Pinus nigra
Obce, sadzone w Polsce drzewo iglaste o ciemnej korze i sztywnych, długich igłach — źródło pędów i olejku o działaniu wykrztuśnym.
Sosna czarna pochodzi z gór południowej Europy i Azji Mniejszej, a w Polsce jest sadzona w parkach, na wydmach, hałdach i przy drogach jako gatunek odporny na suszę i zanieczyszczenia. W zielarstwie traktuje się ją jako gatunek zastępczy wobec sosny zwyczajnej: dostarcza tego samego typu surowców — młodych pędów, pączków i igieł bogatych w olejek eteryczny. Jej olejek jest zwykle bardziej „ostry”, o wyraźniejszej nucie terpentynowej. W polskim lecznictwie oficjalnym surowcem pozostaje sosna zwyczajna, a sosnę czarną zbiera się głównie tam, gdzie rośnie masowo w nasadzeniach.
Drzewo o wysokości 20–40 m, o gęstej, ciemnozielonej, szerokiej i kopulastej lub parasolowatej koronie, wyraźnie ciemniejszej niż u sosny zwyczajnej. Kora gruba, głęboko spękana, szarobrunatna do niemal czarnej — także w górnej części pnia, gdzie u sosny zwyczajnej jest pomarańczowa. Igły po 2 w krótkopędzie, bardzo długie (8–16 cm), sztywne, kłujące, proste lub lekko zakrzywione, ciemnozielone, utrzymują się 4–6 lat. Pączki duże, jajowato-stożkowate, żywiczne, z odstającymi jasnymi łuskami. Kwiatostany męskie żółte, skupione u nasady tegorocznych pędów; żeńskie w postaci drobnych, czerwonawych szyszeczek. Szyszki jajowate, 5–9 cm, siedzące, żółtobrunatne i błyszczące, ustawione niemal prostopadle do gałęzi. System korzeniowy palowy, głęboki.
Gatunek obcy, pochodzący z Bałkanów, Alp, Apeninów i Azji Mniejszej. W Polsce nie występuje naturalnie — sadzony w parkach, na cmentarzach, w zadrzewieniach przydrożnych, na wydmach nadmorskich, hałdach i rekultywowanych nieużytkach, głównie ze względu na odporność na suszę, zasolenie i zanieczyszczenia powietrza. Miejscami dziczeje na siedliskach ciepłych i piaszczystych.
Stanowisko w pełni słoneczne. Gleby piaszczyste, kamieniste, ubogie i suche, także wapienne — znosi odczyn od kwaśnego po wyraźnie zasadowy (pH 5,0–8,0). Bardzo odporna na suszę i wiatr, mrozoodporna w całej Polsce. Źle znosi zacienienie i gleby podmokłe. Nie zbierać z nasadzeń przydrożnych, pasów zieleni miejskiej i hałd poprzemysłowych — właśnie tam sadzona jest najczęściej, a igły kumulują metale ciężkie i związki siarki.
pączek i młody pęd (Pini turio), igła (Pini folium), olejek sosnowy (Pini aetheroleum), żywica
Pączki i młode pędy — od końca marca do maja, gdy pączek jest jeszcze zwarty, a młody pęd („świeca”) ma 3–8 cm i jest jasnozielony, miękki, łatwo daje się odłamać palcami; zbierać w suchy dzień przed południem, po obeschnięciu rosy. Igły — przez cały rok, najlepiej zimą i wczesną wiosną (listopad–marzec), gdy zawartość olejku i witaminy C jest najwyższa; ścinać całe krótkopędy sekatorem. Żywica — z naturalnych wycieków, przez cały sezon wegetacyjny; nie nacinać zdrowych drzew.
Olejek eteryczny w pączkach, igłach i przewodach żywicznych: monoterpeny (alfa- i beta-pinen, limonen, kareny, kamfen), seskwiterpeny, estry bornylu. Ponadto żywica (kwasy żywiczne typu abietynowego), garbniki, gorycze, flawonoidy, witamina C (w igłach), związki fenolowe. Skład olejku zależy od pochodzenia i podgatunku — u sosny czarnej udział pinenów jest zwykle wysoki, przez co zapach jest ostrzejszy niż u sosny zwyczajnej.
Napar z pączków i młodych pędów: 1 łyżka rozdrobnionego surowca na szklankę wrzątku, parzyć 15 minut pod przykryciem (pod przykryciem koniecznie — olejek ulatnia się z parą), pić 2–3 razy dziennie po pół szklanki przy suchym i zalegającym kaszlu. Syrop z młodych pędów: warstwowo przesypywać pędy cukrem lub zalewać miodem, odstawić w ciemne miejsce na kilka tygodni, zlać wyciek; 1 łyżka kilka razy dziennie, dla dzieci — łyżeczka. Inhalacja: garść igieł lub kilka kropli olejku na miskę gorącej (nie wrzącej) wody, wdychać parę przez 5–10 minut. Kąpiel: mocny odwar z 300–500 g świeżych igieł na kąpiel, dodać do wanny. Olejku sosnowego nie stosować wewnętrznie bez wskazań i nadzoru — do skóry rozcieńczać w oleju bazowym.
Pędy i pączki suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 30–35 °C — wyższa temperatura wypędza olejek i surowiec traci wartość; dobrze wysuszony pączek pachnie intensywnie żywicznie i pozostaje lepki. Igły suszyć w cienkiej warstwie lub — lepiej — przerabiać na świeżo (syrop, ocet, nalewka), bo suszone szybko tracą aromat. Przechowywać w szczelnych, ciemnych słojach, nie dłużej niż rok. Sosnę czarną odróżnisz od sosny zwyczajnej po ciemnej, spękanej korze na całej długości pnia (u zwyczajnej górna część jest rudopomarańczowa i łuszcząca się płatami), po znacznie dłuższych i sztywniejszych igłach oraz po ciemnej, gęstej koronie. Od sosny wejmutki — po igłach zebranych po 2 (wejmutka ma po 5). Do celów zielarskich, jeśli masz wybór, preferuj sosnę zwyczajną — jest surowcem farmakopealnym i pochodzi z lasów, a nie z pasów przydrożnych.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.