Nalewka z korzenia mydlnicy na kaszel zalegający

Metryczka

• Typ: Nalewka
• Kategoria: Drogi oddechowe
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 40 minut pracy + 4 tygodnie maceracji + 2 dni na dekantację
• Wydajność: ok. 350–380 ml gotowej nalewki (ok. 350 dawek po 10 kropli)
• Sezon: korzeń mydlnicy: wrzesień–październik lub wczesna wiosna (marzec), z roślin co najmniej dwuletnich, gdy część nadziemna zamiera; korzeń prawoślazu: październik, z roślin 2–3-letnich; ziele tymianku: czerwiec–sierpień, w pełni kwitnienia, w słoneczne przedpołudnie po obeschnięciu rosy

Składniki

• 50 g suszonego, rozdrobnionego korzenia mydlnicy lekarskiej (Saponariae radix)
• 20 g suszonego korzenia prawoślazu lekarskiego (Althaeae radix)
• 15 g suszonego ziela tymianku pospolitego (Thymi herba)
• 350 ml spirytusu 70% (albo: 200 ml spirytusu 95% + 150 ml wody przegotowanej i wystudzonej)
• 100 ml wody przegotowanej, ostudzonej (do rozcieńczenia po maceracji)
• 1 słoik typu twist o pojemności 700 ml, wyparzony i suchy
• gaza lub filtr kawowy oraz ciemna butelka 250 ml z zakraplaczem

Przygotowanie

1. Korzeń mydlnicy pokrusz lub potnij do frakcji ok. 3–5 mm. Nie mielić na proch — sproszkowany korzeń tworzy z alkoholem trudny do przefiltrowania kleik i pieni się nie do opanowania.
2. Korzeń prawoślazu potnij osobno na kawałki ok. 5 mm. Zioło tymianku zostaw w całości (drobne listki same się rozkruszą).
3. Wsyp wszystkie trzy surowce do słoika (razem 85 g) i zalej 350 ml spirytusu 70%. Surowiec musi być przykryty płynem na wysokość co najmniej 2 cm — proporcja to ok. 1 część surowca na 4 części alkoholu, co przy silnie chłonących korzeniach daje po napęcznieniu realne 1:5.
4. Zakręć słoik, wstrząśnij energicznie przez 30 sekund i odstaw w ciemne miejsce o temperaturze 18–22 °C.
5. Wstrząsaj słoik raz dziennie przez pierwsze 7 dni, potem co 2–3 dni. Maceruj łącznie 4 tygodnie (28 dni). Podczas wstrząsania zobaczysz obfitą pianę — to normalne i jest najlepszym dowodem, że masz prawdziwą mydlnicę.
6. Po 4 tygodniach zlej płyn znad surowca, a resztę odciśnij przez gazę złożoną na cztery. Odciskaj powoli — mocne wyciskanie przepycha zawiesinę saponinową przez gazę.
7. Odstaw zlany płyn na 48 godzin w chłodne miejsce, żeby drobiny opadły, a potem zdekantuj klarowną warstwę i przefiltruj przez filtr kawowy. Filtracja idzie wolno — nie przyspieszaj jej dociskaniem.
8. Dodaj 100 ml wody przegotowanej i wymieszaj. Stężenie alkoholu spada wtedy do ok. 55%, co wystarcza do konserwacji, a nalewka mniej pali gardło.
9. Przelej do ciemnej butelki z zakraplaczem, opisz etykietą (nazwa, skład, moc alkoholu, data sporządzenia) i odstaw na tydzień do ustania się przed pierwszym użyciem.

Dawkowanie

Dorośli: 10–15 kropli nalewki w połowie szklanki (ok. 100 ml) letniej wody, 3 razy dziennie, ZAWSZE po posiłku — saponiny na czczo drażnią żołądek i wywołują nudności. Popić dodatkową szklanką wody: mydlnica działa tylko wtedy, gdy organizm ma z czego wyprodukować rzadki śluz, więc bez nawodnienia efekt wykrztuśny nie wystąpi. Kuracja: maksymalnie 7–10 dni bez przerwy. Jeśli po 5 dniach kaszel nie stał się bardziej produktywny, nie zwiększaj dawki — zmień preparat. Ostatnią dawkę przyjmij najpóźniej o 17:00, żeby odkrztuszanie nie budziło w nocy. Nie przekraczać 45 kropli na dobę. Dzieci: nalewki nie stosować u dzieci poniżej 12 lat (zawartość alkoholu + drażniące saponiny); młodzież 12–18 lat wyłącznie po konsultacji z lekarzem, w dawce 5 kropli 2 razy dziennie.

Przechowywanie

Ciemna butelka ze szkła oranżowego lub brązowego, szczelnie zamknięta, w temperaturze 15–22 °C, z dala od światła i źródeł ciepła. Nie trzymaj w łazience — wahania temperatury i wilgoć powodują wykraplanie się saponin i zmętnienie. Lekki osad po kilku miesiącach jest naturalny i nie dyskwalifikuje preparatu; wystarczy przed użyciem delikatnie obrócić butelkę. Natomiast nalewka, która zmieniła zapach na kwaśny lub stęchły albo w której pojawiły się kożuszki na powierzchni, nadaje się wyłącznie do wylania — oznacza to, że stężenie alkoholu było za niskie (błąd w rozcieńczaniu) i preparat zaczął fermentować.

Trwałość

24 miesiące w ciemnej butelce, w temperaturze pokojowej

Wskazówki

Najczęstszy błąd: mielenie korzenia na mąkę. Mydlnica pieni się jak mydło (stąd nazwa) i sproszkowana zamienia maceraty w nieprzepuszczalną galaretę — grubo krojony korzeń filtruje się bez problemu, a saponin oddaje tyle samo. Drugi błąd to zbyt mocny alkohol: w spirytusie 95% saponiny wytrącają się i osiadają na dnie zamiast przechodzić do roztworu — 70% to optymalne stężenie dla saponin i jednocześnie wystarczające dla olejku tymiankowego. Trzeci błąd to pomijanie wody przy zażywaniu — nalewka bez popicia nie zadziała wykrztuśnie, bo brakuje substratu na śluz. Jak poznać, że wyszła: gotowa nalewka jest jasnobrunatna do bursztynowej, po wstrząśnięciu daje utrzymującą się kilkanaście sekund pianę (test pienienia to najprostszy sprawdzian obecności saponin — jeśli piany nie ma, surowiec był stary lub podrobiony), pachnie ziemiście z wyraźną nutą tymianku, a w smaku jest najpierw słodkawa, potem drapiąco-gorzka. Czym zastąpić: korzeń mydlnicy można w tym samym gramażu zastąpić korzeniem pierwiosnka (Primulae radix) — daje łagodniejsze działanie i mniej drażni żołądek. Prawoślaz można zastąpić korzeniem lukrecji (20 g), ale wtedy odpada zastosowanie przy nadciśnieniu. Tymianek zamiennie: ziele macierzanki, 15 g. Uwaga zbieracza: korzeń kopie się z dwuletnich lub starszych roślin — jednoroczne mają go cienkiego i praktycznie pozbawionego saponin. Świeżo wykopany korzeń umyć szczotką pod bieżącą wodą (nie moczyć — saponiny są rozpuszczalne w wodzie i wypłuczesz je do zlewu), pokroić i suszyć w 40 °C do stanu kruchego.

Przeciwwskazania

Użyte zioła