Prunus africana
Afrykańskie drzewo, którego kora jest jednym z najlepiej udokumentowanych surowców roślinnych stosowanych przy łagodnym rozroście prostaty.
Pygeum to wiecznie zielone drzewo z rodziny różowatych, blisko spokrewnione z naszymi czereśniami i śliwami, rosnące w górskich lasach Afryki. Surowcem jest kora pnia, od dziesięcioleci eksportowana do Europy jako baza wyciągów lipidowo-sterolowych stosowanych w łagodnym rozroście gruczołu krokowego. Intensywna, często rabunkowa eksploatacja doprowadziła do objęcia gatunku ochroną — figuruje w Załączniku II CITES, a handel korą podlega kontroli. Dla polskiego zielarza jest to surowiec wyłącznie kupny, praktycznie zawsze w postaci ekstraktu w kapsułkach. Nie stosuje się go w formie naparów ani odwarów.
Wiecznie zielone drzewo osiągające 20–40 m wysokości, w otwartych stanowiskach niższe i szeroko rozgałęzione, o gęstej, kulistej lub rozłożystej koronie. Kora starych pni ciemnobrunatna do niemal czarnej, gruba, spękana w prostokątne płytki, na wewnętrznej stronie czerwonawa, o charakterystycznym gorzkim, migdałowo-cierpkim zapachu po zdrapaniu (stąd nazwa „red stinkwood”). Liście skrętoległe, skórzaste, eliptyczne do podłużnie lancetowatych, 8–15 cm długości, ciemnozielone i błyszczące z wierzchu, o brzegu drobno piłkowanym, na krótkich, często czerwonawych ogonkach; nerwacja pierzasta, wyraźna. Kwiaty drobne, białawe do kremowych, pięciokrotne, o licznych pręcikach, zebrane w wyprostowane lub zwisające grona długości 3–8 cm, wyrastające w kątach liści. Owoc to soczysta, kulista pestkowiec o średnicy 8–12 mm, spłaszczony, z płytką bruzdą, dojrzewający od czerwonego do purpurowobrunatnego, zawierający jedną pestkę. System korzeniowy dobrze rozwinięty, płytko rozpościerający się.
Gatunek nie występuje w Polsce ani nigdzie w Europie. Rośnie w wilgotnych, górskich lasach Afryki subsaharyjskiej i na Madagaskarze, zwykle na wysokości 900–3000 m n.p.m., m.in. w Kamerunie, Kenii, Ugandzie, Etiopii, Demokratycznej Republice Konga i RPA. Surowiec sprowadzany jest przede wszystkim z Kamerunu, Madagaskaru i Demokratycznej Republiki Konga, gdzie prowadzi się kontrolowane, licencjonowane pozyskiwanie kory oraz plantacyjne uprawy.
Drzewo klimatu górskiego, wilgotnego i umiarkowanie ciepłego. Wymaga gleb głębokich, próchnicznych, dobrze przepuszczalnych, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego, oraz stałej wilgotności powietrza. Nie jest mrozoodporne — nie wytrzymuje polskich zim i nie jest u nas uprawiane nawet kolekcjonersko poza szklarniami. W naturze regeneruje korę powoli, dlatego dopuszczalne jest okorowywanie tylko dwóch przeciwległych ćwiartek obwodu pnia i to co kilka lat. Nie ma mowy o zbiorze własnym — pozyskiwanie kory poza systemem zezwoleń CITES jest nielegalne, a nadmierne okorowywanie zabija drzewo.
kora pnia (Pruni africanae cortex, dawniej Pygei africani cortex); w praktyce wyłącznie ekstrakt lipidowo-sterolowy
Kora zdejmowana z drzew starszych, o obwodzie pnia zwykle powyżej 30 cm, przez wyszkolonych zbieraczy w ramach kwot eksportowych. Zbiór prowadzi się w porze suchej, gdy kora łatwiej odchodzi i szybciej schnie, z zachowaniem zasady dwóch przeciwległych pasów i przerwy regeneracyjnej rzędu 5–7 lat między zbiorami z tego samego drzewa. Świeżo zdjętą korę suszy się w cieniu, rozdrabnia i eksportuje do przetworzenia. Polski zielarz nie prowadzi żadnego zbioru — kupuje wyłącznie gotowy ekstrakt.
Frakcja lipidowo-sterolowa: fitosterole (beta-sitosterol i jego glukozyd, kampesterol), kwasy tłuszczowe (mirystynowy, laurynowy, linolowy), alkohole triterpenowe i estry kwasu ferulowego z alkoholami długołańcuchowymi (dokozanol, tetrakozanol). Ponadto kwasy triterpenowe (ursolowy, oleanolowy), garbniki i związki cyjanogenne w niewielkich ilościach (typowe dla rodzaju Prunus). Ekstrakty farmaceutyczne przygotowuje się w rozpuszczalnikach organicznych i standaryzuje na zawartość fitosteroli — surowiec działa dzięki frakcji tłuszczowej, dlatego wyciągi wodne są bezużyteczne.
Stosuje się wyłącznie standaryzowane ekstrakty w kapsułkach — surowiec nie nadaje się na napar ani odwar, bo związki czynne są nierozpuszczalne w wodzie. Dawkowanie ustala producent preparatu, a kurację prowadzi się długotrwale (efekt oceniany zwykle po kilku–kilkunastu tygodniach). Preparat często łączony jest z ekstraktem z owoców palmy sabalowej i z korzenia pokrzywy. Zasada nadrzędna: przed rozpoczęciem stosowania konieczne jest badanie urologiczne z oznaczeniem PSA — objawy BPH mogą maskować raka prostaty, a samodzielne „leczenie ziołami” opóźnia rozpoznanie. Nie jest to surowiec do samodzielnego eksperymentowania ani do sporządzania przetworów domowych.
Nie ma sensu kupować kory ciętej — zielarz i tak nie wyekstrahuje z niej frakcji lipidowo-sterolowej w warunkach domowych. Kupować wyłącznie preparaty deklarujące pochodzenie surowca zgodne z CITES; brak informacji o pochodzeniu to sygnał ostrzegawczy zarówno etyczny, jak i jakościowy. Preparaty ekstraktowe przechowywać w chłodzie i ciemności — frakcja tłuszczowa jełczeje; zapach zjełczały oznacza surowiec do wyrzucenia. Kapsułki miękkie po zmianie barwy na ciemniejszą lub sklejeniu odrzucić. Gatunek bywa mylony w handlu z Prunus serotina (czeremcha amerykańska) — kora tej ostatniej ma zupełnie inny profil i nie działa na prostatę. Nazwa handlowa „Pygeum africanum” to synonim taksonomiczny, nie inny gatunek. Uczciwa informacja dla pacjenta: to preparat objawowy, wymagający kontroli urologicznej.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.