Płukanka z szałwii na ból gardła

Metryczka

• Typ: Plukanka
• Kategoria: Jama ustna i gardło
• Trudność: łatwy
• Czas przygotowania: 20 minut (w tym 15 minut parzenia)
• Wydajność: 250 ml — 1 pełne płukanie (6–8 porcji po ok. 35 ml)
• Sezon: szałwia lekarska: maj–lipiec, liść zbierany przed kwitnieniem lub w jego początkach, w słoneczny dzień po obeschnięciu rosy — wtedy zawartość olejku eterycznego jest najwyższa; z jednej rośliny zbiera się 2–3 razy w sezonie, ostatni zbiór nie później niż na 6 tygodni przed pierwszymi przymrozkami. Nagietek: czerwiec–wrzesień. Płukanka najbardziej potrzebna w sezonie infekcyjnym (październik–marzec)

Składniki

• 2 łyżki suszonego liścia szałwii lekarskiej (ok. 4 g) na 250 ml wody
• 250 ml wody (1 szklanka)
• 1/2 łyżeczki soli kuchennej lub morskiej (ok. 2,5 g) — roztwór ok. 1 %
• 1 łyżeczka miodu (opcjonalnie, dodać do letniego naparu; NIE dla dzieci poniżej 1. roku życia)
• opcjonalnie: 1 łyżeczka suszonego kwiatu nagietka (ok. 1 g) przy nasilonym stanie zapalnym

Przygotowanie

1. Zagotuj 250 ml wody i odstaw na 2 minuty (ok. 90 °C).
2. Wsyp 4 g suszonego liścia szałwii (i ewentualnie 1 g nagietka) do kubka lub małego dzbanka.
3. Zalej gorącą wodą i PRZYKRYJ spodkiem — to nie jest fanaberia: bez przykrycia olejek eteryczny szałwii, czyli połowa działania przeciwbakteryjnego, ucieknie z parą.
4. Parz 15 minut pod przykryciem. Krótszy czas nie wystarczy do wyekstrahowania garbników, dłuższy nie zaszkodzi, ale napar zrobi się nieprzyjemnie gorzki.
5. Odcedź przez gęste sitko lub gazę. Napar ma być klarowny — pływające okruchy liścia drapią zaognione gardło.
6. Wsyp 1/2 łyżeczki soli i mieszaj do całkowitego rozpuszczenia.
7. Ostudź do temperatury 35–40 °C — ma być przyjemnie ciepły, nie gorący. Gorącą płukanką dodatkowo podrażnisz zapalną śluzówkę, a zimna wywoła skurcz naczyń i zwiększy dyskomfort.
8. Płucz gardło: nabierz do ust ok. 30–40 ml, odchyl głowę do tyłu i gulgocz przez 30 sekund, po czym WYPLUJ. Powtarzaj, aż zużyjesz całą szklankę — wychodzi 6–8 porcji na jedno płukanie.
9. Przy płukaniu wydawaj przeciągły dźwięk „aaa” — to obniża nasadę języka i pozwala płynowi dotrzeć do tylnej ściany gardła i migdałków, a nie tylko opłukać podniebienie.
10. Po zakończeniu płukania NIE pij i nie jedz przez 30 minut — warstwa garbnikowa musi zostać na śluzówce, żeby zadziałać.
11. Świeży napar przygotowuj na każde płukanie. W ostateczności zaparz raz 500 ml na cały dzień, trzymaj w lodówce i podgrzewaj porcję do 35–40 °C przed użyciem, ale nie dłużej niż 24 godziny.

Dawkowanie

PŁUKANKA — WYŁĄCZNIE DO PŁUKANIA GARDŁA I JAMY USTNEJ, NIE POŁYKAĆ. Dorośli: płukać gardło 250 ml naparu 3–5 razy dziennie, po posiłkach i przed snem, każde płukanie to 6–8 porcji po 30 sekund. Stosować do ustąpienia objawów, ale NIE DŁUŻEJ NIŻ 7–10 DNI Z RZĘDU — szałwia zawiera tujon i mimo że przy płukaniu wchłania się go niewiele, długotrwałe stosowanie nie jest wskazane. Po 10 dniach zrób co najmniej 2-tygodniową przerwę. Dzieci powyżej 6 lat (czyli dopiero wtedy, gdy dziecko umie płukać gardło i pewnie wypluwać): napar o połowę słabszy — 1 łyżka szałwii na 250 ml, płukać 2–3 razy dziennie po 15 sekund, maksymalnie 5 dni, zawsze pod nadzorem dorosłego. Dzieci poniżej 6 lat: NIE STOSOWAĆ — połkną. Ciąża i laktacja: NIE STOSOWAĆ szałwii nawet w postaci płukanki bez zgody lekarza (patrz przeciwwskazania). Płukanka nie zastępuje antybiotyku przy anginie paciorkowcowej.

Przechowywanie

Suszony liść szałwii: szczelny słoik z ciemnego szkła, sucho i chłodno, maksymalnie 12 miesięcy — potem olejek eteryczny w dużej części ulatnia się i zostaje sam garbnik. Dobry surowiec po roztarciu w palcach pachnie ostro, ziołowo-kamforowo; jeśli pachnie tylko sianem, kup nowy. Gotowy napar: wyłącznie w lodówce, w szczelnie zamkniętym naczyniu, do 24 godzin. Napar zostawiony na blacie na noc to hodowla bakterii — płukanie nim zaognionego, uszkodzonego gardła jest gorsze niż niepłukanie w ogóle. Nie przechowuj naparu z dodanym miodem dłużej niż 12 godzin.

Trwałość

24 godziny w lodówce, w szczelnie zamkniętym naczyniu; optymalnie zużyć w ciągu 2 godzin od zaparzenia

Wskazówki

Najczęstszy błąd to parzenie szałwii bez przykrycia — traci się wtedy olejek eteryczny, czyli komponent przeciwbakteryjny, i zostaje sam gorzki wyciąg garbnikowy. Przykryj kubek spodkiem, zawsze. Drugi błąd: płukanie gorącym naparem, żeby „lepiej działało”. Gorący płyn na zapalnej błonie śluzowej zwiększa obrzęk i ból; docelowa temperatura to 35–40 °C, czyli około temperatury ciała. Trzeci błąd: picie naparu z szałwii przy bólu gardła. To płukanka. Tujon i długotrwałe picie szałwii to zły pomysł, a poza tym cały mechanizm działania opiera się na kontakcie miejscowym. Czwarty błąd: jedzenie lub picie tuż po płukaniu — zmywasz warstwę garbnikową i zabieg idzie na marne; odczekaj 30 minut. Szałwię można zastąpić lub wzmocnić: przy silnym bólu dodaj 1 łyżeczkę kory dębu (więcej garbników, wyraźniejszy efekt ściągający), przy suchym, drapiącym gardle — 1 łyżkę kwiatu prawoślazu lub malwy (śluz osłaniający). Miód dodawaj TYLKO do naparu ostudzonego poniżej 40 °C — w gorącym rozpadają się jego enzymy; i nigdy nie podawaj miodu dzieciom poniżej 1. roku życia. Poznasz, że wyszło: napar jest ciemnozielono-brunatny, w ustach wyraźnie ściągający i gorzkawy, a po płukaniu gardło ma uczucie „ściągniętego”, matowego pokrycia, ból słabnie na 2–3 godziny. Jeśli napar jest jasny i mdły — susz był stary albo za mało go dałeś. Płucz zawsze po jedzeniu, nie przed.

Przeciwwskazania

Użyte zioła