Euphorbia cyparissias
Trująca bylina o igiełkowatych liściach i żrącym soku mlecznym, dziś bez zastosowania w ziołolecznictwie wewnętrznym.
Wilczomlecz sosnka to pospolita bylina suchych muraw i przydroży, łatwo rozpoznawalna po wąskich, igiełkowatych liściach nadających jej wygląd miniaturowej sosenki. Cała roślina wypełniona jest białym, żrącym sokiem mlecznym o silnym działaniu drażniącym na skórę i błony śluzowe. Dawna medycyna ludowa używała soku zewnętrznie do wypalania brodawek i kurzajek, a korzenia jako drastycznego środka przeczyszczającego — praktyk tych dziś się nie stosuje ze względu na toksyczność. Współczesne zielarstwo nie wykorzystuje tego gatunku, a jego znajomość jest potrzebna głównie po to, by go nie pomylić z surowcami jadalnymi i by uniknąć zatruć zwierząt gospodarskich. Roślina bywa też uciążliwym chwastem pastwisk, których bydło unika.
Bylina o wysokości 15–30 cm, tworząca zwarte kępy i łany dzięki rozłogom podziemnym. Pędy wzniesione, gęsto ulistnione, w dole często płonne i skupione. Liście skrętoległe, siedzące, bardzo wąskie — równowąskie do igiełkowatych, całobrzegie, o jednej wyraźnej żyłce głównej, długości 1–3 cm, przypominające igły sosny; jesienią i po przekwitnieniu często czerwienieją. Kwiatostan to charakterystyczna dla wilczomleczy wierzchotka baldachokształtna, złożona z cyjacjów: pozorny „kwiat” otoczony jest miseczką z czterema półksiężycowatymi, dwurożnymi miodnikami barwy żółtozielonej. Podsadki (przysadki cyjacjów) szerokie, sercowate do nerkowatych, jaskrawo żółtozielone i to one nadają roślinie barwę, a nie płatki — tych brak. Owoc to trójkomorowa torebka rozpadająca się na trzy nasiona, powierzchnia drobnobrodawkowana. Organ podziemny: cienkie, płożące, silnie rozgałęzione kłącze i rozłogi. Cała roślina po przełamaniu wydziela obficie biały, gęsty sok mleczny.
W Polsce gatunek pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Rośnie na suchych murawach, ciepłych zboczach, skarpach, wydmach, w widnych borach sosnowych, na przydrożach, nasypach kolejowych, miedzach, ugorach i pastwiskach o wyjałowionej glebie. Sprzyja mu wypas — bydło i konie omijają roślinę, przez co rozrasta się kosztem traw.
Stanowisko silnie nasłonecznione, ciepłe. Gleba przepuszczalna, piaszczysta lub żwirowa, uboga w składniki pokarmowe, sucha; odczyn obojętny do zasadowego (pH ok. 6,5–7,5), dobrze znosi podłoża wapienne. Roślina w pełni mrozoodporna, wybitnie sucholubna. Nie zbiera się jej do celów zielarskich; jeśli usuwa się ją z pastwiska lub ogrodu — wyłącznie w rękawicach, bo sok mleczny wywołuje oparzenia skóry. Szczególnie nie należy jej ruszać na terenach wypasu i w pobliżu upraw ziół, gdzie okruchy pędów mogą zanieczyścić inny surowiec.
Roślina nie ma współczesnego zastosowania leczniczego. Historycznie ziele i sok mleczny (Euphorbiae herba, Euphorbiae latex) używane były wyłącznie zewnętrznie i drastycznie — dziś surowiec uznawany za toksyczny i wycofany z lecznictwa. Nie zbierać do celów zielarskich.
Nie prowadzi się zbioru. Roślina jest łatwo rozpoznawalna od maja do lipca, gdy widoczne są żółtozielone kwiatostany — to okres, w którym trzeba ją wypatrzyć i usunąć z runi łąk przeznaczonych na siano, ponieważ w wysuszonym sianie zachowuje toksyczność. Nie ma terminu zbioru ani dla ziela, ani dla korzenia, ani dla soku.
Sok mleczny (lateks) zawiera silnie drażniące i ko-kancerogenne estry diterpenowe typu ingenolu i forbolu, triterpeny (eufol, euforbol), kauczuk oraz żywice. W zielu obecne są ponadto flawonoidy, garbniki i kwasy fenolowe, jednak to frakcja diterpenowa lateksu decyduje o toksyczności i uniemożliwia stosowanie surowca. Nasiona zawierają olej o działaniu drastycznie przeczyszczającym. Podawanie konkretnych zawartości procentowych nie jest zasadne — skład lateksu zmienia się z fazą rozwoju i stanowiskiem.
Surowiec NIE nadaje się do samodzielnego stosowania — ani wewnętrznie, ani zewnętrznie. Nie przygotowuje się z niego naparów, odwarów ani nalewek i nie podaje się dawek, ponieważ każda dawka doustna niesie ryzyko ciężkiego zatrucia. Ludowe wycieranie kurzajek świeżym sokiem jest praktyką niebezpieczną: prowadzi do oparzeń zdrowej skóry, a przy przypadkowym przeniesieniu soku do oka — do ciężkiego zapalenia rogówki. Gatunek nie występuje w preparatach aptecznych ani w mieszankach ziołowych. Rolę wilczomlecza w praktyce zielarza sprowadza się do umiejętności jego rozpoznania i wykluczenia z materiału zbieranego na łąkach.
Praktyczny sens znajomości tego gatunku to czystość zbioru: sosnka rośnie w tych samych suchych murawach co macierzanka, krwawnik, dziurawiec i rozchodnik, a jej wąskie pędy łatwo trafiają do garści przy szybkim ścinaniu ziela — w suszu białe, zaschnięte kropelki lateksu na przełamanych łodygach są wtedy jedynym śladem. Zawsze przeglądaj świeżo zebrane ziele przed rozłożeniem na sicie. Rozpoznanie w terenie: gęsto igiełkowate ulistnienie, żółtozielone parasolowate kwiatostany bez płatków, dwurożne półksiężycowate miodniki w cyjacjum i biały sok po przełamaniu pędu. Mylona bywa z młodymi pędami sosny (stąd nazwa), z lnicą pospolitą przed kwitnieniem oraz z innymi wilczomleczami — u wszystkich wilczomleczy rozstrzyga biały lateks, którego nie ma żaden z surowców zielarskich zbieranych na murawach. Przy usuwaniu z ogrodu pracować w rękawicach i okularach; nie kompostować świeżych pędów w pojemniku, z którego ściółka trafi do rabaty z ziołami jadalnymi. Rośliny nie suszy się i nie przechowuje — świeże i suche części zachowują drażniący charakter.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.