Veronica chamaedrys
Pospolita łąkowa bylina o intensywnie niebieskich kwiatach z białym okiem, w zielarstwie surowiec pomocniczy o łagodnym działaniu.
Najpospolitszy z krajowych przetaczników — jego szafirowe kwiaty z jasnym środkiem zdobią wiosną każdą łąkę i przydroże. W ziołolecznictwie ma znaczenie zdecydowanie mniejsze niż przetacznik leśny i bywa zbierany jako jego zamiennik lub domieszka, choć zawartość substancji czynnych jest w nim niższa. Tradycja ludowa przypisywała mu działanie wykrztuśne, moczopędne i gojące rany. Warto go znać przede wszystkim po to, by odróżnić go od gatunku leczniczego.
Bylina wysokości 15–40 cm, o pędach podnoszących się z płożącej nasady. Cecha diagnostyczna: łodyga obła, ale owłosiona w dwóch wyraźnych, przeciwległych pasach długich włosków — pomiędzy nimi niemal naga. Liście naprzeciwległe, prawie siedzące (bardzo krótkoogonkowe), jajowate do trójkątnojajowatych, o brzegu grubo i nierówno karbowano-piłkowanym, użyłkowanie pierzaste, obie strony owłosione. Kwiatostan to luźne grono wyrastające z kątów liści, o niewielu (10–20) kwiatach na długich szypułkach. Kwiaty duże jak na rodzaj (8–12 mm), o czterech nierównych działkach korony, intensywnie szafirowoniebieskie z ciemniejszym użyłkowaniem i wyraźnym białym „okiem” w środku; dwa pręciki i pojedynczy słupek wystają z kwiatu. Owoc to spłaszczona, sercowato wycięta torebka, orzęsiona. Kłącze cienkie, płożące, rozłogowe.
Gatunek bardzo pospolity w całej Polsce, od nizin po regiel górny. Rośnie na łąkach świeżych, w widnych lasach liściastych i ich okrajkach, w zaroślach, na przydrożach, miedzach, trawnikach i w sadach. Znosi umiarkowane koszenie i wypas.
Stanowisko słoneczne do półcienistego. Gleba świeża, umiarkowanie żyzna, gliniasto-piaszczysta lub gliniasta, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (pH ok. 5,5–7,0). Pełna mrozoodporność, roślina zimozielona w łagodne zimy. Nie zbierać z trawników komunalnych, pasów przydrożnych i pastwisk nawożonych gnojowicą — gatunek rośnie nisko i zbiera zanieczyszczenia.
ziele (Veronicae chamaedryos herba) — surowiec pomocniczy, zbierany głównie ludowo, nieujęty w farmakopei
Ziele — w pełni kwitnienia, w Polsce najczęściej od maja do czerwca, przy wtórnym kwitnieniu także w sierpniu. Ścinać kwitnące wierzchołki pędów (górne 10–15 cm) w suchy, słoneczny dzień po obeschnięciu rosy. Kwiaty są bardzo delikatne — opadają przy szarpaniu, dlatego zbierać nożyczkami, a nie przez wyrywanie.
Glikozydy irydoidowe (aukubina, katalpol), flawonoidy, garbniki, kwasy fenolowe, śluzy, saponiny, gorycze, sole mineralne. Skład jakościowo zbliżony do przetacznika leśnego, ale związki czynne występują w mniejszych ilościach.
Napar: 1–2 łyżki suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10–15 minut. Pić 2 razy dziennie po szklance przy podrażnieniu gardła i kaszlu, jako składnik mieszanki. Do płukania gardła i jamy ustnej: 2 łyżki ziela na szklankę wrzątku, płukać 3–4 razy dziennie. Zewnętrznie okłady z naparu na drobne rany i podrażnienia skóry. W praktyce zielarskiej stosowany prawie wyłącznie w mieszankach — samodzielnie ustępuje przetacznikowi leśnemu.
Suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35 °C, rozłożone w cienkiej warstwie — ziele jest soczyste i przy powolnym suszeniu czernieje. Kwiaty tracą niebieską barwę i to nie jest wada surowca. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych opakowaniach. Kluczowe odróżnienie: przetacznik ożankowy ma łodygę z DWOMA pasami włosków, kwiaty duże, szafirowe z białym okiem, liście grubo karbowane, prawie siedzące. Przetacznik leśny jest cały gęsto owłosiony dookoła łodygi, ma kwiaty drobne, bladoliliowe, zebrane w gęste grona — i to on jest surowcem farmakopealnym. Kto sprzedaje „przetacznik” zebrany z łąki, sprzedaje najczęściej ożankowy. Przy zakupie surowca sprawdzać obecność gęstych, wielokwiatowych gron i szarozielonej, owłosionej blaszki.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.