Prunus cerasus
Powszechnie uprawiane drzewo owocowe, którego szypułki (ogonki) są tradycyjnym łagodnym surowcem moczopędnym.
Wiśnia pospolita jest przede wszystkim drzewem owocowym, uprawianym w Polsce na ogromną skalę, ale zielarstwo korzysta z jej surowca ubocznego — szypułek owocowych (Cerasi stipites), czyli ogonków pozostałych po przetworzeniu owoców. Zawierają garbniki, flawonoidy i sole potasu i od dawna używa się ich jako łagodnego środka moczopędnego oraz ściągającego, zwłaszcza w mieszankach. Owoce mają wartość odżywczą i dietetyczną: sok z wiśni, szczególnie z odmian kwaśnych, dostarcza antocyjanów i jest ceniony w regeneracji powysiłkowej oraz jako źródło melatoniny. Nasiona (pestki), jak u wszystkich śliwowatych, zawierają glikozydy cyjanogenne i nie nadają się do spożycia w postaci rozgryzionej ani do wielomiesięcznej maceracji w alkoholu.
Drzewo lub duży krzew wysokości 3–8 m, o luźnej, rozłożystej, często przewisającej koronie i skłonności do wydawania licznych odrostów korzeniowych — cecha odróżniająca od czereśni, która odrostów nie tworzy i rośnie w pokroju wyraźnie strzelistym, do 20 m. Kora gładka, brunatnoczerwona do szarobrązowej, błyszcząca, z poziomymi przetchlinkami, łuszcząca się poprzecznymi pasami. Liście skrętoległe, eliptyczne do jajowatych, długości 5–8 cm, sztywne, ciemnozielone i błyszczące z wierzchu (u czereśni matowe, wiotkie, obwisłe i większe), na brzegu drobno i podwójnie piłkowane, wierzchołek zaostrzony, użyłkowanie pierzaste; ogonek krótki, zwykle bez gruczołków lub z drobnymi gruczołkami u nasady blaszki. Kwiaty białe, promieniste, o 5 płatkach, średnicy 2–2,5 cm, zebrane po 2–6 w baldaszkowate pęczki wyrastające z pąków na krótkopędach, rozwijają się w kwietniu–maju, zwykle równocześnie z liśćmi lub tuż po nich. Owoc to kulisty pestkowiec średnicy 1–2 cm, o skórce jasno- do ciemnoczerwonej, miąższu soczystym, kwaśnym, z sokiem barwiącym; szypułka długa (2–5 cm), cienka, elastyczna. Pestka gładka, kulista, jasnobrązowa. Organ podziemny: płytki, silnie rozgałęziony system korzeniowy z rozłogami, z których wybijają odrosty.
W Polsce nie występuje dziko jako rodzimy gatunek — jest to mieszaniec pochodzenia uprawnego (czereśnia × wiśnia stepowa), rozpowszechniony w uprawie od starożytności. Rośnie w sadach, ogrodach przydomowych, na przychaciach, przy drogach polnych i miedzach w całym kraju; łatwo dziczeje dzięki odrostom korzeniowym i spotyka się ją zdziczałą na skrajach zarośli, w zaroślach śródpolnych i na skarpach. Największe rejony uprawy: Lubelszczyzna (okolice Opola Lubelskiego, Kazimierza), Mazowsze (rejon grójecki), Świętokrzyskie. Surowiec szypułkowy pozyskuje się w Polsce jako produkt uboczny przetwórstwa owoców — nie trzeba go importować.
Stanowisko słoneczne, ciepłe; w cieniu owocuje słabo, a owoce nie nabierają cukru. Gleba przepuszczalna, próchniczna, gliniasto-piaszczysta, umiarkowanie żyzna i przewiewna, świeża; odczyn lekko kwaśny do obojętnego (pH ok. 6,0–7,0). Nie znosi gleb podmokłych i zlewnych — na stanowiskach z zastoiskiem wody choruje na choroby kory i szybko zamiera. Roślina w pełni mrozoodporna w polskich warunkach (wytrzymuje mrozy poniżej −25 °C); zagrożeniem są nie zimy, lecz wiosenne przymrozki w czasie kwitnienia. Znosi suszę lepiej niż czereśnia. Nie zbierać szypułek, liści ani kory z drzew sadowniczych po zabiegach ochrony roślin (wiśnia w sadach towarowych jest intensywnie opryskiwana m.in. na drobną plamistość liści i brunatną zgniliznę) — surowiec zielarski bierz z drzew przydomowych prowadzonych bez chemii lub kupuj sprawdzony susz.
szypułki (ogonki) owocowe (Cerasi stipites / pedunculi); pomocniczo owoc (Cerasi fructus) i sok; guma wiśniowa (żywiczny wyciek z pnia) — ludowo. Kora i liść mają znaczenie marginalne. Pestki NIE są surowcem leczniczym (glikozydy cyjanogenne).
Szypułki — od czerwca do sierpnia, w czasie zbioru owoców; obrywa się je z dojrzałych, świeżo zebranych wiśni (najprościej pozyskać przy drylowaniu owoców na przetwory), rozkłada natychmiast do suszenia — zwlekanie powoduje ich pleśnienie i sczernienie. Owoce — od końca czerwca do sierpnia, zależnie od odmiany, przy pełnej dojrzałości (ciemna barwa, miękkość, owoc daje się zerwać bez szarpania). Kwiaty (surowiec marginalny) — kwiecień–maj, w pełni kwitnienia, w suchy dzień. Liście — czerwiec–lipiec, młode i zdrowe, bez plam. Guma wiśniowa — latem, zbierana z pni jako zastygły wyciek. Kory nie zaleca się pozyskiwać z drzew owocujących, bo obwodowe zdejmowanie kory zabija drzewo.
Szypułki: garbniki (frakcja katechinowa), flawonoidy, kwasy fenolowe, sole potasu, kwasy organiczne, śluzy i niewielkie ilości gorzkich substancji. Owoc: antocyjany (m.in. cyjanidyna i jej glikozydy — szczególnie obfite w odmianach ciemnych i kwaśnych), kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy), cukry proste, pektyny, witamina C, karotenoidy, potas, a także melatonina (zwłaszcza w odmianach typu montmorency i sokach z wiśni kwaśnych). Pestki (nasiona): amigdalina i inne glikozydy cyjanogenne, uwalniające cyjanowodór po rozgryzieniu lub przy długiej maceracji — dlatego nasion się nie stosuje. Kora i liście: garbniki, kumaryny. Konkretne zawartości procentowe zmieniają się z odmianą i rokiem — nie należy ich przyjmować jako stałych.
Odwar z szypułek: 1–2 łyżki suszonych szypułek na szklankę wody, zagotować i gotować pod przykryciem 5–10 minut, odstawić na 15 minut, przecedzić. Pić 2–3 razy dziennie po pół szklanki, między posiłkami, przy zwiększonej podaży płynów. Szypułki są surowcem łagodnym i najlepiej pracują jako składnik mieszanek — same rzadko wystarczą. Napar (słabszy, dopuszczalny): 2 łyżki suszu na szklankę wrzątku, 15 minut pod przykryciem. Kuracja moczopędna zwykle 2–3 tygodnie, potem przerwa. Sok z wiśni kwaśnej: szklanka (ok. 200–250 ml) dziennie lub porcja soku zagęszczonego wg wskazań producenta — stosowany wieczorem na sen i po wysiłku na regenerację. Owoce świeże i mrożone bez ograniczeń w ramach diety. NIE stosować pestek: nie rozgryzać ich, nie mielić i nie sporządzać z nich nalewek; wiśniówki nalewa się na owoce z pestkami tylko krótko i nie przechowuje z pestkami przez lata — długa maceracja uwalnia z nasion cyjanowodór.
Szypułki zbieraj tylko z owoców zdrowych i suszz je od razu — leżące w kubełku sokiem podchodzą i pleśnieją w kilka godzin. Suszyć w cieniu i przewiewie lub w suszarce w temperaturze do 40 °C, rozłożone cienką warstwą; dobrze wysuszona szypułka jest sztywna, łamie się z trzaskiem i ma barwę zielonobrunatną do szarobrunatnej — czarne, kruszące się w proch ogonki to surowiec zaparzony i bezwartościowy. Smak dobrego surowca: ściągający, lekko gorzkawy. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych naczyniach. Szypułki dobrze łączą się z perzem, brzozą, skrzypem, nawłocią i wilżyną (mieszanki moczopędne), z borówką brusznicą przy drogach moczowych. Pamiętaj, że szypułki są surowcem SŁABYM — w mieszance dają wsparcie i objętość, ale nie zbudujesz na nich kuracji przeciwzapalnej dróg moczowych. Rozróżnianie: wiśnia (Prunus cerasus) ma liście sztywne, błyszczące, mniejsze, tworzy odrosty korzeniowe i ma kwaśny owoc; czereśnia (Prunus avium) — liście duże, matowe, wiotko zwisające, pokrój strzelisty, owoc słodki i nie daje odrostów; szypułki czereśni bywają mieszane z wiśniowymi w handlu, są jednak grubsze i uchodzą za surowiec słabszy. Nie mylić z wiśnią ptasią i z czeremchą (Prunus padus), której kwiaty tworzą wiszące GRONO, nie baldaszek, a owoce są drobne, czarne i cierpkie. Owocu wiśni nie susz w wysokiej temperaturze — antocyjany brązowieją; do przetworów lepiej mrozić.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.