Hydrolat z nagietka na podrażnienia

Metryczka

• Typ: Hydrolat
• Kategoria: Skóra i włosy
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 12 godzin podwiędzania + 1,5 godziny destylacji + 2 tygodnie dojrzewania
• Wydajność: ok. 300–350 ml hydrolatu
• Sezon: czerwiec–wrzesień (zbiór koszyczków w pełni kwitnienia, w suchy słoneczny dzień, przed zawiązaniem nasion); z suszu destylować można cały rok, ale susz starszy niż 12 miesięcy daje ubogi, płaski destylat

Składniki

• 150 g świeżych, w pełni rozwiniętych koszyczków nagietka lekarskiego (Calendulae flos), podwiędniętych 12 godzin — lub 60 g suszu
• 1,5 l wody destylowanej lub demineralizowanej (nie kranowej — chlor i wapń psują zapach i skracają trwałość)
• ok. 1,5 kg kostek lodu (do chłodzenia pokrywy, w 3 porcjach)
• 1 garnek o pojemności 6–8 l z pokrywą wypukłą (kopulastą), którą da się położyć odwróconą
• 1 miseczka żaroodporna o średnicy 12–14 cm, wysokości ok. 6 cm (odbieralnik) + podstawka lub ceramiczny kubek jako podpórka
• opcjonalnie: 0,3 g kwasu cytrynowego (do korekty pH, jeśli po destylacji wyjdzie powyżej 6,0)
• 2 ciemne butelki 250 ml ze spryskiwaczem, wyparzone

Przygotowanie

1. Koszyczki zbierz w suche, słoneczne południe, w pełni kwitnienia. Rozłóż w cienkiej warstwie i podwiędź 12 godzin w cieniu — nadmiar wody w płatkach rozcieńcza destylat i pogarsza zapach.
2. Na dno garnka wstaw podpórkę (odwrócony ceramiczny kubek), a na niej ustaw pustą miseczkę-odbieralnik. Miseczka musi stać stabilnie i pozostać sucha.
3. Wokół podpórki, na dno garnka, wsyp nagietek i zalej 1,5 l wody destylowanej. Poziom wody ma być o co najmniej 3 cm niższy niż krawędź odbieralnika — jeśli woda chlupnie do miseczki, cała destylacja jest do wyrzucenia.
4. Nakryj garnek pokrywą ODWRÓCONĄ do góry dnem, tak by jej najniższy punkt (uchwyt) wypadał dokładnie nad środkiem odbieralnika. Para skropli się na zimnej pokrywie i spłynie po skosie do miseczki.
5. Na odwróconą pokrywę nasyp warstwę lodu. Doprowadź wodę do wrzenia na dużym ogniu, a gdy zacznie wrzeć — natychmiast zmniejsz do najniższego płomienia utrzymującego leniwe, ledwie widoczne bulgotanie (ok. 96–98 °C).
6. Destyluj 45–60 minut. Lód wymieniaj, gdy się roztopi (zwykle co 15–20 minut) — zlewaj wodę z pokrywy chochelką lub gruszką, nie zdejmując pokrywy. Każde uniesienie pokrywy to strata frakcji lotnej i ryzyko, że kondensat spadnie obok miseczki.
7. Przerwij destylację, gdy w odbieralniku zbierze się ok. 300–350 ml. NIE destyluj dalej „do sucha” — ostatnie frakcje to już czysta woda z nutą gotowanego siana, która rozcieńcza produkt i psuje zapach.
8. Zgaś palnik, poczekaj 10 minut aż garnek przestanie parować, dopiero potem zdejmij pokrywę (ostrożnie, poziomo, żeby skropliny nie spadły do miseczki). Wyjmij odbieralnik.
9. Zmierz pH paskami. Prawidłowy hydrolat nagietkowy ma pH 4,5–5,5. Jeśli wyszło powyżej 6,0, dodaj kwas cytrynowy po szczypcie (0,05 g na 100 ml) i mieszaj do uzyskania pH ok. 5,0 — niższe pH hamuje rozwój bakterii i zgadza się z płaszczem hydrolipidowym skóry.
10. Przelej do wyparzonych, ciemnych butelek — do pełna, bez poduszki powietrznej. Opisz datą destylacji.
11. Odstaw na 2 tygodnie w lodówce, zanim ocenisz zapach — świeży hydrolat pachnie „gotowaną zupą” i dopiero po dojrzeniu wydobywa się właściwa, ziołowo-miodowa nuta nagietka.

Dawkowanie

Wyłącznie zewnętrznie. Na skórę: spryskaj twarz z odległości 20 cm 2–3 razy dziennie po oczyszczeniu, nie wycieraj — pozwól wsiąknąć i dopiero potem nałóż krem. Na ostre podrażnienie (po goleniu, po opalaniu, po depilacji, po zabiegu kosmetycznym): kompres — gaza nasączona zimnym hydrolatem na 10 minut, 2–3 razy dziennie, przez 3–5 dni. Na podrażnione powieki i zapalenie brzegów powiek: płatki kosmetyczne nasączone hydrolatem, 5 minut, rano i wieczorem. Na pieluszkowe zaczerwienienie u niemowląt powyżej 3. miesiąca: przemywanie przy każdej zmianie pieluszki, po uprzedniej próbie na małym fragmencie skóry. Można też użyć jako fazy wodnej w kremie lub żelu (do 30% receptury) — wtedy krem WYMAGA konserwantu.

Przechowywanie

Ciemna butelka, szczelnie zamknięta, w lodówce (4–8 °C), pełna po brzegi. Pusta przestrzeń w butelce to tlen i skażenie mikrobiologiczne. Nie przelewaj do otwartych miseczek, nie zanurzaj w butelce palców ani wacików. Zepsuty hydrolat rozpoznasz natychmiast: mętnieje, na dnie pojawiają się białawe kłaczki lub śluzowate nitki, zapach robi się kwaśno-stęchły. Takiego nie ratuj — wylej. Do dłuższego przechowywania rozlej porcje po 50 ml do wyparzonych fiolek i zamroź; rozmrożony hydrolat zużyj w ciągu tygodnia.

Trwałość

6 miesięcy w lodówce w nieotwartej butelce; po otwarciu 4–6 tygodni. Bez konserwantu — hydrolat to woda, a woda jest pożywką dla bakterii i pleśni.

Wskazówki

Najczęstszy błąd: za mocny ogień. Gwałtowne wrzenie wyrzuca kropelki wywaru do odbieralnika i zamiast hydrolatu masz rozcieńczony odwar — poznasz go po tym, że jest żółty i mętny. Prawidłowy hydrolat nagietkowy jest KLAROWNY i praktycznie bezbarwny, ewentualnie z ledwie widocznym słomkowym odcieniem; żółta barwa to karotenoidy, które do destylatu przechodzić NIE powinny. Drugi błąd: pokrywa nieodwrócona lub bez lodu — bez zimnej powierzchni para nie skropli się w garnku, tylko ucieknie szczelinami i wydajność spada do zera. Trzeci: woda kranowa — chlor daje w destylacie basenową nutę, a wapń osadza się na dnie. Czwarty: destylowanie „do końca” — po 350 ml lecą już same wodniste ogony. Jeśli zamiast świeżych kwiatów masz susz, weź 60 g i namocz go w destylacyjnej wodzie na godzinę przed odpaleniem palnika — sucha roślina najpierw musi napęcznieć, inaczej para przelatuje obok surowca. Sprawdź, czy wyszło: klarowna ciecz o delikatnym, ziołowo-miodowym, lekko żywicznym zapachu, pH 4,5–5,5, po 2 tygodniach w lodówce bez osadu. Nagietek dobrze łączy się w hydrolacie z rumiankiem (na skórę atopową — destyluj razem, po 75 g każdego) i z krwawnikiem (na skórę naczyniową).

Przeciwwskazania

Użyte zioła