Hydrolat sosnowy na zatoki

Metryczka

• Typ: Hydrolat
• Kategoria: Drogi oddechowe
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 1,5–2 godziny destylacji + 2 tygodnie dojrzewania (surowiec przerabiaj na świeżo, bez podwiędzania)
• Wydajność: ok. 300 ml hydrolatu
• Sezon: maj (zbiór młodych, jasnozielonych przyrostów — najwyższa zawartość olejku); igły z młodych gałązek można zbierać od kwietnia do września, ale majowy pęd jest nieporównanie lepszy. Destyluj wyłącznie ze świeżego surowca, tego samego dnia, w którym go zebrałeś.

Składniki

• 200 g świeżych młodych pędów sosny zwyczajnej (majowe, jasnozielone przyrosty, Pini turiones) — lub 200 g świeżych igieł z młodych gałązek
• 1,5 l wody destylowanej lub demineralizowanej
• ok. 2 kg kostek lodu (w 4 porcjach — igliwie destyluje się dłużej niż zioła miękkie)
• 1 garnek 6–8 l z kopulastą pokrywą, którą da się położyć odwróconą
• 1 miseczka żaroodporna o średnicy 12–14 cm (odbieralnik) + ceramiczny kubek jako podpórka
• 2 ciemne butelki 250 ml, wyparzone (jedna ze spryskiwaczem, jedna z zakrętką)
• opcjonalnie: 2,7 g soli fizjologicznej niejodowanej na 300 ml destylatu (do wersji izotonicznej, do płukania nosa)

Przygotowanie

1. Pędy zbierz w maju, gdy młode przyrosty mają 3–7 cm, są jasnozielone i miękkie — jeszcze zanim igły w pełni się rozchylą. Ścinaj po jednym pędzie z drzewa, nigdy pęd szczytowy (przewodnik) i nie więcej niż co dziesiąty przyrost, żeby nie okaleczyć drzewa. Zbieraj z lasu, z dala od dróg.
2. Pokrój pędy nożem na kawałki o długości 1–2 cm — całe pędy trzymają olejek w kanałach żywicznych, a para bez uszkodzenia tkanki go nie wyciągnie. NIE mel w blenderze: rozerwane komórki uwalniają żywicę, która zapcha destylat mętną zawiesiną.
3. Na dno garnka wstaw odwrócony ceramiczny kubek, a na nim ustaw suchą miseczkę-odbieralnik.
4. Wokół podpórki wsyp pocięte pędy i zalej 1,5 l wody destylowanej. Poziom wody musi być co najmniej 3 cm poniżej krawędzi miseczki. Igliwie pływa — dociśnij je czymś ciężkim (np. małym talerzykiem), żeby nie wypłynęło na powierzchnię i nie ominęło strefy wrzenia.
5. Nakryj garnek pokrywą odwróconą do góry dnem, uchwytem dokładnie nad środkiem miseczki, i nasyp na nią warstwę lodu.
6. Zagotuj na dużym ogniu, po zawrzeniu zejdź na najmniejszy płomień utrzymujący leniwe bulgotanie (96–98 °C).
7. Destyluj 60–75 minut — igliwie oddaje olejek wolniej niż surowce zielne. Lód wymieniaj co 15–20 minut, odciągając roztopioną wodę gruszką, bez zdejmowania pokrywy.
8. Przerwij, gdy zbierze się ok. 300 ml destylatu. Na powierzchni zobaczysz cieniutki, opalizujący film — to śladowy olejek sosnowy. Zostaw go, jest częścią działania.
9. Zgaś palnik, odczekaj 10 minut, zdejmij pokrywę poziomym ruchem i wyjmij odbieralnik.
10. Zmierz pH. Hydrolat sosnowy wychodzi zwykle w zakresie 3,8–4,5 — jest naturalnie kwaśny i tego NIE koryguj.
11. Wersja do płukania nosa: do 300 ml destylatu wsyp 2,7 g soli niejodowanej (0,9%) i mieszaj do rozpuszczenia. Roztwór izotoniczny nie szczypie śluzówki; sam hydrolat, jako roztwór hipotoniczny, przy płukaniu zatok piecze i powoduje obrzęk.
12. Przelej do wyparzonych, ciemnych butelek, do pełna, opisz datą. Odstaw na 2 tygodnie w lodówce — świeży destylat pachnie ostro i terpentynowo, po dojrzeniu zapach robi się czysty, żywiczno-leśny.

Dawkowanie

DOROŚLI, do nosa: 1–2 rozpylenia hydrolatu izotonicznego (z solą) do każdego nozdrza, 3–4 razy dziennie przez maksymalnie 10 dni. INHALACJA: 50 ml hydrolatu na 1 l gorącej (nie wrzącej — 60–70 °C) wody w misce, głowa pod ręcznikiem, oddychaj nosem 10 minut, 1–2 razy dziennie, przez 5–7 dni. Woda wrząca poparzy śluzówkę i zniszczy monoterpeny — trzymaj się 60–70 °C. NEBULIZACJA: NIE stosować — domowy hydrolat nie jest jałowy i nie wolno go wprowadzać do dolnych dróg oddechowych. AEROZOL DO POMIESZCZENIA: 10 rozpyleń w sypialni przed snem, w okresie infekcji. NA KLATKĘ PIERSIOWĄ: spryskać skórę przed snem. DOUSTNIE: NIE — domowa destylacja nie daje produktu farmakopealnego. DZIECI: poniżej 3. roku życia NIE stosować w żadnej postaci (monoterpeny sosny mogą wywołać skurcz krtani i bezdech u niemowląt i małych dzieci). 3–6 lat: wyłącznie jako aerozol do pomieszczenia, z dala od twarzy dziecka, i wyłącznie inhalacja bierna. 6–12 lat: hydrolat izotoniczny do nosa, 1 rozpylenie do nozdrza 2 razy dziennie, przez maksymalnie 7 dni; inhalacja parowa wyłącznie pod nadzorem dorosłego i tylko przy wodzie o temperaturze 55–60 °C. Kuracja dłuższa niż 10 dni bez poprawy = wizyta u lekarza; przewlekłe zapalenie zatok nie leczy się hydrolatem.

Przechowywanie

Ciemna butelka, szczelnie zamknięta, wypełniona po brzegi, w lodówce 4–8 °C. Butelkę używaną do nosa opisz i NIE używaj jej do niczego innego. Nie dotykaj końcówką spryskiwacza nozdrzy — kontakt ze śluzówką zaszczepia bakterie do całej butelki. Jeżeli hydrolat mętnieje, pojawiają się kłaczki albo zapach staje się kwaśno-stęchły, wylej go bez wahania: preparat aplikowany na śluzówkę nosa musi być czysty mikrobiologicznie. Do dłuższego trzymania rozlej po 30 ml do wyparzonych fiolek i zamroź; po rozmrożeniu zużyj w 5 dni. Monoterpeny sosny są wrażliwe na światło i tlen — hydrolat trzymany na parapecie traci zapach i działanie w ciągu 2 tygodni.

Trwałość

6 miesięcy w lodówce w nieotwartej butelce; po otwarciu 4 tygodnie. Wersja z solą fizjologiczną: 2 tygodnie po otwarciu i tylko w lodówce.

Wskazówki

Najczęstszy błąd: użycie SUSZONYCH igieł. Monoterpeny sosny są bardzo lotne i podczas suszenia ulatniają się niemal w całości — susz da ci wodę o zapachu mokrego drewna i zerowym działaniu. Sosnę destyluje się WYŁĄCZNIE ze świeżego surowca, najlepiej tego samego dnia, w którym została zebrana. Drugi błąd: zmielenie pędów w blenderze — uwolniona żywica daje mętny, klejący destylat, który zatyka spryskiwacz. Tnij nożem na 1–2 cm i nic więcej. Trzeci błąd: płukanie nosa czystym hydrolatem bez soli — roztwór hipotoniczny wciąga wodę do komórek śluzówki, co daje pieczenie i obrzęk, czyli dokładny odwrotny efekt do zamierzonego. Zawsze dosalaj do 0,9%. Czwarty: wrzątek do inhalacji — 100 °C rozkłada terpeny i parzy śluzówkę; 60–70 °C to optimum. Piąty: zbiór ze starej sosny przy drodze — igliwie kumuluje metale ciężkie i węglowodory ze spalin, zbieraj w głębi lasu. Sprawdź, czy wyszło: destylat ma być KLAROWNY, bezbarwny, z cienkim opalizującym filmem na powierzchni, o czystym, żywiczno-leśnym zapachu bez nuty terpentyny (terpentynowa ostrość zniknie po 2 tygodniach dojrzewania), pH 3,8–4,5. Jeśli destylat jest mętny i brązowawy — wrzenie było za mocne i wywar chlupnął do odbieralnika. Sosnę można destylować razem ze świerkiem pospolitym (100 g pędów sosny + 100 g pędów świerka) — świerk zmiękcza zapach; jodła pospolita daje wersję najłagodniejszą, dobrą dla dzieci powyżej 6. roku życia.

Przeciwwskazania

Użyte zioła