Drosera anglica
Rzadka, ściśle chroniona owadożerna roślina torfowisk o wąskich, wzniesionych liściach pułapkowych — zbiór w Polsce jest zabroniony.
Rosiczka długolistna to owadożerna bylina torfowisk wysokich i przejściowych, w Polsce objęta ochroną ścisłą i zaliczana do gatunków zagrożonych wyginięciem — jej stanowiska zanikają wraz z osuszaniem i eksploatacją torfowisk. Należy do tej samej grupy surowców co rosiczka okrągłolistna: ziele rosiczek zawiera naftochinony (plumbaginę, droseronę) o silnym działaniu przeciwkaszlowym i rozkurczowym na oskrzela, wykorzystywanym w preparatach na koklusz i kaszel spastyczny. W praktyce jest jednak surowcem czysto teoretycznym dla polskiego zielarza: nie wolno jej zbierać ani przenosić ze stanowisk naturalnych, a przemysł farmaceutyczny korzysta wyłącznie z gatunków importowanych i z upraw. Wpis ma charakter poznawczy i ostrzegawczy — nie instruktażowy.
Niewielka bylina owadożerna, wysokości zaledwie 5–20 cm (wraz z kwiatostanem), tworząca luźną rozetę przyziemną. Liście zebrane w rozetę, wyraźnie WZNIESIONE lub skośnie wzniesione, długoogonkowe; blaszka liściowa wąska, podłużnie łopatkowata do równowąskiej, długości 1,5–5 cm, a więc znacznie dłuższa niż szeroka i stopniowo zwężająca się ku nasadzie ogonka — to podstawowa cecha diagnostyczna, odróżniająca ją od rosiczki okrągłolistnej (blaszka niemal okrągła, przylegająca do ziemi) i od rosiczki pośredniej (blaszka odwrotnie jajowata, krótsza, ogonek nagi, rozeta niższa). Blaszka gęsto pokryta czerwonymi, ruchliwymi włoskami gruczołowymi (tentakulami) zakończonymi kroplą lepkiej, błyszczącej wydzieliny, która w słońcu wygląda jak rosa — stąd nazwa rodzajowa; włoski zaginają się ku owadowi i roślina go trawi. Ogonek liściowy długi, nagi (bez włosków gruczołowych), wyraźnie dłuższy od blaszki. Łodyga kwiatowa (głąbik) pojedyncza, bezlistna, wzniesiona, wyrastająca ze środka rozety, wyraźnie DŁUŻSZA od liści — zwykle 2–3 razy. Kwiatostan to skrętek (jednostronne, na szczycie zwinięte grono) złożony z kilku do kilkunastu drobnych, białych, pięciopłatkowych kwiatów, otwierających się tylko w słońcu i na krótko. Owoc to torebka z licznymi, bardzo drobnymi nasionami. Organ podziemny: brak właściwego korzenia zaopatrującego — jedynie skąpe, cienkie korzenie przybyszowe pełniące rolę kotwiczącą (roślina czerpie azot z owadów, nie z gleby). Zimuje w postaci zbitego pąka zimowego (hibernakulum).
Gatunek rzadki i zanikający, w Polsce znany z rozproszonych stanowisk — najliczniej na Pomorzu, Warmii, Mazurach, Suwalszczyźnie, Lubelszczyźnie i w Karpatach; w wielu regionach (Wielkopolska, Śląsk, centralna Polska) wymarł lub zachował się w pojedynczych punktach. Rośnie na torfowiskach wysokich i przejściowych, w dolinkach między kępami torfowców, na mokrych, otwartych mszarach, w młakach, na brzegach dystroficznych jeziorek torfowiskowych i w tzw. potorfiach. Wymaga podłoża stale mokrego, kwaśnego i skrajnie ubogiego w azot, otwartego i nasłonecznionego — ginie natychmiast, gdy torfowisko zostanie osuszone, zarośnie krzewami lub zostanie użyźnione. To gatunek wskaźnikowy torfowisk w dobrym stanie. Jest bardziej wymagająca i znacznie rzadsza niż rosiczka okrągłolistna.
Stanowisko pełne słońce, otwarte, bez konkurencji ze strony wyższych roślin. Podłoże: żywy torfowiec (Sphagnum), stale mokry, silnie kwaśny (pH ok. 3,5–5,0), skrajnie ubogi w składniki pokarmowe — najmniejsze nawożenie zabija roślinę. Woda wyłącznie deszczowa lub destylowana; woda wodociągowa, bogata w wapń i sole, jest dla rosiczek śmiertelna. Roślina w pełni mrozoodporna, zimuje jako pąk zimowy (hibernakulum) i wymaga zimowego spoczynku w niskiej temperaturze. Uprawa jest możliwa (bagienne pojemniki, uprawa in vitro, kolekcje roślin owadożernych) i jest to jedyna dopuszczalna droga pozyskania rośliny — nasiona i sadzonki należy nabywać ze szkółek roślin owadożernych, nigdy nie pobierać ze stanowisk naturalnych. GDZIE NIE ZBIERAĆ: nigdzie. Zbiór, wykopywanie, przenoszenie i niszczenie rosiczki długolistnej w środowisku naturalnym jest w Polsce zakazane, a chodzenie po torfowiskowych mszarach niszczy siedlisko nawet wtedy, gdy nie zrywa się rośliny.
ziele (Droserae herba). W Polsce POZYSKANIE ZAKAZANE — gatunek pod ochroną ścisłą. Surowiec farmaceutyczny pochodzi wyłącznie z upraw i z gatunków importowanych (m.in. Drosera madagascariensis, D. ramentacea, D. peltata, D. burmannii) sprowadzanych z Madagaskaru, Afryki, Indii i Azji Południowo-Wschodniej.
W Polsce zbiór ze stanowisk naturalnych jest ZAKAZANY — poniższy opis dotyczy wyłącznie surowca z legalnej uprawy lub importu i ma charakter informacyjny. Ziele — w pełni wegetacji i kwitnienia, od czerwca do sierpnia, w słoneczny dzień, gdy rosiczka ma pełni wykształcone, „orosione” tentakule (największa zawartość naftochinonów). Ścina się całą rozetę wraz z głąbikiem kwiatowym, pozostawiając w podłożu korzenie przybyszowe, lub — w uprawach — zbiera plantacyjnie całe rośliny. Surowiec jest drobny, delikatny i bardzo lekki: wydajność suszu jest znikoma, co jest jedną z przyczyn wysokiej ceny i sięgania po gatunki tropikalne, dające większe rozety. Surowiec suszyć natychmiast po zbiorze.
Naftochinony — grupa kluczowa dla działania: plumbagina, droseron, hydroksydroseron i ich glikozydy; to one odpowiadają za działanie przeciwkaszlowe, rozkurczowe i przeciwdrobnoustrojowe. Ponadto: flawonoidy (kwercetyna, mirycetyna, hiperozyd, kemferol), garbniki, kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy, benzoesowy), enzymy proteolityczne (proteazy trawiące schwytane owady), śluzy, kwasy fenolowe, karotenoidy, niewielkie ilości antocyjanów (czerwone zabarwienie tentakuli), sole mineralne. Zawartość naftochinonów w rosiczkach krajowych jest zmienna i zależna od nasłonecznienia; gatunki tropikalne używane przemysłowo bywają w nie bogatsze i dają nieporównanie większy plon.
NIE ZBIERAJ I NIE PRZYRZĄDZAJ SAMODZIELNIE. Rosiczka długolistna jest w Polsce objęta ochroną ścisłą — jej pozyskiwanie ze stanowisk naturalnych jest zabronione i karalne, a stanowiska są nieliczne i zagrożone. Nie istnieje żadna sytuacja, w której samodzielny zbiór tego gatunku byłby uzasadniony: jego działanie jest tożsame z działaniem gatunków dostępnych legalnie. Jeżeli potrzebujesz surowca rosiczkowego, sięgnij po gotowe preparaty apteczne (syropy, krople i pastylki przeciwkaszlowe zawierające wyciąg z Drosera), produkowane z gatunków importowanych i uprawianych, standaryzowane i bezpieczne. Ziele rosiczki występuje też w mieszankach przeciwkaszlowych — zawsze pochodzące z legalnych źródeł. Jeśli chcesz mieć własne rosiczki, kup rośliny lub nasiona w szkółce roślin owadożernych i uprawiaj je w domowym bagienku — to legalne, ciekawe i nieszkodliwe dla przyrody. Przy suchym, spastycznym kaszlu bez recepty równie skuteczne i legalnie zbieralne są: tymianek, macierzanka, dziewanna, prawoślaz i lukrecja.
Rzecz najważniejsza: to jest gatunek, którego zielarz nie zbiera. Nie chodzi o formalność — rosiczka długolistna wymiera w Polsce razem z torfowiskami, jest znacznie rzadsza od rosiczki okrągłolistnej, a jej stanowiska liczą często kilkadziesiąt osobników; jednorazowy zbiór potrafi zlikwidować całą lokalną populację. Nawet samo wejście na mszar torfowcowy niszczy strukturę siedliska na lata. Rozpoznawanie i odróżnianie od gatunków pokrewnych (wiedza terenowa, nie zbiorowa): rosiczka okrągłolistna (D. rotundifolia) — blaszka niemal okrągła, szersza niż długa, rozeta płaska, przylegająca do torfowca; rosiczka pośrednia (D. intermedia) — blaszka odwrotnie jajowata, dłuższa niż szeroka, ale krótsza i szersza niż u długolistnej, rozeta uniesiona, a głąbik kwiatowy wyrasta z BOKU rozety i jest u nasady wygięty łukowato, ledwie dłuższy od liści; rosiczka długolistna (D. anglica) — blaszka wąska, równowąsko-łopatkowata, wyraźnie wzniesiona, głąbik prosty, wyrastający ze środka rozety i 2–3 razy dłuższy od liści. Rosiczka pośrednia i długolistna bywają mylone nawet przez doświadczonych botaników; w miejscach współwystępowania tworzą też mieszańce. Jeśli mimo wszystko pracujesz z legalnym suszem rosiczkowym: surowiec suszy się szybko, w cieniu, w temperaturze do 40 °C — naftochinony są wrażliwe na światło i temperaturę; susz jest niemal czarny, kruchy, o charakterystycznych czerwonawych włoskach; przechowywać w szczelnych, ciemnych naczyniach, krótko, bo traci aktywność.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.