyły; surowiec do Polski trafia wyłącznie z importu — jako surowa lub oczyszczona żywica, a najczęściej jako ekstrakt w kapsułkach i tabletkach.
Uprawa w gruncie w Polsce niemożliwa — roślina nie znosi mrozu i wymaga długiego, gorącego okresu suchego. Potrzebuje stanowiska pełnosłonecznego, gleby skrajnie przepuszczalnej, kamienistej lub piaszczystej, ubogiej, o odczynie obojętnym do zasadowego (pH ok. 7,0–8,0), oraz wyraźnie zaznaczonej pory suchej; wilgotna, ciężka gleba i zastoisko wody szybko powodują gnicie korzeni. Zimowanie wymaga temperatury utrzymywanej znacznie powyżej zera, przy niemal całkowitym wstrzymaniu podlewania — w praktyce roślina bywa uprawiana wyłącznie kolekcjonersko, jak sukulenty i kaudeksowce, w ogrzewanej szklarni. Ze względu na status gatunku zagrożonego kupować wyłącznie surowiec z legalnych, deklarowanych źródeł i z upraw plantacyjnych.
oleożywica (guma-żywica) pozyskiwana z nacinanej kory — Commiphorae mukul gummi-resina, w handlu jako „guggulu”; do preparatów używa się jej oczyszczonej postaci (shuddha guggulu) lub ekstraktu standaryzowanego na guggulsterony
Żywicę pozyskuje się w kraju pochodzenia w porze chłodnej i suchej (mniej więcej listopad–marzec), gdy roślina jest bezlistna i spoczywa — wtedy wyciek jest najobfitszy, a żywica najbogatsza. Korę nacina się w kilku miejscach pnia i grubszych gałęzi, a wyciekającą oleożywicę zbiera po kilku–kilkunastu dniach, gdy stężeje w bryłki. Nacinanie tej samej rośliny powtarza się dopiero po kilku latach — zbyt częste wyniszcza drzewko i było główną przyczyną zapaści populacji. Zebraną żywicę oczyszcza się z kory i zanieczyszczeń, a w tradycji ajurwedyjskiej poddaje procedurze shodhana (gotowanie w odwarze z triphali lub w mleku), która ma usuwać frakcje drażniące przewód pokarmowy.
Oleożywica składa się z frakcji gumowej (polisacharydy), żywicznej i olejku eterycznego. Frakcja aktywna to przede wszystkim guggulsterony — steroidy typu pregnanu, występujące jako izomery E i Z, uważane za nośnik działania hipolipemizującego; obok nich guggulsterole, gugulipidy, ligany, flawonoidy (m.in. muskanon), kwasy żywiczne, seskwiterpeny (kadinen, bornylooctan) oraz olejek eteryczny o zapachu balsamiczno-mirrowym. Zawartość guggulsteronów w surowej żywicy jest niska i mocno zmienna, dlatego preparaty standaryzuje się właśnie na te związki.
Surowiec silnie działający — w praktyce nie stosuje się go w postaci domowych naparów ani odwarów, bo żywica jest nierozpuszczalna w wodzie i drażniąca. Używa się wyłącznie preparatów oczyszczonych: standaryzowanych ekstraktów (kapsułki, tabletki) o określonej zawartości guggulsteronów albo tradycyjnych, oczyszczonych postaci ajurwedyjskich (shuddha guggulu, guggulu-vati) — zawsze w dawce podanej przez producenta lub ustalonej przez lekarza. Surowej, nieoczyszczonej żywicy nie przyjmować doustnie. Kuracje prowadzi się zwykle kilkutygodniowo do kilkumiesięcznie, z kontrolą lipidogramu; efekt lipidowy nie jest natychmiastowy. Preparat przyjmować po posiłku — na czczo częściej drażni żołądek. Zewnętrznie: żywica w postaci maści lub okładów na bolące stawy. Nie łączyć samodzielnie z terapią statynami bez wiedzy lekarza.
Dobra żywica to nieregularne, matowe bryłki barwy od jasnożółtej po czerwonobrunatną, kruche na zimno, mięknące i lepkie w cieple, o silnym, balsamiczno-gorzkim zapachu zbliżonym do mirry; po roztarciu z wodą tworzy mleczną emulsję. Surowiec ciemny, spieczony, bez zapachu lub z zapachem zjełczałym jest stary lub przegrzany. Przechowywać w szczelnym, ciemnym naczyniu, w chłodzie — w cieple bryłki zlepiają się w jedną masę, a olejek eteryczny ulatnia. Nie suszyć ani nie ogrzewać żywicy powyżej temperatury pokojowej. Fałszerstwa są nagminne: na rynku spotyka się żywice innych gatunków Commiphora, mirrę, a nawet zwykłe kalafonie i domieszki mączki — dlatego wybierać wyłącznie ekstrakty z deklarowaną, badaną zawartością guggulsteronów. Uwaga: ekstrakty „czystych guggulsteronów” działają znacznie silniej niż tradycyjny surowiec i to one odpowiadają za większość opisywanych działań niepożądanych. W ajurwedzie guggul rzadko podaje się samodzielnie — występuje w mieszankach z triphalą, kurkumą, imbirem i boswellią (stawy) oraz z arjuną (układ krążenia).
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.