Przytulia pospolita

Opis

Przytulia pospolita w czerwcu bieli miedze i pobocza gęstymi, pienistymi wiechami drobnych kwiatów. W zielarstwie ma znaczenie drugorzędne — jest łagodniejszą i mniej cenioną krewną przytulii właściwej, którą bywa zastępowana lub zanieczyszczana. Tradycja ludowa przypisywała jej działanie moczopędne, ściągające i gojące rany. Warto ją znać przede wszystkim dlatego, że masowo miesza się z przytulią właściwą przy zbiorze i obniża wartość surowca.

Wygląd

Bylina wysokości 30–120 cm, o pędach wiotkich, wznoszących się lub pokładających, często opierających się o sąsiednie rośliny. Łodyga czterokanciasta, GŁADKA (bez haczyków), w węzłach nieco zgrubiała, zwykle naga. Liście w okółkach po 6–8, odwrotnie jajowate do wąskolancetowatych, jednonerwowe, zakończone krótkim ostrzem, o brzegu drobno szorstkim, ale nieczepnym; szersze i bardziej miękkie niż u przytulii właściwej. Kwiatostan to szeroka, luźna, rozpierzchła wiecha szczytowa — biała, „pieniąca się”, dobrze widoczna z daleka. Kwiaty drobne (2–4 mm), czterodziałkowe, białe, o słabym zapachu miodowym. Owoc to naga, gładka lub drobno pomarszczona, dwudzielna rozłupnia — bez haczyków (odróżnienie od przytulii czepnej). Kłącze pełzające, cienkie.

Gdzie rośnie

Gatunek pospolity w całej Polsce, od nizin po regiel dolny. Rośnie na łąkach świeżych, miedzach, przydrożach, w zaroślach, okrajkach lasów, na nasypach kolejowych i nieużytkach. Znosi koszenie i szybko odrasta.

Warunki

Stanowisko słoneczne do półcienistego. Gleba świeża, umiarkowanie żyzna, gliniasta lub piaszczysto-gliniasta, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego (pH 6,0–7,5). Pełna mrozoodporność. Nie zbierać z poboczy dróg i nasypów kolejowych (opryski, metale ciężkie) ani z łąk intensywnie nawożonych.

Surowiec

ziele (Galii mollugonis herba) — surowiec pomocniczy, ludowy, nieujęty w farmakopei

Termin zbioru

Ziele — w pełni kwitnienia, w Polsce od czerwca do lipca. Ścinać górne, kwitnące części pędów (20–30 cm), w suchy dzień po obeschnięciu rosy. Zbiór po przekwitnięciu daje surowiec zdrewniały i bezwartościowy. Rozdrobnić przed suszeniem, bo pędy są wiotkie i zbijają się w pęki.

Skład chemiczny

Glikozydy irydoidowe (asperulozyd), kumaryny, flawonoidy, garbniki, kwasy fenolowe, śladowe ilości enzymu ścinającego mleko (znacznie słabszego niż u przytulii właściwej), sole mineralne. Skład jakościowo zbliżony do przytulii właściwej, ale uboższy.

Właściwości

• Łagodnie moczopędne — tradycyjnie w kuracjach oczyszczających i przy skłonności do obrzęków. Ściągające i przeciwzapalne (garbniki), pomocniczo przy nieżytach przewodu pokarmowego i do płukania jamy ustnej. Ludowo stosowana zewnętrznie jako okłady i przemywania na trudno gojące się rany, wypryski i owrzodzenia skóry. Przypisuje się jej także słabe działanie limfatyczne, podobne do przytulii czepnej, lecz wyraźnie mniej wyraźne. Traktować jako surowiec wspomagający, nie jako zioło wiodące.

Zastosowanie

Napar: 1–2 łyżki suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10–15 minut. Pić 2 razy dziennie po szklance jako składnik mieszanki moczopędnej lub oczyszczającej. Zewnętrznie: mocniejszy napar (2–3 łyżki na szklankę) do przemywania zmian skórnych i okładów na trudno gojące się rany; okłady zmieniać 2 razy dziennie. Świeże, rozgniecione ziele bywa przykładane na skaleczenia. W praktyce zielarskiej stosowana niemal wyłącznie w mieszankach — samodzielnie ustępuje przytulii właściwej i czepnej.

Uwagi dla zielarza

Suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35 °C, rozłożone cienką warstwą po uprzednim rozdrobnieniu — wiotkie pędy zbite w pęki zaparzają się i czernieją. Dobry susz jest zielony, o słabym sianowym zapachu; brunatny i zbrylony odrzucić. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych naczyniach. Najczęstszy błąd to mieszanie z przytulią właściwą podczas zbioru na tej samej łące — obie kwitną w tym samym czasie i rosną obok siebie, a to obniża wartość surowca „właściwego”. Odróżnienie w terenie jest łatwe po kwiatach: przytulia właściwa ma kwiaty ŻÓŁTE i wyraźny miodowy zapach, pospolita — BIAŁE. Przytulia czepna czepia się ubrania i ma haczykowate owocki, pospolita jest gładka. Znane są mieszańce przytulii właściwej z pospolitą o kwiatach bladożółtych — takich roślin lepiej nie zbierać na surowiec.

Przeciwwskazania