Chaenomeles japonica
Niski, ciernisty krzew o twardych, kwaśnych owocach — jedno z najbogatszych w witaminę C źródeł owocowych w polskim klimacie.
Pigwowiec japoński pochodzi z Japonii, ale w Polsce zadomowił się jako popularny krzew ozdobny i owocowy, uprawiany także plantacyjnie na surowiec przetwórczy. Zwany „północną cytryną” — jego owoce zawierają bardzo dużo kwasów organicznych i witaminy C, przez co są zbyt kwaśne, by jeść je na surowo, ale doskonale zastępują cytrynę w herbacie i przetworach. Poza wartością odżywczą pigwowiec dostarcza surowca o działaniu ściągającym, przeciwzapalnym i wzmacniającym odporność. W ziołolecznictwie ma znaczenie pomocnicze — jest raczej surowcem witaminowym i smakowym niż lekiem o wąskim wskazaniu. Nie należy go mylić z pigwą pospolitą, która jest drzewem bez cierni o znacznie większych owocach.
Niski, gęsto rozgałęziony krzew o wysokości 0,5–1,2 m, o pędach łukowato wygiętych, rozłożystych, zaopatrzonych w krótkie, ostre ciernie. Pędy młode brązowe, łuskowato omszone, starsze nagie. Liście skrętoległe, drobne (2–5 cm), odwrotnie jajowate do łopatkowatych, o brzegu wyraźnie karbowano-ząbkowanym, błyszczące, ciemnozielone, z drobnymi, trwałymi przylistkami u nasady i pierzastym użyłkowaniem. Kwiaty zebrane po 2–6 w pęczki na pędach zeszłorocznych, rozwijają się przed liśćmi lub wraz z nimi (kwiecień–maj), średnicy 3–4 cm, o pięciu miseczkowato ułożonych płatkach barwy ceglastopomarańczowej do karminowoczerwonej, z licznymi żółtymi pręcikami. Owoc to kuliste lub jajowate jabłko rzekome o średnicy 3–6 cm, zielonożółte, po dojrzeniu jaskrawożółte, bardzo twarde, silnie aromatyczne, z woskowym nalotem; miąższ jasny, kamienisty, skrajnie kwaśny. Nasiona liczne, brunatne, spłaszczone, zebrane w komorach gniazda nasiennego. Korzeń rozłogowy, płytki, silnie odrastający z odrostów.
Gatunek obcy — naturalnie występuje w Japonii. W Polsce nie ma stanowisk naturalnych; uprawiany powszechnie w ogrodach, na działkach, w nasadzeniach miejskich (żywopłoty, skarpy) oraz na plantacjach towarowych na surowiec sokowniczy. Rośnie w całym kraju, dobrze znosi warunki miejskie i zanieczyszczenie powietrza. Miejscami dziczeje z nasadzeń — spotykany na miedzach, skarpach kolejowych i nieużytkach.
Stanowisko słoneczne, na półcieniu owocuje słabo. Gleba przeciętna do żyznej, przepuszczalna, świeża; toleruje gleby ubogie i piaszczyste, źle znosi tylko podmokłe i zbite. Odczyn obojętny do lekko kwaśnego (pH 5,5–7,0); na glebach silnie wapiennych ulega chlorozie. Mrozoodporność bardzo dobra — wytrzymuje mrozy w całej Polsce bez okrywania, kwiaty mogą jednak przemarznąć przy późnych przymrozkach. Odporny na suszę i na cięcie, dobrze znosi formowanie. Nie zbierać owoców z krzewów rosnących w pasach drogowych, na skarpach kolejowych i z żywopłotów miejskich — kumulują pyły i metale ciężkie, a owoc ma szorstką, chropowatą skórkę, z której trudno je usunąć.
owoc (Chaenomelis fructus), pomocniczo nasiona (surowiec śluzowy) i kwiat
Owoce — od końca września do października, gdy zmienią barwę na intensywnie żółtą i zaczną mocno pachnieć, ale zawsze przed pierwszymi silnymi przymrozkami (przemrożone owoce brązowieją i tracą witaminę C). Zbiór ręczny, w rękawicach — pędy są cierniste. Owoce można też pozostawić do lekkiego zmięknięcia po zbiorze, w chłodnym pomieszczeniu. Nasiona — jesienią, przy przerabianiu owoców; wydobyć z gniazd nasiennych i suszyć bez płukania. Kwiaty — w pełni kwitnienia (kwiecień–maj), w słoneczny dzień po obeschnięciu rosy.
Owoc: bardzo wysoka zawartość witaminy C (jedno z najbogatszych źródeł wśród roślin uprawianych w Polsce), kwasy organiczne (jabłkowy — dominujący, cytrynowy, chinowy), pektyny, garbniki katechinowe, flawonoidy i procyjanidyny, kwasy fenolowe, karotenoidy, związki aromatyczne (estry, aldehydy) o zapachu jabłkowo-cytrusowym, potas, wapń, magnez, żelazo, błonnik. Nasiona: śluzy w łupinie nasiennej, olej tłuszczowy, śladowe glikozydy cyjanogenne w zarodku. Kwiat: flawonoidy, antocyjany, garbniki.
Herbata z suszonych plastrów owocu: 1–2 łyżki suszu na szklankę wrzątku, parzyć 10–15 minut pod przykryciem; pić 2–3 razy dziennie w okresie przeziębień, można dosłodzić miodem. Świeże owoce: pokroić w plastry i dodawać do herbaty zamiast cytryny — nie zalewać wrzątkiem powyżej 80 °C, jeśli zależy nam na witaminie C. Syrop: owoce pokrojone w plastry, przełożone cukrem (mniej więcej po równo), po kilku dniach zlać sok — surowy syrop zachowuje najwięcej witaminy C; 1–2 łyżki dziennie lub do rozcieńczania wodą. Nalewka: plastry owoców zasypane cukrem, po tygodniu zalane spirytusem rozcieńczonym do ok. 45%, macerowane 4–6 tygodni. Kleik z nasion: 1 łyżeczka całych nasion na szklankę letniej wody, macerować 15–20 minut, odcedzić — nie miażdżyć i nie gotować nasion. Owoców nie jada się na surowo — są zbyt twarde i kwaśne.
Owoce kroić w cienkie plastry (3–5 mm) razem ze skórką, ale bez gniazda nasiennego, i suszyć w 50–60 °C — suszenie w niższej temperaturze przeciąga się i owoc brunatnieje. Dobry susz jest jasnożółty do jasnobrązowego, twardy, wyraźnie kwaśno-cytrusowy w zapachu; susz ciemnobrązowy, bezwonny to surowiec przegrzany albo stary. Krojone owoce szybko ciemnieją na powietrzu (utlenianie) — pracuj szybko lub skrapiaj sokiem z cytryny. Największą wartość ma przetwór surowy (syrop zasypywany cukrem, owoce mrożone), bo witamina C rozkłada się przy gotowaniu. Owoce świetnie znoszą mrożenie — po rozmrożeniu miękną i łatwiej oddają sok. Przechowywać susz w szczelnych, ciemnych naczyniach, do 12 miesięcy. Nasion nie mielić — cały śluz jest w łupinie, a rozgnieciony zarodek uwalnia glikozyd cyjanogenny. Odróżnianie: pigwowiec japoński to niski (do ok. 1 m), ciernisty krzew o drobnych, ząbkowanych liściach i pomarańczowoczerwonych kwiatach; pigwa pospolita to drzewko 2–6 m bez cierni, o dużych całobrzegich liściach i białoróżowych kwiatach, a owoc ma znacznie większy i omszony. Pigwowiec okazały (Chaenomeles speciosa) i mieszańcowy (C. × superba) mają owoce zbliżone i również nadają się na surowiec.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.