Napar z korzenia goryczki na brak apetytu

Metryczka

• Typ: Napar
• Kategoria: Trawienie i wątroba
• Trudność: łatwy
• Czas przygotowania: 15 minut (wariant gorący) albo 10 minut pracy + 8–10 godzin maceracji na zimno
• Wydajność: 1 porcja naparu — 250 ml
• Sezon: wrzesień–październik (zbiór korzenia z roślin 3–5-letnich, po zaschnięciu części nadziemnej) — w Polsce goryczka żółta objęta jest ochroną ścisłą, więc surowiec pochodzi wyłącznie z upraw lub z legalnego importu; suszenie w temperaturze do 40 °C, powoli, żeby korzeń przeszedł lekką fermentację i nabrał charakterystycznej czerwonobrunatnej barwy

Składniki

• 1 płaska łyżeczka (ok. 1,5 g) rozdrobnionego suszonego korzenia goryczki żółtej (Gentianae radix), frakcja 2–3 mm
• 250 ml wody
• opcjonalnie: 1/2 łyżeczki suszonej skórki pomarańczy gorzkiej (Aurantii amari epicarpium) — na złagodzenie smaku i dodatkowe działanie wiatropędne

Przygotowanie

1. Odważ 1,5 g korzenia goryczki. Nie sypaj „na oko” czubatymi łyżkami — goryczka jest ekstremalnie gorzka i przedawkowany napar wywołuje mdłości zamiast apetytu.
2. Zagotuj 250 ml wody i odstaw na 2–3 minuty, aż temperatura spadnie do ok. 90 °C.
3. Zalej korzeń wodą w kubku lub zaparzaczu, przykryj spodkiem — przykrycie jest tu obowiązkowe, bo część goryczy jest lotna z parą.
4. Parz 10–15 minut. Dłuższe parzenie nie zwiększa istotnie zawartości gencjopikryny, a wyciąga więcej garbników i cukrów, przez co napar staje się mdło-słodkawy w tle.
5. Odcedź przez sitko, dociskając surowiec łyżeczką.
6. Wariant zimny (skuteczniejszy, bo gencjopikryna łatwo hydrolizuje w gorącu): zalej 1,5 g korzenia 250 ml wody o temperaturze pokojowej, odstaw na 8–10 godzin (np. na noc), rano odcedź i podgrzej do temperatury ciała, nie doprowadzając do wrzenia.
7. Pij powoli, małymi łykami, przez 3–5 minut, na 20–30 minut przed posiłkiem. Nie słodź, nie dodawaj miodu i nie popijaj wodą — cukier blokuje receptory goryczy i kasuje cały mechanizm działania.

Dawkowanie

Dorośli: 250 ml naparu 2–3 razy dziennie, zawsze na 20–30 minut przed posiłkiem, pite powoli i bez dosładzania. Przy skrajnym braku łaknienia można zacząć od pół szklanki 3 razy dziennie i zwiększać. Kuracja: 2–4 tygodnie, potem 1–2 tygodnie przerwy — gorycze przy stałym stosowaniu tracą skuteczność przez przyzwyczajenie receptorów. Nie przekraczaj 3 porcji dziennie i nie zwiększaj ilości surowca powyżej 2 g na szklankę: silniejszy napar nie działa lepiej, tylko wywołuje mdłości. Dzieci powyżej 12 lat: 1/2 szklanki 2 razy dziennie przed posiłkiem, maksymalnie przez 2 tygodnie. Dzieciom poniżej 12 lat nie podawać.

Przechowywanie

Korzeń przechowuj w szczelnym słoju z ciemnego szkła, w suchym miejscu, w temperaturze do 20 °C. Rozdrobniony korzeń jest higroskopijny — wilgoć powoduje zbrylanie i pleśnienie, a spleśniały surowiec nadaje się wyłącznie do wyrzucenia. Naparu nie zostawiaj w temperaturze pokojowej na dłużej niż kilka godzin: bogaty w cukry (gencjoza, gencjobioza) stanowi dobrą pożywkę dla drożdży i zaczyna fermentować.

Trwałość

Suszony korzeń: 24 miesiące w szczelnym, ciemnym naczyniu (gorycze są względnie trwałe). Gotowy napar: do 24 godzin w lodówce, ale najlepiej przygotowywać świeży na każdy posiłek

Wskazówki

Najczęstszy błąd to dosładzanie. Miód, cukier czy sok owocowy dodane do naparu z goryczki zabijają jego jedyny mechanizm działania — odruch z receptorów gorzkich. Jeśli smak jest nie do zniesienia, nie słodź, tylko zmniejsz ilość surowca do 1 g i dodaj skórkę pomarańczy gorzkiej. Drugi błąd to picie po jedzeniu — wtedy goryczka nie ma czego pobudzać; okno to 20–30 minut przed posiłkiem. Trzeci: przelewanie naparu przez zęby jednym haustem. Gorycz musi mieć kontakt z językiem przez kilkadziesiąt sekund. Dobry surowiec ma barwę żółtobrunatną do czerwonobrunatnej, przełam gładki, zapach słabo aromatyczny, a smak najpierw lekko słodkawy (od gencjozy), potem intensywnie i długo gorzki. Jeśli korzeń jest szary, zwietrzały i nie gorzknie po 20 sekundach żucia — jest stary i bezwartościowy. Zamienniki o podobnym profilu: korzeń dziewięćsiłu, ziele centurii (Centaurium erythraea — łagodniejsza, dobra dla osób nietolerujących goryczki), korzeń łopianu (słabszy), ziele drapacza lekarskiego. Wersja alkoholowa (nalewka gorzka, 1 część korzenia na 5 części alkoholu 40%, macerowana 3 tygodnie) jest wygodniejsza w dawkowaniu — 20–30 kropli na 1/4 szklanki wody przed posiłkiem — ale odruch smakowy jest w niej słabszy niż przy powolnym piciu naparu.

Przeciwwskazania

Użyte zioła