Myrtus communis
Wiecznie zielony krzew śródziemnomorski o aromatycznych liściach, źródło olejku o działaniu wykrztuśnym i antyseptycznym.
Mirt zwyczajny to wiecznie zielony krzew z rodziny mirtowatych, od starożytności otaczany kultem — wieńce mirtowe były symbolem czystości i weselnym atrybutem panny młodej, także w polskiej tradycji ludowej. W ziołolecznictwie liczy się przede wszystkim liść i pozyskiwany z niego olejek eteryczny, bogaty w eukaliptol i mirtenol. Surowiec działa antyseptycznie i wykrztuśnie na drogi oddechowe oraz ściągająco w obrębie błon śluzowych. W Polsce mirt bywa uprawiany wyłącznie jako roślina doniczkowa i weselna, a surowiec zielarski pochodzi z importu z basenu Morza Śródziemnego.
Wiecznie zielony, gęsty krzew wysokości 1–3 m (w sprzyjających warunkach do 5 m), o wzniesionym, silnie rozgałęzionym pokroju. Liście naprzeciwległe, siedzące lub bardzo krótkoogonkowe, skórzaste, jajowate do lancetowatych, długości 2–5 cm, całobrzegie, zaostrzone, ciemnozielone i połyskujące z wierzchu, jaśniejsze od spodu; pod światło widoczne liczne przezroczyste gruczoły olejkowe (punktowanie), a roztarte wydzielają silny, balsamiczno-kamforowy zapach. Użyłkowanie pierzaste, z wyraźnym nerwem głównym i cienką żyłką brzeżną biegnącą równolegle do brzegu blaszki. Łodygi młode czterokanciaste, zielone, starsze konary o czerwonobrunatnej, złuszczającej się korze. Kwiaty pojedyncze, wyrastające pojedynczo w kątach liści na długich szypułkach, promieniste, białe lub kremoworóżowe, średnicy 2–3 cm, o pięciu płatkach i bardzo licznych, długich, wystających pręcikach tworzących charakterystyczny puszysty pędzelek. Owoc to niebieskoczarna, granatowa jagoda wielkości grochu (7–10 mm), zwieńczona trwałymi, odgiętymi działkami kielicha, o kilku nerkowatych nasionach. System korzeniowy palowo-wiązkowy, silnie zdrewniały.
Gatunek śródziemnomorski, rodzimy dla makii i garigu południowej Europy, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu — Portugalia, Hiszpania, Włochy, Sardynia, Korsyka, Grecja, Turcja, Maroko, Tunezja; zdziczały także w Iranie i na Bliskim Wschodzie. Rośnie na suchych, kamienistych zboczach, w widnych zaroślach twardolistnych i na obrzeżach lasów dębu korkowego, do wysokości ok. 800 m n.p.m. W Polsce nie występuje w naturze i nie zimuje w gruncie — uprawiany wyłącznie w doniczkach, szklarniach i jako roślina obrzędowa. Surowiec zielarski i olejek sprowadzane głównie z Hiszpanii, Maroka, Tunezji, Włoch (Sardynia) i Turcji.
W Polsce wyłącznie uprawa pojemnikowa. Stanowisko maksymalnie słoneczne, latem najlepiej na wolnym powietrzu, zimą jasne i chłodne (5–10 °C) — pomieszczenie ciepłe i ciemne powoduje zrzucanie liści. Gleba przepuszczalna, piaszczysto-gliniasta lub żwirowa, umiarkowanie żyzna, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH 5,5–7,0), bez zastoin wody. Podlewać wodą miękką, o niskiej zawartości wapnia; mirt nie znosi ani całkowitego przesuszenia bryły, ani przelania. Mrozoodporność żadna w warunkach polskich — roślina wytrzymuje krótkotrwale ok. −5 °C, więc w gruncie przemarza. Nie zbierać liści z roślin doniczkowych traktowanych systemicznymi środkami ochrony (rośliny ozdobne z centrów ogrodniczych są rutynowo pryskane), z krzewów przydrożnych ani z obsadzeń miejskich.
liść (Myrti folium), olejek mirtowy (Myrti aetheroleum), rzadziej owoc (Myrti fructus, jagody mirtu)
Liść — zbiór możliwy przez cały rok, ale surowiec najbogatszy w olejek pozyskuje się od późnej wiosny do początku lata (maj–lipiec), przed kwitnieniem i w pełni kwitnienia; ścinać ulistnione, tegoroczne gałązki w suchy, słoneczny poranek po obeschnięciu rosy, a przed południowym szczytem upału, gdy olejek nie zdążył się jeszcze ulotnić. Liście obrywa się z gałązek po podsuszeniu. Owoc (jagody) — jesienią, od października do grudnia, gdy nabiorą pełnej granatowoczarnej barwy i lekko zmiękną; zbierać ręcznie, przerabiać na świeżo (nalewki typu mirto, przetwory) lub suszyć. Olejek eteryczny — destylowany z parą wodną ze świeżego, ulistnionego zielonego pędu, najlepiej bezpośrednio po ścięciu.
Liść: olejek eteryczny (1,8-cyneol/eukaliptol, α-pinen, mirtenol i octan mirtenylu, limonen, linalol, geraniol — proporcje silnie zależne od chemotypu i pochodzenia surowca), garbniki hydrolizujące (myrtukomulon, semimyrtukomulon, elagotaniny), floroglucynole (myrtukomulony, mirtucommulone), flawonoidy (mirycetyna, kwercetyna i ich glikozydy, katechiny), kwasy fenolowe (galusowy, kawowy), gorycze. Owoc: antocyjany (delfinidyna, cyjanidyna, petunidyna — nadają granatową barwę), garbniki, cukry, kwasy organiczne, śladowo olejek. Olejek mirtowy: dominują 1,8-cyneol i α-pinen, obok mirtenolu i jego octanu; chemotypy „zielone” (bogatsze w cyneol) i „czerwone” (bogatsze w mirtenol) różnią się profilem działania.
Napar z liści: 1 płaska łyżeczka rozdrobnionego suszu na szklankę wrzątku, parzyć 10–15 minut koniecznie pod przykryciem, żeby olejek nie uleciał z parą; pić 2 razy dziennie po pół szklanki przy nieżytach oskrzeli. Kuracja krótka, kilkudniowa, nie stosować przewlekle. Płukanka do gardła i jamy ustnej: mocniejszy napar (2 łyżeczki na szklankę), po ostudzeniu i przecedzeniu płukać 3–4 razy dziennie; ten sam napar nadaje się do przemywania skóry trądzikowej i okładów. Olejek mirtowy — wyłącznie zewnętrznie i wziewnie, zawsze rozcieńczony: do inhalacji 2–3 krople na miskę gorącej (nie wrzącej) wody, wdychać kilka minut z zamkniętymi oczami; do wcierań w klatkę piersiową rozcieńczyć w oleju bazowym w stężeniu ok. 1–2%. Olejku nie podaje się doustnie bez wskazania lekarza, a u dzieci nie stosuje się go w ogóle w okolicy twarzy i nosa. Owoce: suszone jagody jako przyprawa do mięs i dziczyzny; nalewka „mirto” — świeże jagody zalane spirytusem rozcieńczonym do ok. 40%, macerowane kilka tygodni w ciemności, po przecedzeniu dosłodzone syropem cukrowym; to używka, nie preparat leczniczy.
Liście suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze nieprzekraczającej 35 °C — to surowiec olejkowy i każdy stopień powyżej to strata aromatu; suszenie w słońcu lub w piekarniku niszczy go bezpowrotnie. Dobrze wysuszony liść zachowuje ciemnozieloną barwę, jest kruchy, ale nie rozsypuje się w pył, a po roztarciu w palcach wydziela wyraźny, świeży zapach eukaliptusowo-balsamiczny z żywiczną nutą; surowiec zbrunatniały, bezwonny lub pachnący „sianem” jest bezwartościowy. Przechowywać w szczelnych, ciemnych słoikach, nie dłużej niż 12 miesięcy; nie rozdrabniać na zapas — mielony liść traci olejek w ciągu tygodni. Pod światło zawsze sprawdzaj punktowanie blaszki: brak przezroczystych gruczołów olejkowych oznacza fałszerstwo lub domieszkę. Mirt bywa mylony z liściem mirtu bagiennego (Myrica gale) — ten ma liście naprzemianległe, matowe, o brzegu ząbkowanym w górnej części i zupełnie inny zapach — oraz z blaszkami eukaliptusa i bukszpanu; bukszpan (Buxus sempervirens) jest trujący, ma liście mniejsze, wyraźnie wycięte na szczycie, bez punktowania i bez aromatu — pomylenie ich jest niebezpieczne. W mieszankach mirt dobrze łączy się z tymiankiem, dziewanną, podbiałem i prawoślazem (oskrzela) oraz z szałwią i podrażniącą jamę ustną korą dębu w płukankach. Typowy błąd: parzenie naparu w otwartym kubku — cały olejek ucieka z parą.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.