Chamaemelum nobile
Bylina o silnie aromatycznych, często pełnych koszyczkach — surowiec rozkurczowy i przeciwzapalny, w Polsce wyłącznie z uprawy.
Rumian rzymski jest drugim, obok rumianku pospolitego, prawdziwym rumiankiem europejskiej fitoterapii — ale to inny gatunek, o innym składzie olejku i nieco innym profilu działania. Jego olejek zdominowany jest przez estry kwasów angelikowego i tyglinowego, dzięki którym działa wyraźniej rozkurczowo i uspokajająco, a mniej przeciwzapalnie niż azulenowy rumianek pospolity. W uprawie ceni się odmiany o koszyczkach pełnych („flore pleno”), złożonych niemal wyłącznie z białych kwiatów języczkowatych — to one stanowią klasyczny surowiec handlowy. W Polsce gatunek nie występuje dziko, uprawia się go w ogrodach ziołowych; jest silniej aromatyczny i wyraźnie bardziej gorzki od rumianku pospolitego, dlatego jego napar pije się słabszy.
Bylina wysokości 10–30 cm, o pokroju niskim, darniowym i rozścielającym się — pędy płożące, zakorzeniające się w węzłach, tworzące gęstą, aromatyczną darń (stąd użycie gatunku na „trawniki rumiankowe”); pędy kwiatowe podnoszące się, słabo rozgałęzione, miękko owłosione. Liście skrętoległe, siedzące, dwu- do trzykrotnie pierzastodzielne, o odcinkach krótkich, wąskolancetowatych, prawie nitkowatych, ale nieco mięsistych i miękko owłosionych; jasnozielone, gęsto pokrywające pędy — ulistnienie jest wyraźnie gęstsze niż u rumianku pospolitego. Kwiatostan to pojedynczy koszyczek na szczycie pędu, średnicy 1,8–2,5 cm; u formy dzikiej kwiaty brzeżne białe, języczkowate, środkowe rurkowate, żółte; u uprawnej formy pełnej („flore pleno”) koszyczek jest niemal w całości biały, złożony z licznych, gęsto ułożonych kwiatów języczkowatych, z minimalnym żółtym środkiem — to najczęstsza postać surowca handlowego. Cecha diagnostyczna: dno kwiatostanowe jest wypukłe, stożkowate, ale PEŁNE (nie puste jak u rumianku pospolitego), a między kwiatami rurkowatymi występują błoniaste plewinki o tępym, zaokrąglonym szczycie. Owoc: drobna niełupka bez puchu kielichowego. Korzeń wiązkowy, płytki, z rozłogami. Cała roślina po roztarciu wydziela intensywny, słodko-jabłkowy, ziołowo-korzenny zapach, mocniejszy i „cięższy” od zapachu rumianku pospolitego; smak wyraźnie GORZKI (rumianek pospolity jest łagodniejszy).
Gatunek pochodzenia zachodnioeuropejskiego i atlantyckiego (Wyspy Brytyjskie, Francja, Hiszpania, Portugalia, zachodnie Włochy, północna Afryka), gdzie rośnie dziko na piaszczystych murawach, wrzosowiskach, wydeptanych pastwiskach i przydrożach. W Polsce nie występuje w stanie naturalnym — uprawiany w ogrodach ziołowych, kolekcjach roślin leczniczych i sporadycznie towarowo; bardzo rzadko przejściowo dziczejący. Surowiec handlowy pochodzi z upraw we Francji (klasyczny surowiec „camomille romaine” z rejonu Anjou), Belgii, Anglii, Niemczech, Włoszech oraz z Egiptu i Argentyny.
Stanowisko słoneczne, ciepłe, przewiewne; znosi lekki półcień kosztem plonu i zawartości olejku. Gleba lekka, piaszczysto-gliniasta, przepuszczalna, próchniczna, umiarkowanie żyzna, świeża, ale bez zastoiny wody; odczyn lekko kwaśny do obojętnego (pH 5,5–7,0). Nie znosi gleb ciężkich, zimnych i podmokłych — przy nadmiarze wilgoci gnije szyjka korzeniowa. Wymaga stanowiska wolnego od chwastów, bo darń rośnie nisko i łatwo zostaje zagłuszona. Mrozoodporność w warunkach polskich umiarkowana: bez okrywy śnieżnej i przy mroźnych, bezśnieżnych zimach roślina wypada — w chłodniejszych rejonach warto ją okrywać stroiszem lub agrowłókniną, a na wypadek strat rozmnażać z sadzonek/podziału. Rozmnażanie: z nasion (siew na rozsadę wiosną) lub — dla odmian pełnych, które nie zawiązują nasion — WYŁĄCZNIE wegetatywnie, przez podział darni i ukorzenione rozłogi. Plantację odnawiać co 3–4 lata, bo darń starzeje się i przerzedza. Nie zbierać z roślin ozdobnych z centrów ogrodniczych (nawożenie, regulatory wzrostu), z poboczy i z terenów opryskiwanych.
koszyczki kwiatowe (Chamomillae romanae flos / Anthemidis flos) — surowiec farmakopealny; olejek eteryczny z koszyczków (Chamomillae romanae aetheroleum, tzw. olejek rumiankowy rzymski). Ziele nie jest samodzielnym surowcem.
Koszyczki kwiatowe — od czerwca do września, w szczycie kwitnienia (w naszych warunkach lipiec–sierpień daje najlepszy surowiec). Zbiór prowadzi się wielokrotnie w sezonie, co 5–7 dni, w miarę rozwijania się kolejnych koszyczków. Zbierać koszyczki w PEŁNI rozwinięte, ale zanim kwiaty języczkowate zaczną się odginać w dół i brązowieć — koszyczki przekwitłe mają mniej olejku i po wysuszeniu rozpadają się. Pora dnia: w suchy, słoneczny dzień, przed południem, po obeschnięciu rosy, a przed największym upałem — wtedy zawartość olejku jest najwyższa. Sposób: obrywać same koszyczki ręcznie lub grzebieniem do rumianku, bez szypułek i liści; surowiec zbierać do płytkich, przewiewnych koszy (nie do worków foliowych — zaparza się w kilkadziesiąt minut) i suszyć jeszcze tego samego dnia.
Olejek eteryczny (zawartość rzędu ok. 0,5–1,5% w suchych koszyczkach; barwy bladożółtej lub bladoniebieskawej): zdominowany przez ESTRY kwasów angelikowego i tyglinowego (m.in. angelikan izobutylu, angelikan izoamylu, angelikan metyloallilu) — to one nadają charakterystyczny, jabłkowo-słodki zapach i odpowiadają za działanie rozkurczowe; ponadto niewielkie ilości chamazulenu (znacznie mniej niż w rumianku pospolitym), α-pinen, farnezen, kamfen, trans-pinokarweol. Laktony seskwiterpenowe: nobilina i jej pochodne (3-epinobilina) — odpowiadają za wyraźną gorycz surowca i za potencjał alergizujący. Flawonoidy: apigenina i jej glikozydy (apiina), luteolina, kwercetyna, patuletyna, chryzoeriol. Kwasy fenolowe (kawowy, ferulowy), kumaryny (skopoletyna, herniaryna), poliacetyleny, fitosterole, śluzy, cholina. Skład różni się istotnie od rumianku pospolitego: mniej azulenu i bisabololu, więcej estrów i laktonów goryczowych.
Napar z koszyczków: 1 łyżeczka (ok. 1–2 g) suszonych koszyczków na szklankę wrzątku — a więc SŁABIEJ niż rumianek pospolity, bo surowiec jest wyraźnie gorzki i silniejszy w zapachu; parzyć 5–10 minut POD PRZYKRYCIEM (olejek ulatnia się z parą), przecedzić. Pić po pół–jednej szklance 2–3 razy dziennie: przed jedzeniem (na apetyt i trawienie), po jedzeniu (przy wzdęciach i kolce) lub wieczorem (uspokajająco). Przy kolce jelitowej napar pije się ciepły, małymi łykami. Nalewka: 1 część koszyczków na 5 części alkoholu 40–50%, macerować 2–3 tygodnie, wstrząsając; zażywać kilkadziesiąt kropli w wodzie 2–3 razy dziennie po jedzeniu (rozkurczowo, trawiennie). Płukanka do jamy ustnej i gardła oraz okłady: 2 łyżki koszyczków na szklankę wrzątku, parzyć 15 minut, ostudzić, przecedzić; płukać kilka razy dziennie. Nasiadówka: 2 garście koszyczków na 2 litry wrzątku, naciągać 20 minut, przecedzić do miski. Olejek eteryczny — WYŁĄCZNIE zewnętrznie i zawsze rozcieńczony (kilka kropli na łyżkę oleju bazowego) do masażu brzucha przy kolce, do wcierania w skronie przy napięciu, do kąpieli i dyfuzora; nie stosować doustnie. Nie przedawkowywać naparu — zbyt mocny (kilka łyżek surowca na szklankę) bywa mdlący i wymiotny; to nie jest zioło, które „im mocniej, tym lepiej”.
Suszenie: koszyczki rozłożyć POJEDYNCZĄ, cienką warstwą na sitach i suszyć w cieniu, w przewiewie, w temperaturze do 35 °C — surowiec olejkowy nie znosi ciepła, powyżej 40 °C traci olejek i aromat. Nie ruszać i nie mieszać w trakcie suszenia, bo koszyczki się rozpadają; zwłaszcza formy pełne łatwo się kruszą. Susz jest gotowy, gdy koszyczek rozciera się w palcach na pył, a szypułka łamie się z trzaskiem. Przechowywać w szczelnych, ciemnych naczyniach, w chłodzie, do 12 miesięcy — po roku olejek wietrzeje i surowiec traci wartość. Dobry surowiec: koszyczki całe, białe do kremowych (nie brunatne), o intensywnym, słodko-jabłkowym zapachu i wyraźnie gorzkim smaku; surowiec brunatny, rozsypany na płatki, bez zapachu = do odrzucenia. RÓŻNICA WOBEC RUMIANKU POSPOLITEGO — trzeba ją znać, bo to dwa różne leki: rumianek pospolity (Matricaria chamomilla) to roślina JEDNOROCZNA, wzniesiona, naga, o dnie kwiatostanowym PUSTYM w środku, olejku azulenowym (niebieskim), działaniu głównie PRZECIWZAPALNYM i łagodnym smaku; rumian rzymski to BYLINA, darniowa i owłosiona, o dnie PEŁNYM, olejku estrowym (bezbarwnym do bladożółtego), działaniu głównie ROZKURCZOWYM i wyraźnej GORYCZY. Nie są zamienne: przy zapaleniu żołądka wybierz rumianek pospolity, przy kolce — rumian rzymski. NIE mylić także z rumianem polnym i rumianem psim (fałszywe rumianki, oba bez wartości leczniczej, psi w dodatku cuchnący i drażniący) — decyduje zapach: rumian rzymski pachnie intensywnie i przyjemnie. W ogrodzie: forma pełna nie zawiązuje nasion, więc rozmnaża się ją tylko przez podział darni; roślina znosi deptanie i bywa sadzona jako pachnący „trawnik rumiankowy”, ale w polskim klimacie wymaga stanowiska suchego i osłony na bezśnieżną zimę. Mieszanki: z melisą i kozłkiem (uspokajająco, na noc), z miętą i kminkiem (kolka, wzdęcia), z krwawnikiem i mniszkiem (trawiennie), z nagietkiem i szałwią (płukanki, skóra).
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.