Ganoderma lucidum
Najsłynniejszy grzyb leczniczy świata — lakierowany, nerkowaty owocnik o działaniu adaptogennym, immunomodulującym i hepatoprotekcyjnym.
Reishi to najlepiej przebadany i najszerzej stosowany grzyb leczniczy — w medycynie chińskiej ling zhi, "grzyb nieśmiertelności", zajmuje najwyższe miejsce wśród środków tonizujących i jest stosowany od ponad dwóch tysięcy lat. Jego znakiem rozpoznawczym jest lakierowany, jakby polakierowany na czerwono-brązowo kapelusz, wyrastający na bocznym trzonie z drewna drzew liściastych. Działanie opiera się na dwóch niezależnych frakcjach: polisacharydach (beta-glukanach) odpowiedzialnych za immunomodulację i triterpenach (kwasach ganoderowych) o działaniu przeciwzapalnym, przeciwalergicznym i osłaniającym wątrobę — to dlatego prawidłowy wyciąg z reishi musi być pozyskiwany dwuetapowo, wodą i alkoholem. W Polsce gatunek jest rzadki w naturze, a surowiec pochodzi niemal wyłącznie z uprawy. Owocnik jest twardy, korkowaty i niejadalny — używa się go wyłącznie w postaci wyciągów.
Owocnik jednoroczny, twardy i korkowaty, wyraźnie różny od pospolitych szarych hub. Kapelusz nerkowaty, wachlarzowaty lub półkolisty, o średnicy 5–20 cm i grubości 1–3 cm; powierzchnia górna wybitnie charakterystyczna — LAKIEROWANA, gładka, silnie błyszcząca, jak pociągnięta lakierem, barwy od jasnożółtej i pomarańczowej przez rdzawoczerwoną i kasztanowobrunatną do niemal czarnej u starych okazów, koncentrycznie strefowana i promieniście pomarszczona; brzeg zwykle jaśniejszy — żółtawy lub biały u rosnących owocników (stąd "żółtawa"). Cecha diagnostyczna: TRZON — obecny i wyraźny, boczny lub ekscentryczny, długi (5–20 cm), krzywy, twardy, drewniejący, o tej samej lakierowanej, ciemnokasztanowej powierzchni co kapelusz; tego trzonu nie mają pozostałe krajowe lakownice, które są siedzące. Hymenofor rurkowaty, jednowarstwowy, pory drobne, okrągłe, 4–6 na milimetr, początkowo białe do kremowych, przy dotknięciu i z wiekiem brązowiejące. Miąższ dwuwarstwowy, korkowaty, jasnobrązowy do kasztanowego, gorzki. Zarodniki rdzawobrunatne, jajowate, ścięte na szczycie, o podwójnej, brodawkowanej ścianie. Rośnie u podstawy pni i na korzeniach drzew liściastych, pojedynczo lub w wiązkach, często sprawia wrażenie wyrastającego wprost z ziemi.
W Polsce gatunek rodzimy, ale rzadki i nierównomiernie rozmieszczony — spotykany w cieplejszych rejonach kraju, w lasach liściastych i mieszanych, na starych parkach, w łęgach i grądach. Rośnie u nasady pni i na korzeniach drzew liściastych: dębów, buków, klonów, grabów, olch, wierzb, drzew owocowych, rzadko na iglastych. Jest pasożytem i saprotrofem, wywołuje białą zgniliznę korzeni i odziomka. Znaleziska naturalne w Polsce są na tyle rzadkie, że nie stanowią realnego źródła surowca. Surowiec handlowy pochodzi niemal w całości z upraw — z Chin, Korei, Japonii i Wietnamu, coraz częściej także z hodowli europejskich i polskich; hoduje się go na kłodach drzew liściastych (dąb, buk) lub na blokach trocinowych.
Nadaje się do uprawy amatorskiej. Podłoże: kłody twardego drewna liściastego (dąb, buk, grab, olcha) o średnicy 10–20 cm i długości 30–50 cm, zaszczepiane kołkami z grzybnią, albo bloki trocinowo-otrębowe. Kłody po zarośnięciu grzybnią (kilka miesięcy) zakopuje się do połowy w wilgotnej, cienistej ziemi. Warunki owocnikowania: temperatura 22–28 °C, bardzo wysoka wilgotność powietrza (powyżej 80–90%), umiarkowane światło rozproszone (potrzebne do prawidłowego wykształcenia kapelusza — w ciemności grzyb tworzy tylko groteskowe, rogate wyrostki bez kapelusza) i dobra wentylacja; przy nadmiarze CO2 owocnik zamiast kapelusza wypuszcza rozgałęzione poroża. Grzyb nie jest mrozoodporny w fazie owocnikowania, ale grzybnia w kłodzie zimuje w gruncie w polskich warunkach. Nie zbierać dziko rosnących owocników z parków miejskich przy jezdniach, z drzew przydrożnych i terenów przemysłowych — lakownice silnie kumulują metale ciężkie. Ze względu na rzadkość gatunku w polskiej naturze nie ma sensu ogałacać stanowisk — kupuj surowiec z uprawy lub hoduj sam.
owocnik (Ganodermatis lucidi fructificatio, Ganoderma) — susz, sproszkowany owocnik, ekstrakty standaryzowane na polisacharydy i triterpeny; osobno zarodniki (spory) po rozbiciu ściany komórkowej oraz grzybnia z hodowli płynnej
W uprawie: owocniki zbiera się latem i wczesną jesienią (czerwiec–wrzesień), w momencie, gdy biały lub żółty przyrostowy brzeg kapelusza zaniknie, kapelusz nabierze pełnej lakierowanej barwy, a spod niego zacznie sypać się rdzawy pył zarodnikowy — to szczyt zawartości substancji czynnych. Zbiór wcześniejszy daje owocniki ubogie, zbiór zbyt późny — zdrewniałe i wyjałowione. Owocnik odcina się ostrym nożem lub sekatorem u nasady trzonu, nie wyrywa. Trzon zbiera się razem z kapeluszem — zawiera triterpeny. Ze stanowisk naturalnych (rzadko): jesienią, w tej samej fazie dojrzałości. Zarodniki zbiera się osobno, w okresie zarodnikowania, przez podstawienie pod owocnik czystej powierzchni lub w komorze zbiorczej.
Dwie główne, niezależne frakcje. Polisacharydy: beta-glukany (przede wszystkim beta-1,3- i beta-1,6-D-glukany), heteropolisacharydy i kompleksy polisacharydowo-białkowe — frakcja rozpuszczalna w gorącej wodzie, odpowiadająca za działanie immunomodulujące. Triterpeny typu lanostanowego: kwasy ganoderowe (ganoderowy A, B, C i dalsze), ganoderole, ganoderenowe kwasy, lucydenowe kwasy — frakcja rozpuszczalna w alkoholu, odpowiadająca za gorzki smak oraz działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, hepatoprotekcyjne i przeciwpłytkowe. Ponadto: sterole grzybowe (ergosterol — prowitamina D2), nukleozydy (adenozyna i pochodne), peptydoglikany, białka (m.in. LZ-8, immunomodulujące białko grzybowe), związki fenolowe, germanium organiczne i sole mineralne. W zarodnikach — wysoka zawartość triterpenów i lipidów, ale twarda, dwuwarstwowa ściana zarodnika czyni je niedostępnymi bez mechanicznego rozbicia (spory muszą być "cracked cell wall", inaczej przechodzą przez przewód pokarmowy nietknięte). Zawartość substancji czynnych zależy od szczepu, podłoża i fazy zbioru — dlatego dobre preparaty są standaryzowane na deklarowany procent beta-glukanów i triterpenów; nie ufaj preparatom, które podają wyłącznie "zawartość polisacharydów", bo ta liczba obejmuje też skrobię z podłoża.
Owocnik jest niejadalny (korkowaty i gorzki) — stosuje się wyłącznie wyciągi. Odwar: 3–5 g suszonych plastrów (ok. 1 łyżka rozdrobnionego surowca) na 0,5 litra wody, gotować pod przykryciem na małym ogniu 45–60 minut, aż płyn zredukuje się o około jedną trzecią; przecedzić, pić po pół szklanki 1–2 razy dziennie. Ten sam surowiec można gotować powtórnie i połączyć wywary. Krótkie zaparzenie wrzątkiem nie ma sensu — beta-glukany z korkowatego miąższu wychodzą dopiero po długim gotowaniu. Nalewka: rozdrobniony surowiec zalać alkoholem 60–70%, macerować 4–6 tygodni w ciemności, wstrząsając co kilka dni; stosować 20–40 kropli 1–2 razy dziennie. Wyciąg pełnospektralny (dwuetapowy) — jedyny prawidłowy sposób, bo triterpeny nie rozpuszczają się w wodzie, a polisacharydy w alkoholu: najpierw maceracja w alkoholu 60–70% (frakcja triterpenowa, gorzka), potem gotowanie odsączonego surowca w wodzie przez godzinę (frakcja polisacharydowa), na końcu połączenie obu płynów; taki wyciąg zawiera całość i tylko taki jest wart pracy. Ekstrakty handlowe: dawkowanie według preparatu, zwykle 1–3 g wyciągu dziennie w dawkach podzielonych; wybierać standaryzowane na beta-glukany (nie na "polisacharydy ogółem") i na triterpeny. Zarodniki (spory): tylko z rozbitą ścianą komórkową ("cracked cell wall") — inaczej są bezużyteczne. Kuracja: 6–8 tygodni, następnie 1–2 tygodnie przerwy. Odwar jest wyraźnie gorzki — łagodzić miodem, lukrecją, imbirem lub cynamonem; goryczy nie należy się jednak pozbywać całkowicie, bo to ona jest miarą zawartości triterpenów. Nie zastępuje leczenia. Nie podawać dzieciom bez konsultacji.
Suszenie: owocnik pociąć na plastry grubości 3–5 mm ZARAZ po zbiorze, dopóki daje się kroić — po wyschnięciu w całości jest jak drewno i trzeba go rozbijać młotkiem. Suszyć w 40–50 °C do pełnej kruchości (2–3 dni); przegrzanie powyżej 60 °C degraduje część triterpenów. Przechowywanie: plastry lub proszek w szczelnych, ciemnych naczyniach, w suchym miejscu; susz zachowuje wartość 2–3 lata, sproszkowany krócej — mielić bezpośrednio przed użyciem. Rozpoznanie dobrego surowca: plastry o żywej, kasztanowoczerwonej, lakierowanej skórce i jasnobrązowym, korkowym miąższu; wyraźnie GORZKI smak — brak goryczy oznacza surowiec wyługowany, przestarzały albo z odpadu poekstrakcyjnego. Zapach lekko drzewny, grzybowy. Zły surowiec: szary, matowy, bez goryczy, wilgotny, ze stęchłym zapachem, kruszący się. Uwaga zakupowa — najczęstszy błąd na rynku: preparaty z "grzybni na podłożu" (mycelium on grain) to w istocie zmielone ziarno z grzybnią, w większości skrobia, o znikomej zawartości beta-glukanów i praktycznie zerowej triterpenów; szukaj preparatów z OWOCNIKA (fruiting body) z podaną zawartością beta-glukanów. Deklaracja "40% polisacharydów" bez rozbicia na beta-glukany jest chwytem marketingowym — skrobia to też polisacharyd. Typowe błędy: zaparzanie zamiast gotowania; robienie samej nalewki albo samego odwaru (traci się połowę składników); ocenianie efektu po tygodniu; kupowanie sporów bez rozbitej ściany komórkowej. Mieszanki: reishi łączy się z soplówką jeżowatą (układ nerwowy), z wrośniakiem różnobarwnym i chagą (odporność), z cordycepsem (energia, wydolność), z ostropestem i mniszkiem (wątroba), z lukrecją i melisą (uspokojenie, przy okazji maskują gorycz). Odróżnianie: reishi ma lakierowany kapelusz i wyraźny, boczny, lakierowany TRZON. Lakownica spłaszczona jest płaska, matowa, siedząca (bez trzonu), a jej biały hymenofor brązowieje pod paznokciem. Lakownica żywicowata jest lakierowana, ale gruba, siedząca i rośnie na dębach. Hubiak jest kopytkowaty i popielaty. Owocnik reishi wyhodowany w zbyt wysokim CO2 wygląda jak czerwone poroże bez kapelusza — to nadal reishi, tylko źle hodowane.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.