Persicaria maculosa
Pospolity chwast pól i przydroży o charakterystycznej ciemnej plamie na liściu, dawniej ceniony jako ziele przeciwkrwotoczne i ściągające.
Rdest plamisty to jednoroczny chwast okopowych, ogrodów i wilgotnych brzegów wód, rozpoznawalny po ciemnej, sercowatej plamie na środku liścia. W zielarstwie należy do grupy rdestów o działaniu ściągającym i hemostatycznym, choć jest surowcem słabszym od rdestu wężownika. Ziele zawiera garbniki i flawonoidy, a jego tradycyjne zastosowanie obejmuje biegunki, niewielkie krwawienia i stany zapalne skóry. Współcześnie surowiec drugoplanowy, w lecznictwie oficjalnym praktycznie nieużywany, wciąż obecny w zielarstwie ludowym. Nie należy go mylić z bardzo podobnym, ostro piekącym rdestem ostrogorzkim.
Roślina jednoroczna wysokości 20–80 cm, o łodydze wzniesionej lub podnoszącej się, kolankowato zgiętej w węzłach, często czerwonawo nabiegłej, rozgałęzionej. Liście skrętoległe, lancetowate do wąskolancetowatych, długości 5–10 cm, całobrzegie, zaostrzone, krótkoogonkowe, na wierzchu z wyraźną ciemną, brunatnofioletową plamą w kształcie podkowy lub serca — cecha diagnostyczna. U nasady każdego liścia charakterystyczna dla rdestowatych gatka (ochrea) — rurkowata, błoniasta pochewka obejmująca łodygę, przylegająca, na brzegu zakończona krótkimi rzęskami. Kwiatostan gęsty, walcowaty kłos (grono kłosokształtne) długości 2–4 cm, wzniesiony, zbity, złożony z drobnych kwiatów o różowym, rzadziej białawym okwiecie. Owoc to trójgraniasta lub spłaszczona, czarna, lśniąca niełupka. Korzeń palowy, słabo rozwinięty, wiązkowo rozgałęziony.
Gatunek pospolity w całej Polsce, od nizin po niższe położenia górskie. Rośnie na polach uprawnych (zwłaszcza w okopowych), w ogrodach warzywnych, na ścierniskach, przydrożach, rowach, brzegach stawów i rzek, na wilgotnych nieużytkach i przychaciach. Wyraźnie preferuje gleby wilgotne, żyzne i zasobne w azot — bywa wskaźnikiem gleb przenawożonych.
Stanowisko słoneczne do lekko ocienionego. Gleba żyzna, gliniasta lub próchniczna, wilgotna do okresowo podmokłej, zasobna w azot, o odczynie obojętnym do lekko kwaśnego (pH ok. 5,5–7,0). Roślina jednoroczna, odnawia się z nasion, nie wymaga mrozoodporności — zimuje wyłącznie w postaci nasion, które dobrze znoszą przemarzanie gleby. W uprawie zbędna, pozyskiwana wyłącznie ze stanowisk naturalnych. Nie zbierać z pól opryskiwanych herbicydami i nawożonych gnojowicą, z rowów melioracyjnych przy polach uprawnych, z poboczy dróg oraz z brzegów wód odbierających ścieki — roślina rośnie dokładnie tam, gdzie kumulują się azotany i środki ochrony roślin.
ziele (Persicariae maculosae herba, dawniej Herba Persicariae), zbierane w pełni kwitnienia
Ziele — od lipca do września, w pełni kwitnienia, gdy kłosy są dobrze wykształcone, ale jeszcze nie zaczynają brunatnieć i osypywać się. Zbierać w suchy, słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy (późny przedpołudnie), ścinając nożem lub sekatorem górne, ulistnione i zakwitłe części pędów o długości 20–30 cm, bez zdrewniałych, czerwonych dolnych partii łodyg. Nie wyrywać z korzeniem. Surowiec przerabiać (rozłożyć do suszenia) najpóźniej w dniu zbioru — zbity w koszu szybko się zaparza i czernieje.
Garbniki (głównie skondensowane, katechinowe), w mniejszej ilości garbniki hydrolizujące. Flawonoidy: kwercetyna i jej glikozydy, hiperozyd, awikularyna, rutyna, kemferol. Kwasy fenolowe: galusowy, kawowy, chlorogenowy. Śluzy, kwasy organiczne, sole mineralne (m.in. krzemionka i związki potasu). Witamina K i witamina C w świeżym zielu. W przeciwieństwie do rdestu ostrogorzkiego nie zawiera ostrych, piekących związków — ziele rdestu plamistego jest w smaku łagodne, jedynie lekko cierpkie.
Napar: 1–2 łyżki suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć 10–15 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2–3 razy dziennie po pół szklanki między posiłkami przy biegunkach i stanach zapalnych jelit, kuracja krótka — do kilku dni, do ustąpienia objawów. Odwar do użytku zewnętrznego (mocniejszy): 2–3 łyżki ziela na szklankę wody, gotować 5 minut, odstawić 15 minut — do przemywań, okładów na trudno gojące się rany, otarcia, stany zapalne skóry oraz do nasiadówek przy hemoroidach. Napar można stosować także do płukania jamy ustnej i gardła przy zapaleniu dziąseł. Świeże, rozgniecione ziele przykładano ludowo bezpośrednio na drobne skaleczenia jako środek tamujący krwawienie. Rdest plamisty bywa składnikiem mieszanek przeciwbiegunkowych — sam rzadko wystarcza, lepiej działa w połączeniu z surowcami o wyższej zawartości garbników.
Suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 40 °C, rozłożone luźno w cienkiej warstwie — ziele jest soczyste i przy zbyt wolnym suszeniu czernieje, a garbniki utleniają się i tracą aktywność. Dobrze wysuszony surowiec zachowuje zielony kolor liści, widoczną ciemną plamę na blaszce i różowawy odcień kłosów; brunatny, czarny lub zbrylony susz jest bezwartościowy. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych opakowaniach, bo garbniki stopniowo się utleniają i surowiec traci moc. Odróżnianie od gatunków mylonych: rdest ostrogorzki (Persicaria hydropiper) ma liście bez plamy, kłosy luźne, wiotkie i zwisające, a po rozgryzieniu liścia daje ostry, piekący, przypalający język smak — to najpewniejszy test; rdest plamisty jest w smaku łagodnie cierpki. Rdest szczawiolistny (Persicaria lapathifolia) ma kłosy zwykle zwisające, gatkę bez rzęsek lub z bardzo krótkimi, a dolną stronę liścia gruczołkowato kropkowaną i filcowato białawą. Rdest wężownik to bylina o dużych, sercowatych liściach odziomkowych i grubym, wężowato powyginanym kłączu — zupełnie inny pokrój. Ważna cecha rodzajowa: gatka rdestu plamistego przylega do łodygi i ma na brzegu wyraźne rzęski.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.