Solidago gigantea
Inwazyjna bylina o nagiej, sinoszronowej łodydze i piramidalnej wiesze, zbierana zastępczo jako ziele moczopędne.
Nawłoć olbrzymia, obok kanadyjskiej, to druga zawleczona z Ameryki Północnej nawłoć, która opanowała polskie odłogi, doliny rzeczne i nieużytki. Od kanadyjskiej odróżnia ją naga, sinozielona, jakby oszroniona łodyga oraz nieco większe koszyczki; obie tworzą podobne, złociste łany i obie bywają zbierane jako surowiec zastępczy. Działa moczopędnie i przeciwzapalnie w obrębie dróg moczowych, ale nie jest gatunkiem farmakopealnym — tym pozostaje rodzima nawłoć pospolita. Dla zielarza jest to surowiec dostępny w nieograniczonych ilościach, którego pozyskiwanie nie tylko nie szkodzi przyrodzie, ale wręcz hamuje ekspansję gatunku obcego.
Bylina wysokości 80–250 cm, tworząca zwarte kępy z długich rozłogów. Łodyga wzniesiona, obła, gruba, na całej długości aż po kwiatostan zupełnie naga, sinozielona lub czerwonawa, pokryta woskowym nalotem — po przetarciu palcem zostaje wyraźny ślad, jakby zdjętego szronu; owłosiona jest wyłącznie w obrębie gałązek kwiatostanu. To najpewniejsza cecha odróżniająca ją od nawłoci kanadyjskiej, która w górnej połowie łodygi jest szorstko owłosiona. Liście liczne, siedzące, skrętoległe, lancetowate, długości 6–17 cm, ostro piłkowane, z trzema wyraźnymi nerwami głównymi (jednym środkowym i dwoma bocznymi od nasady blaszki), z obu stron zwykle nagie lub owłosione tylko wzdłuż nerwów od spodu, często sinawozielone. Kwiatostan: obszerna, piramidalna wiecha o gałązkach łukowato wygiętych na zewnątrz, z koszyczkami ustawionymi jednostronnie na górnej stronie gałązek. Koszyczki drobne, o średnicy 4–6 mm — nieco większe niż u nawłoci kanadyjskiej, ale wyraźnie mniejsze niż u pospolitej — złocistożółte, o 10–17 krótkich kwiatach języczkowatych. Owoc: drobna niełupka z białym puchem kielichowym. Organ podziemny: kłącze z licznymi, długimi rozłogami. Cechy diagnostyczne: łodyga naga, sina, oszroniona na całej długości; liście trójnerwowe, zwykle nagie; koszyczki 4–6 mm; wiecha piramidalna z jednostronnie odgiętymi gałązkami.
Gatunek obcy, inwazyjny, pochodzenia północnoamerykańskiego, sprowadzony do Europy jako roślina ozdobna i miododajna, dziś rozpowszechniony w całej Polsce, od nizin po pogórze. Rośnie na odłogach, ugorach, nieużytkach, w dolinach i na terasach rzek, na nasypach, przydrożach, wysypiskach, w zaroślach nadrzecznych i na porzuconych łąkach. W porównaniu z nawłocią kanadyjską częściej zajmuje siedliska wilgotniejsze — brzegi rzek, rowy, wilgotne pobocza. Tworzy zwarte łany wypierające rodzimą roślinność.
Stanowisko słoneczne, znosi półcień. Gleba żyzna, świeża do wilgotnej, zasobna w azot, dobrze rozwija się na glebach aluwialnych w dolinach rzek; pH szeroko tolerowane (około 5,0–7,8). Wybitnie mrozoodporna, zimuje kłączem. Roślina inwazyjna — nie należy jej sadzić ani rozprzestrzeniać; nie przenosić kłączy ani nasion. Nie zbierać z nasypów kolejowych, poboczy dróg o dużym natężeniu ruchu, terenów przemysłowych i wysypisk (kumuluje metale ciężkie) ani z brzegów rowów odbierających spływy z pól.
ziele (Solidaginis giganteae herba) — kwitnące szczyty pędów; surowiec zastępczy wobec farmakopealnego Solidaginis virgaureae herba
Ziele — od sierpnia do września, koniecznie w początkach kwitnienia, gdy wiecha jest jeszcze w pąkach lub dopiero się otwiera (gatunek kwitnie nieco później od nawłoci kanadyjskiej, stąd nazwa „nawłoć późna”). Ścinać sekatorem górne 20–30 cm ulistnionego, kwitnącego pędu, w suchy, słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy. Zbiór spóźniony jest bezwartościowy — surowiec zamienia się w puch. Nie zbierać po deszczu.
Flawonoidy (rutyna, kwercytryna, izokwercytryna, hiperozyd, kemferol) — główna grupa czynna, odpowiedzialna za działanie moczopędne; saponiny triterpenowe; kwasy fenolowe (chlorogenowy, kawowy); garbniki katechinowe; olejek eteryczny (m.in. germakren D, bornylooctan, mircen, alfa-pinen); poliacetyleny; kwasy diterpenowe. Profil zbliżony do nawłoci kanadyjskiej; w porównaniu z rodzimą nawłocią pospolitą surowiec jest uboższy w glikozydy fenolowe typu leiokarpozydu, dlatego uchodzi za nieco słabszy i nie jest równoważny farmakopealnie.
Napar: 1–2 łyżki suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć 15 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2–3 razy dziennie po szklance między posiłkami, przy jednoczesnym piciu dużej ilości wody — bez odpowiedniej podaży płynów działanie przepłukujące drogi moczowe nie zadziała. Kuracja 2–4 tygodnie, następnie przerwa. Nalewka: susz zalać alkoholem 40–45% w proporcji 1:5, macerować 2–3 tygodnie, przecedzić; po łyżeczce w wodzie 2 razy dziennie. Zewnętrznie: mocny napar (2–3 łyżki na szklankę) do przemywania ran, do płukania jamy ustnej i gardła, do nasiadówek. W mieszankach moczopędnych zwykle 20–40% składu.
Suszenie identyczne jak przy pozostałych nawłociach: szybko, cienką warstwą, w cieniu i przewiewie lub w suszarni do 35–40 °C. Zwłoka oznacza, że pąki rozwiną się na sicie i surowiec zamieni się w biały puch — najczęstszy i praktycznie nieodwracalny błąd. Dobry susz: liście zielone, koszyczki zwarte i żółte, zapach korzenno-żywiczny, brak puchu. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych naczyniach. Rozróżnianie w terenie: olbrzymia — łodyga naga, sinozielona, oszroniona, kwitnie później, koszyczki 4–6 mm; kanadyjska — łodyga w górnej połowie szorstko owłosiona, koszyczki 3–5 mm; pospolita (jedyna rodzima i farmakopealna) — wąskie, proste grono zamiast piramidalnej wiechy, koszyczki 10–18 mm, liście z jednym nerwem głównym. Obie nawłoci amerykańskie mieszają się w łanach, dlatego oglądaj łodygę każdej ściętej rośliny, a nie tylko kwiatostan. Nawłoć łączy się dobrze ze skrzypem, perzem, brzozą, wrzosem i pokrzywą. Ziele daje żółty barwnik i jest cennym późnoletnim pożytkiem pszczelim. Nie przenosić kłączy ani nasion na nowe stanowiska — gatunek jest inwazyjny.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.