Hydrangea macrophylla
Popularny krzew ozdobny o kulistych kwiatostanach; roślina bez zastosowania leczniczego, zawierająca glikozydy cyjanogenne — nie do spożycia.
Hortensja ogrodowa to jeden z najpopularniejszych krzewów ozdobnych w polskich ogrodach, znany z kulistych kwiatostanów, których barwa zmienia się w zależności od odczynu gleby: na podłożu kwaśnym z dostępnym glinem kwiaty są niebieskie, na obojętnym i zasadowym — różowe. Trzeba postawić sprawę jasno: hortensja ogrodowa NIE jest rośliną leczniczą i nie ma w polskim zielarstwie żadnego zastosowania. Jej liście, pąki i kwiaty zawierają glikozydy cyjanogenne (hydrangina) i mogą powodować zatrucia. Amerykańska hortensja drzewiasta (Hydrangea arborescens) ma wprawdzie tradycję zielarską jako surowiec moczopędny, ale to inny gatunek, a i tam wskazania są słabo udokumentowane — nie należy tego przenosić na hortensję wielkolistną. W internecie krąży też fałszywa opinia o „ziołowym” czy odurzającym użyciu liści hortensji — to droga do zatrucia, nie do fitoterapii.
Krzew liściasty o wysokości 1–2 m (w Polsce zwykle niższy, przemarza), o pokroju kulistym i zwartym, z grubymi, słabo rozgałęzionymi, nagimi pędami. Liście naprzeciwległe, krótkoogonkowe, duże (10–20 cm), szeroko jajowate do eliptycznych, grubo i ostro piłkowane na brzegu, zaostrzone na szczycie, mięsiste, nagie i błyszczące, o wyraźnym, wgłębionym użyłkowaniu pierzastym — to charakterystyczne, „tłuste” liście, po których gatunek rozpoznaje się bez kwiatów. Kwiatostan to szczytowy, gęsty podbaldach (baldachogrono) o średnicy 10–25 cm, u form typu Hortensia niemal kulisty, u form typu Lacecap płaski; złożony z dwóch typów kwiatów: drobnych, płodnych kwiatów w środku oraz dużych, płonnych kwiatów brzeżnych o czterech barwnych, płatkowatych działkach kielicha (to one dają efekt ozdobny — nie są to płatki korony!). Barwa: niebieska, fioletowa, różowa lub biała, zależnie od pH gleby i dostępności glinu. Owoc to drobna, sucha torebka, rzadko zawiązywana u odmian ozdobnych. System korzeniowy płytki, wiązkowy, gęsty, silnie rozrastający się na boki.
Gatunek obcy, w Polsce nie występuje dziko i nie dziczeje. Pochodzi z Japonii (wyspy Honsiu, Sikoku, Kiusiu) i Korei, gdzie rośnie na przybrzeżnych, wilgotnych zboczach. Do Europy sprowadzony pod koniec XVIII wieku. W Polsce uprawiany w ogrodach, na rabatach, w donicach na tarasach i balkonach, sprzedawany także jako roślina doniczkowa „na prezent”. W cieplejszych rejonach kraju (Pomorze, Dolny Śląsk, Wielkopolska) zimuje pod okryciem; na wschodzie i w górach często przemarza i nie kwitnie. Rośliny doniczkowe pochodzą głównie z importu z Holandii, Belgii i Danii.
Stanowisko półcieniste, osłonięte od wiatru i od porannego słońca (kwitnące pąki po przymrozku, oświetlone słońcem, giną) — pełne południowe słońce powoduje przypalanie liści i szybkie więdnięcie. Gleba żyzna, próchniczna, stale wilgotna, przepuszczalna, ale nigdy nie przesuszona — hortensja to roślina wodożerna (samo jej łacińskie miano Hydrangea znaczy „naczynie na wodę”). Odczyn KLUCZOWY: pH 4,5–5,5 daje kwiaty niebieskie (glin jest wtedy przyswajalny), pH 6,0–6,5 różowe, pH powyżej 7,0 — chloroza i słaby wzrost. Do przebarwiania na niebiesko stosuje się siarczan glinu; nie podziała on na odmiany biało kwitnące. Mrozoodporność słaba — strefy 6a–7, w Polsce wymaga okrycia na zimę (agrowłóknina, kopczyk z kory); przemarzają zwłaszcza pąki kwiatowe, które u tego gatunku zakładane są na pędach zeszłorocznych, dlatego nie należy jej mocno przycinać wiosną, bo obetnie się cały kwiat. Nie zbierać z niej niczego do celów spożywczych ani zielarskich, niezależnie od stanowiska.
Brak surowca zielarskiego. Roślina NIE MA zastosowania leczniczego — nie zbiera się z niej żadnego surowca, ani liścia, ani kwiatu, ani korzenia. Jej wartość jest wyłącznie ozdobna (krzew do ogrodów, uprawa doniczkowa, kwiat cięty i suszony do bukietów). Wszystkie części rośliny zawierają glikozydy cyjanogenne i są niejadalne.
Nie dotyczy — rośliny nie zbiera się na surowiec zielarski. Do celów dekoracyjnych kwiatostany na susz ścina się późnym latem i jesienią (sierpień–październik), gdy działki kwiatów płonnych zaczynają pergaminowieć i nabierać zielonkawo-różowych, matowych odcieni — ścięte wcześniej więdną i kurczą się, ścięte we właściwym momencie zasychają, zachowując kształt i barwę. Suszyć główkami w dół, w cieniu i przewiewie, albo w płytkiej wodzie, która stopniowo odparuje. Cięcie pielęgnacyjne: usuwanie przekwitłych kwiatostanów wczesną wiosną (nie jesienią — okrywają pąki przed mrozem).
Glikozydy cyjanogenne (hydrangina, zwana też hydrangeiną) — uwalniające cyjanowodór w wyniku hydrolizy enzymatycznej po rozdrobnieniu tkanki; to one odpowiadają za toksyczność liści, pąków i kwiatów. Ponadto: saponiny, hydrangenol i pochodne stilbenowe, kumaryny (umbeliferon), flawonoidy (antocyjany — delfinidyna, odpowiedzialna za barwę kwiatów; jej kompleks z glinem daje kolor niebieski), garbniki, kwas hydrangeowy, sole glinu kumulowane z gleby. Wyciągi z korzenia amerykańskiej Hydrangea arborescens zawierają dodatkowo alkaloid hydrangeinę i były używane w lecznictwie ludowym — nie należy przenosić tych danych na hortensję wielkolistną, to inny gatunek i inny profil.
NIE STOSOWAĆ wewnętrznie ani zewnętrznie — żadna część rośliny nie nadaje się do spożycia, do naparu, do odwaru, do nalewki ani do palenia. Nie ma bezpiecznej dawki, bo nie ma zastosowania. Roślina występuje wyłącznie jako ozdobna. Jeżeli szukasz działania moczopędnego lub wspomagającego przy kamicy, sięgnij po surowce o ustalonym profilu: liść brzozy, ziele nawłoci, ziele skrzypu, korzeń pietruszki, liść borówki brusznicy. Zastosowanie ogrodnicze: sadzić wiosną, na stanowisku półcienistym, w podłożu kwaśnym (torf, kora, ziemia do rododendronów), podlewać obficie i wyłącznie wodą miękką lub deszczówką — woda wodociągowa o wysokim pH szybko wywołuje chlorozę; nawozić nawozem do roślin kwasolubnych; na zimę okrywać. Kwiatostany do suszu ścinać jesienią, gdy zaczną pergaminowieć.
Uwaga podstawowa: to jedyny wpis w tym zbiorze, przy którym warsztat zielarski sprowadza się do zdania „nie zbieramy”. Nie ma tu surowca, nie ma temperatury suszenia, nie ma mieszanek. Warto natomiast znać dwie rzeczy. Po pierwsze, rozróżnienie gatunków rodzaju Hydrangea: hortensja ogrodowa (H. macrophylla) — kwiatostany kuliste lub płaskie, barwa zależna od pH, liście grube i błyszczące, kwitnie na pędach zeszłorocznych, słabo mrozoodporna; hortensja bukietowa (H. paniculata) — kwiatostany stożkowate, białe przechodzące w różowe, kwitnie na pędach tegorocznych, w pełni mrozoodporna, można ją mocno ciąć wiosną; hortensja drzewiasta (H. arborescens, np. 'Annabelle') — kwiatostany kuliste, białe, kwitnie na pędach tegorocznych, mrozoodporna; hortensja pnąca (H. petiolaris) — pnącze z przylgami. Wszystkie one są ozdobne i wszystkich dotyczy ta sama zasada: nie są surowcem zielarskim, a ich liście zawierają glikozydy cyjanogenne. Po drugie, do florystyki: suszone kwiatostany hortensji nie znoszą wilgoci — po zawilgoceniu bezpowrotnie tracą kształt; przechowywać w suchym, ciemnym miejscu, bo światło wypłukuje barwę.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.