Pulmonaria obscura
Pospolita w polskich grądach wiosenna bylina o niepoplamionych liściach i kwiatach zmieniających barwę z różowej na niebieską; surowiec o działaniu wykrztuśnym i osłaniającym.
Miodunka ćma to najczęstszy gatunek miodunki w Polsce — to ona, a nie miodunka plamista, zakwita w naszych grądach i buczynach na przednówku. Różni się od miodunki plamistej brakiem (albo śladową obecnością) jasnych plam na liściach, stąd przydomek „ćma”, czyli ciemna. W zielarstwie bywa stosowana zamiennie z miodunką plamistą: zawiera te same śluzy, krzemionkę i saponiny, dając surowiec osłaniający i wykrztuśny. Jak wszystkie ogórecznikowate zawiera śladowe ilości alkaloidów pirolizydynowych, co ogranicza czas kuracji. W dawnej medycynie sygnatur plamiste liście miodunki uznano za znak, że roślina leczy płuca — i akurat ten domysł częściowo się obronił.
Bylina wysokości 15–30 cm, wyrastająca z krótkiego, czarniawego kłącza. Pęd kwiatostanowy wzniesiony, obły, gęsto pokryty sztywnymi, szczeciniastymi włoskami oraz włoskami gruczołowatymi (szorstki w dotyku). Liście łodygowe siedzące, jajowato-lancetowate, zbiegające. Liście odziomkowe rozwijają się w pełni dopiero po przekwitnięciu i tworzą rozetę: są duże, sercowato-jajowate, nagle zwężone w oskrzydlony ogonek, ostro zakończone, o brzegu całobrzegim, ciemnozielone i JEDNOLICIE ubarwione — bez plam albo z bardzo słabo zaznaczonymi, rozmytymi jaśniejszymi punktami (to główna cecha diagnostyczna). Kwiatostan to skrętek (zwinięty pęd kwiatowy) w szczytowej części łodygi. Kwiaty lejkowato-rurkowate, pięciokrotne, o koronie zmieniającej barwę wraz z wiekiem: pąki i kwiaty świeże są różowe do karminowych, przekwitające niebieskie do fioletowych — na jednej roślinie widać jednocześnie oba kolory. Kielich rurkowato-dzwonkowaty, owłosiony, po przekwitnieniu rozdęty. Owoc — rozłupnia rozpadająca się na 4 gładkie, błyszczące rozłupki z elajosomem (rozsiewane przez mrówki). Organ podziemny: krótkie kłącze z licznymi korzeniami przybyszowymi.
Gatunek pospolity w całej Polsce, częstszy niż miodunka plamista. Rośnie w lasach liściastych i mieszanych: w grądach, buczynach, łęgach, olszynach, dąbrowach, w zaroślach, na skrajach lasów i w cienistych parkach. Typowy geofit wiosenny runa — kwitnie od marca do maja, zanim drzewa rozwiną liście. Preferuje gleby żyzne, próchniczne, świeże do wilgotnych. Nie jest w Polsce objęta ochroną gatunkową.
Stanowisko cieniste do półcienistego, wilgotne, pod okapem drzew liściastych. Gleba żyzna, próchniczna, gliniasta lub gliniasto-piaszczysta, świeża do wilgotnej, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH ok. 5,5–7,0). Nie znosi suszy i pełnego słońca — liście wtedy więdną i brzegi zasychają. W pełni mrozoodporna w całym kraju. Nie zbierać z parków miejskich przy ruchliwych ulicach, z terenów opryskiwanych ani z rezerwatów; nie wyrywać z kłączem — ścinać nadziemną część, zostawiając część kępy.
ziele (Pulmonariae herba), rzadziej sam liść — surowiec o działaniu osłaniającym i wykrztuśnym; stosowany zamiennie z miodunką plamistą, choć oficjalnym surowcem tradycyjnym jest ta druga
Ziele — od kwietnia do maja, w pełni kwitnienia, gdy na roślinie są jednocześnie kwiaty różowe i niebieskie; ścina się nadziemne pędy z kwiatami, w suchy dzień po obeschnięciu rosy. Liście odziomkowe — od maja do czerwca, gdy w pełni się rozwiną po przekwitnięciu; są wtedy największe i najzasobniejsze w śluzy i krzemionkę. Nie zbierać liści zmienionych chorobowo (miodunka często choruje na mączniaka — białawy nalot na blaszce). Kłączy nie pozyskuje się.
Śluzy (frakcja polisacharydowa nadająca surowcowi działanie osłaniające), krzemionka i rozpuszczalne krzemiany (znaczna zawartość — surowiec zalicza się do krzemionkowych), garbniki, saponiny, flawonoidy (kwercetyna, kemferol), kwasy fenolowe, allantoina, alkohole cukrowe, sole mineralne (mangan, żelazo, potas), witamina C, karotenoidy. Zawiera śladowe ilości alkaloidów pirolizydynowych — typowych dla rodziny ogórecznikowatych.
Napar: 1–2 łyżki rozdrobnionego suszu na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 15 minut, pić 2–3 razy dziennie po pół–jednej szklance, ciepły, w nieżytach dróg oddechowych i chrypce. Odwar (lepiej wydobywa krzemionkę): 1 łyżka suszu na szklankę wody, gotować 5–10 minut, odstawić 10 minut, pić 2 razy dziennie. Napar można osłodzić miodem, co wzmacnia działanie osłaniające na gardło. Zewnętrznie: mocny odwar do okładów na trudno gojące się rany, otarcia, do przemywań i do płukania gardła. Świeże, młode liście bywają jadane wiosną jako dodatek do sałatek i zup — w niewielkiej ilości. Ze względu na alkaloidy pirolizydynowe kuracji wewnętrznej nie prowadzić dłużej niż 2–4 tygodnie i nie powtarzać jej często.
Ziele i liście suszyć szybko, w cieniu i dobrym przewiewie, w temperaturze do 40 °C, rozłożone cienką warstwą — miodunka jest soczysta i mięsista, przy wolnym schnięciu czernieje i pleśnieje. Dobry susz jest szarozielony, kruchy, bez brunatnych plam i bez zapachu stęchlizny. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych naczyniach; surowiec chłonie wilgoć i przy jej dostępie zbryla się z powodu śluzów. Mieszanki: łączy się z podbiałem, dziewanną, prawoślazem i tymiankiem (kaszel), ze skrzypem (krzemionka, tkanka łączna). Odróżnianie: od miodunki plamistej — liście miodunki ćmy są jednolicie zielone (bez wyraźnych białawych plam) i nagle zwężone w ogonek, natomiast plamista ma liście z ostro odgraniczonymi jasnymi plamami. Od miodunki wąskolistnej — ta ma liście wąskie, lancetowate, stopniowo zwężone. Od żywokostu (też ogórecznikowaty) — miodunka jest znacznie niższa, kwitnie wczesną wiosną i ma kwiaty zmieniające barwę. Uwaga na mączniaka: liście z białym nalotem odrzucamy w całości.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.