Laurus nobilis
Śródziemnomorskie drzewo wiecznie zielone, którego skórzaste liście są klasyczną przyprawą i surowcem olejkowym o działaniu trawiennym.
Wawrzyn szlachetny to wiecznie zielone drzewo lub krzew z rodziny wawrzynowatych, symbol zwycięstwa w kulturze antycznej i jedna z najstarszych przypraw Europy. W polskiej kuchni jego liść (bobkowy) jest obecny w każdej niemal marynacie i wywarze, a w zielarstwie ceni się go jako surowiec olejkowy o działaniu wiatropędnym, żółciopędnym i pobudzającym trawienie. Owoc jest surowcem tłuszczowym — z niego tłoczy się olej bobkowy, tradycyjny składnik maści na bóle mięśni i stawów oraz aleppskiego mydła. Mimo swojskiego statusu w kuchni jest to roślina o wyraźnym potencjale drażniącym i uczulającym, a w większych ilościach nieobojętna.
Wiecznie zielone drzewo lub krzew, w naturze osiągające 5–12 m (rzadziej do 18 m), w uprawie donicowej zwykle 1–3 m, o pokroju gęstym, stożkowatym, silnie odrastającym od nasady. Kora gładka, ciemnoszara do niemal czarnej, u starszych okazów spękana. Liście skrętoległe, krótkoogonkowe, skórzaste, sztywne i twarde, ciemnozielone i błyszczące z wierzchu, matowo jaśniejsze spodem, podłużnie lancetowate do eliptycznych, długości 5–10 cm i szerokości 2–4 cm, o brzegu całym, ale wyraźnie i nieregularnie falisto-pofałdowanym (cecha odróżniająca od gładkobrzegich liści laurowiśni), zaostrzone na szczycie, o użyłkowaniu pierzastym z wyraźnym nerwem głównym i widocznymi nerwami bocznymi; po roztarciu wydzielają silny, korzenno-balsamiczny zapach. Roślina dwupienna. Kwiatostan to niepozorny, kilkukwiatowy baldaszek (pęczek) w kątach liści, złożony z drobnych, żółtawozielonych kwiatów czterokrotnych; kwiaty męskie z żółtymi pręcikami, żeńskie mniejsze. Owoc to jednonasienna, mięsista, jajowata jagoda długości ok. 1–1,5 cm, w dojrzałości czarnogranatowa i błyszcząca, o oleistym miąższu. System korzeniowy płytki, silnie rozgałęziony, z odrostami korzeniowymi.
Gatunek rodzimy dla basenu Morza Śródziemnego (Grecja, Turcja, Włochy, Hiszpania, Bałkany, Afryka Północna, Bliski Wschód), gdzie tworzy zarośla twardolistne (makia) i wchodzi w skład wiecznie zielonych lasów wawrzynowych, w wilgotnych, cienistych wąwozach i na zboczach do ok. 800 m n.p.m. W Polsce nie zimuje w gruncie i nie występuje dziko — uprawiany wyłącznie jako roślina donicowa, wystawiana na lato na taras i zimowana w chłodnym pomieszczeniu. Surowiec sprowadzany głównie z Turcji (największy eksporter liścia laurowego), Grecji, Hiszpanii i Maroka.
Stanowisko słoneczne do lekko półcienistego, osłonięte od wiatru. Gleba przepuszczalna, piaszczysto-gliniasta, umiarkowanie żyzna, dobrze zdrenowana, o odczynie obojętnym do lekko zasadowego (pH ok. 6,0–8,0); roślina znosi suszę i gleby wapienne, nie znosi zastoin wody. Mrozoodporność niewielka — wytrzymuje krótkotrwale ok. -5 do -10 °C u okazów starszych i zdrewniałych, ale w polskich warunkach gruntowych przemarza; hodować w donicy i zimować w jasnym pomieszczeniu w temperaturze 2–10 °C, ograniczając podlewanie. W Polsce nie ma czego zbierać ze stanu naturalnego. Nie zbierać liści z roślin ozdobnych z centrów ogrodniczych bez pewności co do gatunku i braku oprysków — liście często traktowane fungicydami; nie mylić z laurowiśnią (Prunus laurocerasus), pospolitą u nas w żywopłotach i TRUJĄCĄ.
liść (Lauri folium), owoc (Lauri fructus) i tłoczony z niego olej bobkowy (Oleum lauri), olejek eteryczny (Lauri aetheroleum)
Liść — teoretycznie przez cały rok (roślina wiecznie zielona), ale najbogatszy w olejek jest surowiec zbierany od lipca do września, ze starszych, w pełni wyrośniętych, ciemnych i skórzastych liści (młode, jasne liście mają mniej olejku i gorzknieją). Zbiór w słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy, przez oskubywanie pojedynczych liści lub ścinanie gałązek. Owoc — od października do grudnia, po pełnym dojrzeniu, gdy jagody są czarne i błyszczące; zbiór ręczny, przerób od razu (tłoczenie oleju bobkowego) lub suszenie. Olejek eteryczny destyluje się ze świeżych lub podsuszonych liści.
Liść: olejek eteryczny w ilości ok. 1–3%, w którym dominuje 1,8-cyneol (eukaliptol, zwykle ponad połowa składu), obok niego α- i β-pinen, sabinen, linalol, terpineol i jego octan, eugenol, metyloeugenol, limonen. Ponadto: laktony seskwiterpenowe o charakterze goryczy (m.in. kostunolid, laurenobiolid — odpowiedzialne za działanie trawienne i za kontaktowe uczulenia), alkaloidy izochinolinowe, flawonoidy (glikozydy kwercetyny i kemferolu), garbniki, kwasy fenolowe, śluzy. Owoc: 25–35% tłuszczu (olej bobkowy), bogatego w kwas laurynowy, oleinowy i linolowy, z domieszką olejku eterycznego (cyneol), chlorofilu (stąd zielona barwa oleju) i laktonów.
Kulinarnie: 1–3 liście na garnek potrawy, dodawane na początku gotowania (olejek uwalnia się powoli, a liść pozostawiony zbyt długo oddaje gorycz — po ugotowaniu wyjąć). Napar trawienny: 1–2 liście (ok. 1–2 g suszu) rozdrobnić, zalać szklanką wrzątku, parzyć 10–15 minut pod przykryciem, pić po ciężkim posiłku, nie więcej niż 1–2 razy dziennie i nie w długich kuracjach. Nalewka bobkowa: garść pokruszonych liści zalać alkoholem 40–50%, macerować 2–3 tygodnie, używać po kilkanaście kropli na wodę przy niestrawności lub zewnętrznie do wcierań. Maść/olej do wcierań: olej bobkowy lub macerat z liści w oleju (liście zalane olejem, ogrzewane łagodnie w kąpieli wodnej ok. 2 godzin, odcedzone) — wcierać w bolące mięśnie i stawy, nie stosować na uszkodzoną skórę. Olejek eteryczny wyłącznie rozcieńczony (do 1–2% w oleju bazowym) i nigdy wewnętrznie bez nadzoru — zawiera metyleugenol. NIE POŁYKAĆ całych ani dużych fragmentów liścia — twarda, ostro zakończona blaszka nie mięknie w przewodzie pokarmowym i opisano przypadki perforacji i zaklinowania w przełyku.
Dobry surowiec to liście całe, sztywne, matowo oliwkowozielone (nie brunatne i nie szare), o wyraźnie falistym brzegu i intensywnym zapachu po roztarciu — liść bezwonny lub pachnący „sianem” jest stary i bezwartościowy. Suszyć w cieniu, w przewiewie, w temperaturze do 35–40 °C, rozłożone luźno; wyższa temperatura ulatnia cyneol. Klasyczna metoda: suszyć pod lekkim obciążeniem (między deskami), żeby liście nie zwijały się w rurki. Przechowywać w szczelnym, ciemnym słoju maksymalnie 12–18 miesięcy — bobek z otwartej torebki w szafce kuchennej po dwóch latach to bezużyteczne wiórki. Łączy się dobrze z jałowcem, tymiankiem, cząbrem i lubczykiem (marynaty), z kminkiem i majerankiem (mieszanki trawienne na wzdęcia po strączkach). NAJWAŻNIEJSZE: nauczyć się odróżniać wawrzyn od laurowiśni (Prunus laurocerasus), która w Polsce rośnie w żywopłotach i jest trująca (glikozydy cyjanogenne) — laurowiśnia ma liście większe, cieńsze, o brzegu drobno piłkowanym lub całym, ale NIEfalistym, po roztarciu pachnące gorzkimi migdałami, a nie korzennie; ma też grona kwiatów i czerwone, potem czarne owoce pestkowe. Uważaj też na tzw. laur kalifornijski (Umbellularia californica), silniej drażniący.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.