Petroselinum crispum
Dwuletnia roślina warzywno-zielarska o silnym działaniu moczopędnym; korzeń, ziele i owoce to uznany surowiec przy schorzeniach dróg moczowych.
Pietruszka to jedno z niewielu warzyw o realnym, dobrze udokumentowanym działaniu leczniczym — jej olejek eteryczny (apiol, mirystycyna) oraz flawonoid apigenina odpowiadają za silne działanie moczopędne i rozkurczowe na drogi moczowe. W zielarstwie używa się korzenia, świeżego ziela i owoców, przy czym owoce są surowcem najsilniejszym i jednocześnie najbardziej ryzykownym. Roślina uprawiana jest w Polsce powszechnie w dwóch odmianach: korzeniowej (var. tuberosum) i naciowej, w tym kędzierzawej (var. crispum). Kluczowe ostrzeżenie praktyczne: owoce pietruszki, bogate w apiol, mają działanie poronne i są przeciwwskazane w ciąży — a sama roślina bywa mylona z blekotem i szalejem, roślinami śmiertelnie trującymi.
Roślina dwuletnia, w pierwszym roku tworząca rozetę liści i korzeń spichrzowy, w drugim wybijająca w pęd kwiatowy wysokości 30–100 cm. Łodyga wzniesiona, obła, delikatnie bruzdowana, pełna, w górze rozgałęziona, u nasady często czerwonawa. Liście długoogonkowe, ciemnozielone, błyszczące, 2–3-krotnie pierzastodzielne; u odmiany naciowej odcinki płaskie, klinowato-jajowate, ząbkowane na szczycie, u odmiany kędzierzawej silnie kędzierzawo pofałdowane. Kwiatostan to BALDACH ZŁOŻONY o 8–20 promieniach, płaski, na szczycie pędu; pokrywa uboga (1–3 listki) lub jej brak, pokrywki kilkulistkowe, drobne. Kwiaty drobne, żółtozielonkawe (nie białe — cecha odróżniająca od trujących baldaszkowatych), pięciopłatkowe. Owoc — rozłupnia rozpadająca się na dwie szarobrunatne, jajowate, żeberkowane niełupki długości 2–3 mm, o silnym, pietruszkowym zapachu. Korzeń u odmiany korzeniowej palowy, gruby, wrzecionowaty, białokremowy, o intensywnym aromacie; u naciowej cienki i zdrewniały. Cała roślina roztarta wydziela charakterystyczny, przyjemny zapach pietruszki — to podstawowy test w terenie.
Gatunek pochodzący z rejonu Morza Śródziemnego (najprawdopodobniej z Sardynii i wschodniego basenu Morza Śródziemnego). W Polsce nie występuje dziko — jest wyłącznie rośliną uprawną, powszechnie hodowaną w ogrodach, na działkach i w uprawach polowych na terenie całego kraju. Sporadycznie dziczeje przejściowo w pobliżu upraw, ale nie tworzy trwałych stanowisk. Surowiec (zwłaszcza owoce) w handlu pochodzi z upraw krajowych i importu z Europy Południowej.
Stanowisko słoneczne do lekko półcienistego. Gleba głęboko uprawiona, próchniczna, przepuszczalna, gliniasto-piaszczysta, wolna od kamieni i świeżego obornika (powoduje rozwidlanie korzeni); pH obojętne, 6,5–7,5. Wilgotność umiarkowana, równomierna — susza powoduje drewnienie korzenia, nadmiar wody gnicie. Mrozoodporna, zimuje w gruncie (strefa 5), korzeń może pozostać w ziemi do wiosny. Nasiona kiełkują wolno (3–4 tygodnie). Nie uprawiać po innych baldaszkowatych (marchew, seler, koper) — wspólne choroby; zachować 4-letnią przerwę. Nie zbierać ani nie uprawiać przy ruchliwych drogach — korzeń kumuluje metale ciężkie i azotany.
korzeń (Petroselini radix), ziele/nać (Petroselini herba, Petroselini folium), owoc (Petroselini fructus — surowiec najsilniejszy, o wysokiej zawartości apiolu, stosować z dużą ostrożnością)
Nać — od czerwca do października (u naciowej przez cały sezon), ścinać zewnętrzne liście, zostawiając środek rozety; do suszenia zbierać w suchy dzień przed południem, po obeschnięciu rosy, gdy zawartość olejku jest najwyższa. Korzeń — od października do listopada, przed pierwszymi silnymi mrozami, w pierwszym roku uprawy; wykopać widłami, obciąć nać, umyć, pokroić na plastry lub słupki. Owoce — w drugim roku uprawy, w sierpniu–wrześniu, gdy baldachy zbrunatnieją, ale przed osypaniem się nasion; ściąć całe baldachy, dosuszyć na płachcie, wymłócić i przesiać.
Olejek eteryczny (w owocach zawartość najwyższa, w korzeniu i naci znacznie niższa) zawierający apiol, mirystycynę, α-pinen, β-fellandren, terpinolen — apiol i mirystycyna odpowiadają za działanie moczopędne, rozkurczowe, ale też za toksyczność w większych dawkach. Flawonoidy: apigenina i jej glikozydy (apiina), luteolina — odpowiedzialne za działanie moczopędne i przeciwzapalne. Furanokumaryny (bergapten, ksantotoksyna) — działanie fotouczulające. Ponadto: witamina C (w naci bardzo wysoka zawartość), karotenoidy, witamina K, żelazo, wapń, potas, olej tłuszczowy w nasionach (kwas petrozelinowy), błonnik.
Napar z naci: 1–2 łyżki świeżej lub 1 łyżka suszonej naci na szklankę wrzątku, parzyć 10–15 minut pod przykryciem; pić 2–3 razy dziennie przy obrzękach i skąpomoczu, popijając dużą ilością wody. Odwar z korzenia: 1 łyżka rozdrobnionego korzenia na szklankę wody, gotować 5–10 minut, odstawić 15 minut; pić 2 razy dziennie po pół szklanki. Świeża nać: kilka łyżek dziennie do potraw — najprostszy i najbezpieczniejszy sposób korzystania z rośliny. OWOCE: surowiec o wysokiej zawartości apiolu, silnie działający — stosować wyłącznie w niewielkiej ilości jako składnik gotowych mieszanek moczopędnych, nigdy samodzielnie w większych porcjach i nigdy „na oko”; przedawkowanie olejku prowadzi do uszkodzenia wątroby, nerek i krwinek. Nie stosować olejku eterycznego z pietruszki doustnie. Przy kuracji moczopędnej zawsze pić 2–2,5 l płynów dziennie.
Nać suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35 °C, cienką warstwą — powyżej tej temperatury ulatnia się olejek i traci się kolor; dobrze wysuszona natka pozostaje intensywnie zielona i silnie pachnie. Korzeń kroić na plastry i suszyć do 45 °C. Owoce suszyć w cieniu, przechowywać CAŁE w szczelnym słoiku — rozdrabniać tuż przed użyciem, bo olejek szybko się ulatnia. Nać przechowywać do 6–12 miesięcy, korzeń do roku, owoce do 2 lat. NAJWAŻNIEJSZE OSTRZEŻENIE: pietruszka w fazie rozety bywa mylona z blekotem pospolitym (Aethusa cynapium) i — przy braku wprawy — z szalejem jadowitym oraz szczwołem plamistym, roślinami śmiertelnie trującymi. Blekot ma liście bardzo podobne, ale ciemniejsze, o nieprzyjemnym, czosnkowo-mdłym zapachu po roztarciu i długie, zwisające pokrywki pod baldaszkami; szczwół ma łodygę PLAMISTĄ (czerwonofioletowe plamy) i mysi zapach. Test: roztrzyj liść — pietruszka pachnie pietruszką, wszystko inne pachnie źle. Nigdy nie zbieraj pietruszki „dziko rosnącej”. Fałszowanie: owoce pietruszki bywają mieszane z owocami innych baldaszkowatych — sprawdzać zapach. Mieszanki: z brzozą, skrzypem i nawłocią (moczopędne), z borówką brusznicą (drogi moczowe).
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.