Fucus serratus
Brunatnica o widlastej plesze z piłkowanym brzegiem i bez pęcherzy pławnych, o działaniu zbliżonym do morszczynu pęcherzykowatego.
Morszczyn piłkowany jest bliskim krewnym morszczynu pęcherzykowatego i rośnie zwykle tuż poniżej niego w strefie pływów. Skład ma podobny — jod, alginiany, fukoidan, florotaniny — a różni się przede wszystkim brakiem pęcherzy pławnych i piłkowanym brzegiem plechy. W handlu zielarskim występuje rzadziej i często bywa sprzedawany łącznie z gatunkiem pęcherzykowatym pod wspólną nazwą „morszczyn” lub myląco jako „kelp”. Stosuje się go analogicznie: jako surowiec jodowy, alginianowy i kosmetyczny, z tymi samymi zastrzeżeniami dotyczącymi nieprzewidywalnej zawartości jodu.
Brunatnica o plesze taśmowatej, spłaszczonej, skórzastej, długości 30–60 cm, wyjątkowo do 1 m. Plecha rozgałęzia się widlasto (dychotomicznie), z wyraźnym, wypukłym żebrem środkowym biegnącym przez całą długość każdej gałązki. Cecha diagnostyczna: brzeg plechy jest wyraźnie piłkowany, ząbkowany, jakby przycięty piłką — u morszczynu pęcherzykowatego brzeg jest gładki. Druga cecha diagnostyczna: całkowity brak pęcherzy pławnych, przez co plecha nie unosi się i przy odpływie leży płasko na skale. Gałązki szerokości 1–2 cm, płaskie, o powierzchni matowej, często pokrytej białymi rurkami mszywiołów i innych epifitów. Końce gałązek w okresie rozrodczym płaskie do lekko zgrubiałych, pokryte drobnymi brodawkami — konceptaklami; nie tworzą wzdętych, galaretowatych receptakli tak wyraźnych jak u F. vesiculosus. U nasady krótki trzonek i tarczkowaty chwytnik. Barwa oliwkowobrunatna do ciemnobrązowej, po wysuszeniu czarnobrunatna. Brak korzeni, łodygi, liści, kwiatów i owoców.
W Polsce niemal nieobecny. Naturalny zasięg to skaliste wybrzeża Atlantyku Północnego, Morza Północnego, cieśnin duńskich i zachodniego Bałtyku. W polskiej strefie Bałtyku zasolenie jest dla niego zbyt niskie — praktycznie nie występuje, a i sam morszczyn pęcherzykowaty jest tu w regresie. Zasiedla dolną strefę pływów, tuż poniżej pasa morszczynu pęcherzykowatego, na twardym, skalistym podłożu, w miejscach o umiarkowanym falowaniu. Surowiec zielarski i kosmetyczny pochodzi w całości z importu — ze zbioru dzikiego w Bretanii, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Norwegii i Islandii.
Nieuprawiany w Polsce; nie da się go hodować w warunkach lądowych bez instalacji morskiej. Wymaga pełnosłonej lub co najmniej silnie zasolonej wody (znacznie powyżej poziomu polskiego Bałtyku), twardego podłoża, ruchu wody i cyklicznego odsłaniania przy odpływie. Nie toleruje eutrofizacji i zamulenia. Nie zbieraj morszczynów z polskiego wybrzeża — populacje są w regresie i chronione ekologicznie jako siedlisko tarła, a plecha z wód przybrzeżnych jest obciążona spływem z lądu. Nie pozyskuj surowca z okolic portów, ujść rzek i terenów przemysłowych: brunatnice kumulują arsen, kadm, ołów i rtęć. Kupuj wyłącznie susz z deklarowaną zawartością jodu i badaniem na metale ciężkie.
wysuszona plecha (Fuci serrati thallus)
Zbiór w krajach eksportujących prowadzi się od późnej wiosny do wczesnej jesieni (maj–wrzesień), przy odpływie, gdy plechy są odsłonięte. Ścina się plechę powyżej chwytnika, pozostawiając go na skale, by glon odrósł. Surowiec należy dokładnie oczyścić z epifitów (morszczyn piłkowany bywa gęsto obrośnięty mszywiołami — to typowe zanieczyszczenie tego właśnie gatunku), wypłukać w słodkiej wodzie z soli i piasku, a następnie suszyć w cieniu i przewiewie albo w suszarni w temperaturze do 40–50 °C. Dla polskiego zielarza etap zbioru jest teoretyczny — pracuje na imporcie, więc liczy się data produkcji i identyfikowalność partii.
Jod — w wysokim i zmiennym stężeniu, w formie jodków i połączeń jodoorganicznych; zawartość zwykle nieco niższa niż u morszczynu pęcherzykowatego, ale wciąż nieprzewidywalna między partiami. Polisacharydy: kwas alginowy i alginiany, fukoidan, laminaryna. Mannitol. Florotaniny (polifenole brunatnic) — u tego gatunku zawartość bywa wysoka, stąd wykorzystanie w kosmetyce przeciwutleniającej. Barwniki: fukoksantyna, chlorofile a i c. Sole mineralne: potas, sód, magnez, wapń, żelazo, cynk, brom. Śluzy. Naturalne zanieczyszczenia kumulowane z wody morskiej: arsen, kadm, ołów, rtęć.
Tak jak przy morszczynie pęcherzykowatym: nie ma bezpiecznego, uniwersalnego przepisu na domowy napar, bo zawartość jodu w konkretnej partii jest nieznana i bywa wielokrotnością dobowego zapotrzebowania. Do stosowania doustnego wybieraj wyłącznie preparaty standaryzowane na jod, z deklarowaną zawartością w porcji, i trzymaj się dawki z ulotki; nie prowadź kuracji dłużej niż kilka tygodni bez kontroli TSH. Nie stosuj sproszkowanego suszu „na oko” jako przyprawy czy dodatku do koktajli. Najbezpieczniejsze i najlepiej uzasadnione jest zastosowanie zewnętrzne: 3–4 łyżki sproszkowanej plechy zalać ciepłą wodą do konsystencji papki, nakładać jako okład na 20 minut (skóra sucha, zmęczona, wspomagająco przy cellulicie); garść suszu w płóciennym woreczku do ciepłej kąpieli na 15–20 minut. Wyciągi z tego gatunku są częstym składnikiem kosmetyków przeciwutleniających i ujędrniających.
Susz przechowuj szczelnie, sucho i w ciemności — plecha jest higroskopijna, po zawilgoceniu pleśnieje i nabiera rybnego zapachu. Dobry surowiec jest ciemnooliwkowy do czarnobrunatnego, sprężysty, o czystym zapachu morza, z widocznym piłkowaniem brzegu; surowiec rudy, kruszący się w pył lub o zapachu amoniakalnym jest stary. Ten gatunek szczególnie łatwo bywa zanieczyszczony epifitami — białe, siateczkowate naloty mszywiołów na plesze to nie pleśń, ale surowiec z ich dużą ilością jest gorszej jakości i należy go odrzucić. Rozpoznanie w suszu: żebro środkowe plus ząbkowany brzeg plus brak pęcherzy = Fucus serratus; żebro środkowe plus gładki brzeg plus parzyste pęcherze = Fucus vesiculosus; brak żebra i pojedyncze duże pęcherze osadzone w osi = Ascophyllum nodosum; jednolita, taśmowata blaszka bez żebra i pęcherzy = listownica. Handlowy „morszczyn” to często mieszanina gatunków — jeśli surowiec ma być jednorodny, żądaj od dostawcy nazwy łacińskiej, nie polskiej. Bezwzględna zasada: nie łącz w jednej mieszance dwóch surowców jodowych.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.