Cannabis sativa
Dawna roślina włóknista i olejodajna, której nasiona i ziele odmian włóknistych wróciły do zielarstwa jako źródło kwasów tłuszczowych i kannabidiolu.
Konopie siewne to jedna z najstarszych roślin użytkowych uprawianych na ziemiach polskich — przez wieki dostarczały włókna na liny, płótno i sieci oraz oleju z nasion. Po dekadach zakazu wróciły do rolnictwa i zielarstwa w postaci odmian włóknistych, o ustawowo ograniczonej zawartości THC, uprawianych i przetwarzanych legalnie pod nadzorem. W praktyce zielarskiej liczą się przede wszystkim nasiona (siemię konopne) i tłoczony na zimno olej — surowce odżywcze o wyjątkowym profilu kwasów tłuszczowych — oraz susz z kwiatostanów odmian włóknistych, będący źródłem kannabidiolu. Roślina jest jednoroczna, dwupienna, o charakterystycznych dłoniastych liściach, których nie sposób pomylić z niczym innym.
Roślina jednoroczna, zwykle dwupienna (osobniki męskie i żeńskie osobno), wysokości od 1 do nawet 4 m w uprawie polowej. Łodyga wzniesiona, sztywna, wyraźnie bruzdkowana i kanciasta, u nasady drewniejąca, wewnątrz z mocnym łykiem włóknistym; szorstko owłosiona. Liście dłoniastozłożone — cecha diagnostyczna — o 3–9 (najczęściej 5–7) wąskolancetowatych, zaostrzonych listkach o grubo, ostro piłkowanym brzegu i wyraźnym nerwie środkowym; dolne liście naprzeciwległe, górne skrętoległe, na długich ogonkach. Roślina wydziela charakterystyczny, żywiczno-korzenny zapach. Kwiaty rozdzielnopłciowe: męskie zebrane w luźne, wiechowate, zwisające kwiatostany o pięciu żółtozielonych działkach i pięciu zwisających pręcikach; żeńskie — niepozorne, skupione w gęstych, zbitych kłosokształtnych skupieniach w kątach górnych liści, każdy otulony zielonym przysadkiem, z dwoma długimi, białawymi znamionami. Owoc to niełupka („nasiono”) — jajowata, spłaszczona, szarozielona lub brązowawa, z siateczkowatym marmurkowym deseniem, gładka i lśniąca. Korzeń palowy, sięgający głęboko.
W Polsce wyłącznie roślina uprawna — dziko nie występuje. Uprawiana polowo głównie na Lubelszczyźnie, Podlasiu, Kujawach i w Wielkopolsce, na dobrych glebach rolniczych; historycznie konopie uprawiano niemal w każdej wsi, na tzw. konopiskach za stodołą. Zdziczałe okazy pojawiają się przejściowo na wysypiskach, przy młynach i pod karmnikami dla ptaków (z nasion paszowych), ale nie tworzą trwałych populacji. Surowce zielarskie i olej pochodzą z upraw krajowych oraz z importu z krajów UE, gdzie uprawa odmian włóknistych jest legalna.
Stanowisko pełne słońce, osłonięte od silnych wiatrów. Gleba żyzna, próchniczna, głęboka, przewiewna i dobrze uwilgotniona — konopie mają duże wymagania pokarmowe, zwłaszcza wobec azotu; nie znoszą gleb zlewnych, podmokłych i skrajnie piaszczystych. Odczyn obojętny do lekko zasadowego (pH 6,5–7,5); gleby kwaśne wymagają wapnowania. Roślina jednoroczna, ciepłolubna — siew po ustaniu przymrozków, wschody znoszą lekkie chłody, ale roślina nie zimuje. Uprawa w Polsce dopuszczalna wyłącznie dla zarejestrowanych odmian włóknistych, po dopełnieniu obowiązków rejestracyjnych; uprawa bez zgłoszenia jest nielegalna, niezależnie od odmiany. Nie pozyskiwać surowca z roślin zdziczałych ani przydrożnych — nieznane pochodzenie, nieznana odmiana i status prawny.
nasiona — siemię konopne (Cannabis semen), olej z nasion (Cannabis oleum), ziele i kwiatostany odmian włóknistych (Cannabis herba/flos, źródło kannabidiolu). Uprawa, zbiór i obrót podlegają w Polsce przepisom ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii — legalne są wyłącznie zarejestrowane odmiany włókniste, uprawiane po zgłoszeniu i wpisie do rejestru; samodzielna uprawa i pozyskiwanie surowca poza tym trybem jest przestępstwem.
Kwiatostany i ziele (odmiany włókniste, na CBD) — od sierpnia do września, w pełni kwitnienia roślin żeńskich, gdy znamiona zaczynają brązowieć, a przysadki są najbardziej żywicowate; ścinać górne części pędów w suchy dzień po obeschnięciu rosy. Liście — w okresie pełnego wzrostu wegetatywnego (lipiec–sierpień). Nasiona (siemię) — od końca sierpnia do października, gdy niełupki na dolnych częściach kwiatostanu twardnieją i uzyskują szary, marmurkowy deseń, a roślina zaczyna żółknąć; zbiór partiami, bo nasiona dojrzewają nierównomiernie i osypują się. Słoma włóknista — po zbiorze nasion lub w fazie kwitnienia roślin męskich (dla najlepszego włókna).
Nasiona: olej tłuszczowy o wysokim udziale wielonienasyconych kwasów tłuszczowych — kwasu linolowego (omega-6) i alfa-linolenowego (omega-3) w korzystnej dla człowieka proporcji, a także rzadkiego kwasu gamma-linolenowego; pełnowartościowe białka zapasowe (edestyna i albuminy), błonnik, witamina E (tokoferole), fitosterole, magnez, cynk, żelazo, fosfor. Ziele i kwiatostany odmian włóknistych: kannabinoidy — przede wszystkim kannabidiol (CBD) i jego forma kwasowa CBDA, kannabigerol (CBG), przy ustawowo ograniczonej, śladowej zawartości tetrahydrokannabinolu (THC); olejek eteryczny bogaty w terpeny (mircen, beta-kariofilen, limonen, pinen), flawonoidy (w tym kannaflawiny), kwasy fenolowe. Skład kannabinoidów zależy od odmiany i fazy zbioru — odmiany włókniste nie mają działania odurzającego.
Siemię konopne: 1–2 łyżki dziennie łuskanych nasion do sałatek, kasz, jogurtu; nasiona niełuskane można zmielić lub namoczyć — całe przechodzą przez przewód pokarmowy w dużej części niestrawione. Olej konopny tłoczony na zimno: 1–2 łyżki dziennie na zimno, do sałatek i past — NIE nadaje się do smażenia ani pieczenia, bo wielonienasycone kwasy tłuszczowe rozkładają się w wysokiej temperaturze. Zewnętrznie olej stosuje się bezpośrednio na skórę suchą, atopową i podrażnioną oraz jako baza maceratów ziołowych. Napar z liści (odmiany włókniste): łyżeczka rozdrobnionego suszu na szklankę wrzątku, parzyć 10 minut pod przykryciem, pić wieczorem — kannabinoidy są słabo rozpuszczalne w wodzie, więc napar ma działanie łagodne; do ich ekstrakcji potrzebny jest tłuszcz lub alkohol. Gotowe preparaty CBD (olejki) stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniem producenta i po konsultacji, jeśli przyjmuje się jakiekolwiek leki. Nie sporządzać domowych ekstraktów z materiału o nieznanym pochodzeniu.
Nasiona i olej to najbardziej wrażliwy surowiec konopny — olej jełczeje bardzo szybko; przechowywać wyłącznie w ciemnej butelce, w lodówce, i zużyć w ciągu kilku tygodni od otwarcia. Świeży olej ma barwę zielonkawożółtą i orzechowo-trawiasty smak; gorzki, drapiący w gardło posmak oznacza zjełczenie i taki olej należy wyrzucić, a nie „dojadać”. Nasiona przechowywać w chłodzie, najlepiej w lodówce, w szczelnym słoju — łatwo się zaparzają i jełczeją. Ziele i kwiatostany suszyć powoli, w cieniu, w dobrym przewiewie, w temperaturze do 35–40 °C; przesuszenie w wysokiej temperaturze niszczy terpeny i odparowuje olejek. Dobry susz zachowuje zieleń, wyraźny żywiczny zapach i sprężystość — brązowy, siano-zapachowy jest bezwartościowy. Sprawa kluczowa i czysto praktyczna: w Polsce nie wolno uprawiać konopi bez wpisu do rejestru, a materiał siewny musi pochodzić z zarejestrowanych odmian włóknistych. Zielarz kupuje surowiec konopny wyłącznie od legalnych, kontrolowanych dostawców z badaniem zawartości THC — nie zbiera go samodzielnie i nie hoduje „na własny użytek”.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.