Sphagnum capillifolium
Drobny, zbity torfowiec kępkowy o czerwonawym zabarwieniu i wąskich, zaostrzonych listkach, rosnący w borach bagiennych i na kępach torfowisk.
Torfowiec ostrolistny to gatunek kępkowy — buduje niskie, twarde, zwarte poduchy wynoszące się ponad poziom wody, często na kępach wśród mszaru albo w runie boru bagiennego. Jest drobniejszy i gęściej ulistniony niż torfowce błotny czy magellański, a jego listki są wąskie i wyraźnie zaostrzone, nie łódkowate. W zielarstwie ma to samo, wyłącznie zewnętrzne zastosowanie co pozostałe torfowce: jest surowcem chłonnym i opatrunkowym. Podlega w Polsce ochronie częściowej.
Mech tworzący zbite, niskie, twarde kępy i poduchy, w słońcu wybarwione na czerwonawo, różowo lub karminowo (zwłaszcza w główkach), w cieniu bladozielone. Łodyżka smukła, długości 5–15 cm, gęsto ulistniona, bez korzeni. Główka wierzchołkowa mała, zaokrąglona, zwarta, z wyraźnym pęczkiem gałązek wzniesionych ku górze — sprawia wrażenie „gwiazdki”. Gałązki cienkie, wydłużone, wyraźnie zaostrzone, przez co darń wygląda drobno i puszyście, a nie tęgo. Cecha diagnostyczna: listki gałązkowe są wąskolancetowate, stopniowo zwężone i ostro zakończone (nie zakapturzone i nie łódeczkowate jak u torfowca błotnego czy magellańskiego). Listek łodygowy trójkątno-języczkowaty, zwykle mniejszy od gałązkowego, na szczycie tępawy lub lekko wystrzępiony. Pod lupą widoczne szerokie, przezroczyste hialocyty z porami i włóknami spiralnymi, przeplecione wąskimi komórkami zielonymi. Zarodnie kuliste, ciemnobrunatne, wynoszone na jasnym pseudopodium.
Gatunek dość częsty w całej Polsce, najliczniejszy na Pomorzu, Warmii i Mazurach oraz w górach (Karpaty, Sudety). Rośnie w borach bagiennych i wilgotnych borach sosnowych, na kępach torfowisk wysokich i przejściowych, w mszarach, na obrzeżach jeziorek dystroficznych, w kwaśnych, wilgotnych lasach szpilkowych, a w górach także na skarpach i w źródliskach. Charakterystycznie zajmuje pozycje wyniesione — kępy i pagórki ponad lustrem wody — w odróżnieniu od torfowców dolinkowych rosnących w zatopionych obniżeniach. Towarzyszy mu zwykle borówka bagienna, bagno zwyczajne, wrzos i żurawina.
Stanowisko od pełnego słońca (na otwartych mszarach) po cień boru bagiennego. Podłoże torfowe lub kwaśna, surowa próchnica, skrajnie ubogie w wapń i azot, o odczynie silnie kwaśnym (pH ok. 3,5–4,5). Znosi okresowe przesuszenie powierzchni kępy lepiej niż torfowce dolinkowe — zbita budowa poduchy podciąga wodę kapilarnie. Pełna mrozoodporność. Wrażliwy na eutrofizację i wapnowanie siedliska. Nie zbierać z rezerwatów, obszarów Natura 2000, użytków ekologicznych i chronionych torfowisk — a takich stanowisk jest w Polsce większość. Gatunek objęty ochroną częściową; pozyskiwanie z natury wymaga zezwolenia, więc do warsztatu korzystaj z surowca z legalnych źródeł ogrodniczych.
ulistnione łodyżki (darń mchu) — surowiec chłonny i opatrunkowy do stosowania wyłącznie zewnętrznego. Roślina nie ma zastosowania wewnętrznego i nie sporządza się z niej przetworów doustnych.
Darń — od maja do września, w ciepłą, suchą pogodę umożliwiającą szybkie wysuszenie. Zbiera się wyłącznie żywe wierzchołki łodyżek (górne 5–8 cm), punktowo i z rozproszonych kęp, nigdy nie wybierając poduchy do gołego torfu. Zebrany surowiec od razu przebrać: usunąć igliwie sosnowe, liście borówki i żurawiny, gałązki wrzosu, brunatne obumarłe końce łodyżek oraz owady — mech kępkowy jest szczególnie zaśmiecony ściółką, bo rośnie pod krzewinkami i sosnami. Następnie rozłożyć cienką warstwą do suszenia. Po deszczu zbiór jest bezcelowy.
Ściany komórkowe zbudowane z polisacharydów charakterystycznych dla rodzaju Sphagnum, głównie sphagnanu (kwasu sfagnowego) — polimeru pektynowego o właściwościach wymieniacza kationów, wiążącego jony metali i zakwaszającego otoczenie. Ponadto polifenole (sfagnol i pochodne fenolowe), kwasy uronowe, substancje ligninopodobne, a w wybarwionych na czerwono główkach — barwniki o charakterze polifenolowym. Brak alkaloidów, olejków eterycznych i glikozydów o znaczeniu leczniczym. Surowiec skrajnie ubogi w składniki odżywcze, co samo w sobie ogranicza rozwój bakterii.
Wyłącznie zewnętrznie. Opatrunek chłonny: wysuszony i starannie przebrany mech zamyka się w przewiewnym woreczku z gazy, wyjaławia (para lub wygrzewanie) i przykłada na sączące rany, owrzodzenia podudzi, oparzenia powierzchowne i odparzenia jako warstwę chłonną. Nie stosować na ranę surowca niewyjałowionego — mech zebrany w borze bagiennym zawiera zarodniki grzybów glebowych, w tym Sporothrix, oraz bakterie. W praktyce domowej torfowiec ostrolistny bywa używany także jako sprężysta wyściółka i materiał chłonny. Nie sporządza się z niego naparów, odwarów, nalewek ani żadnych przetworów doustnych — nie ma zastosowania wewnętrznego i nie należy go tak stosować.
Suszenie: cienką warstwą, luźno, w cieniu i przewiewie lub w suszarni do 40 °C. Grube, ubite pęki zaparzają się od środka. Prawidłowo wysuszony surowiec jest lekki, sprężysty i po zgnieceniu rozprężą się; czerwone zabarwienie po suszeniu blednie do rudawego — to normalne. Materiał zbity, szarobrunatny i stęchły nadaje się tylko do wyrzucenia. Przechowywać w papierze lub płótnie, nie w folii. Rozpoznanie: kluczem jest listek — wąski, lancetowaty i ostro zakończony, w przeciwieństwie do szerokich, wklęsłych, zakapturzonych listków torfowca błotnego i magellańskiego. Kępkowy pokrój (twarda poducha wynoszona ponad wodę), drobna budowa i czerwonawe główki to dodatkowe wskazówki. Mylony bywa z torfowcem czerwonawym (Sphagnum rubellum), uznawanym często za formę lub gatunek bliźniaczy tego samego kompleksu — dla zastosowania opatrunkowego rozróżnienie nie ma znaczenia praktycznego. Ten gatunek rośnie pod krzewinkami, więc jest silnie zaśmiecony ściółką: przebieranie zajmuje więcej czasu niż samo zbieranie. Wszystkie torfowce w Polsce objęte są ochroną częściową.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.