Nalewka z korzenia tataraku na żołądek

Metryczka

• Typ: Nalewka
• Kategoria: Trawienie i wątroba
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 40 minut + 3–5 dni suszenia surowca + 2 tygodnie maceracji + 5 dni klarowania
• Wydajność: ok. 220 ml (ok. 1000 kropli, czyli ok. 3–4 tygodnie kuracji)
• Sezon: wrzesień–październik (zbiór kłączy jesienią, gdy zawartość goryczy jest najwyższa) lub marzec–kwiecień, przed wypuszczeniem liści

Składniki

• 50 g suszonego, obranego kłącza tataraku zwyczajnego, rozdrobnionego na kawałki 3–5 mm (lub 150 g świeżego)
• 250 ml spirytusu rozcieńczonego do 60% (lub 250 ml wódki 40% — wyciąg będzie słabszy w olejek)
• 5 g suszonego liścia mięty pieprzowej (opcjonalnie, łagodzi gorycz i wzmacnia działanie wiatropędne)
• 1 g nasion kminku zwyczajnego (opcjonalnie, na wzdęcia)
• słój 500 ml z zakrętką
• gaza, lejek, ciemna butelka 250 ml z kroplomierzem

Przygotowanie

1. Kłącza tataraku wykop późną jesienią (wrzesień–październik) lub wczesną wiosną, umyj szczotką pod bieżącą wodą i odetnij korzenie przybyszowe oraz resztki liści.
2. Obierz kłącze ze skórki — w warstwie zewnętrznej gromadzi się najwięcej β-azaronu; obrane kłącze jest jaśniejsze i bezpieczniejsze.
3. Pokrój kłącze w plastry o grubości 3–5 mm i susz je w suszarce lub piekarniku w temperaturze do 35 °C, w przewiewie, przez 3–5 dni. Powyżej 40 °C ulatnia się olejek eteryczny, a surowiec traci zapach.
4. Właściwie wysuszony plaster łamie się z trzaskiem i pachnie intensywnie korzennie. Rozdrobnij surowiec dopiero tuż przed zalaniem — mielony traci olejek w kilka dni.
5. Wsyp 50 g suszu do słoja, dodaj miętę i kminek, jeśli ich używasz.
6. Zalej alkoholem w proporcji 1 część surowca na 5 części alkoholu, czyli 250 ml na 50 g suszu. Płyn musi przykryć surowiec — tatarak pęcznieje, więc po dobie sprawdź poziom i w razie potrzeby dolej alkoholu.
7. Zakręć słój i maceruj w ciemnym miejscu w temperaturze 18–22 °C przez 14 dni, wstrząsając codziennie.
8. Po 7 dniach wyjmij miętę — dłuższa maceracja daje ostry, mentolowy ton, który przykrywa gorycz tataraku.
9. Po 14 dniach zlej nalewkę, odciśnij surowiec przez podwójną gazę i odstaw płyn na 5 dni w chłodne, ciemne miejsce do sklarowania.
10. Zdekantuj znad osadu lub przefiltruj i przelej do ciemnej butelki z kroplomierzem — nalewkę dawkuje się w kroplach, więc kroplomierz nie jest ozdobą, lecz zabezpieczeniem przed przedawkowaniem.
11. Opisz butelkę: nazwa surowca, stężenie alkoholu, data zalania oraz adnotacja o maksymalnym czasie stosowania (4 tygodnie).

Dawkowanie

Dorośli: 20–30 kropli (ok. 1 ml) na pół szklanki letniej wody, 2–3 razy dziennie. Przy braku apetytu — 15–20 minut PRZED posiłkiem (gorycz musi zadziałać na receptory smaku, dlatego popijać wodą, a nie sokiem, i nie zagryzać niczym słodkim). Przy uczuciu pełności, zalegania i wzdęciach — bezpośrednio PO posiłku. Maksymalna dawka dobowa: 90 kropli, czyli ok. 3 ml nalewki. Kuracja: maksymalnie 4 tygodnie, następnie co najmniej 4 tygodnie przerwy. NIE stosować przewlekle ani codziennie przez miesiące — ograniczenie wynika z zawartości β-azaronu, a nie z ostrożności na wyrost. Nalewki nie pije się kieliszkami — to lek w kroplach, nie trunek.

Przechowywanie

Ciemna butelka ze szczelnym kroplomierzem, temperatura pokojowa, z dala od światła i ciepła. Butelkę trzymać poza zasięgiem dzieci — nalewka jest gorzka, ale intensywnie pachnąca i przy przypadkowym wypiciu większej ilości może wywołać wymioty i zaburzenia neurologiczne. Nieszczelna butelka oznacza ulatnianie się olejku eterycznego i alkoholu — nalewka blednie i traci działanie. Nie przelewać do butelek po napojach ani nie zostawiać bez wyraźnego opisu.

Trwałość

24 miesiące w ciemnej butelce; olejek z czasem wietrzeje i gorycz słabnie

Wskazówki

Najgroźniejszy błąd to pomylenie tataraku z kosaćcem żółtym (Iris pseudacorus), który rośnie w tych samych miejscach nad wodą i ma podobne, mieczowate liście — kłącze kosaćca jest TRUJĄCE. Rozpoznanie jest proste: rozetrzyj liść w palcach — tatarak pachnie intensywnie, korzennie i cytrusowo, kosaciec nie pachnie niczym; tatarak ma też charakterystyczną, pofalowaną krawędź liścia i wyraźne żebro pośrodku. Nie zbieraj kłączy z wód stojących w pobliżu pól, ferm i zakładów przemysłowych — tatarak kumuluje metale ciężkie z osadów dennych. Drugi błąd to suszenie w wysokiej temperaturze: powyżej 40 °C ulatnia się olejek i zostaje bezwartościowy, bezwonny surowiec. Trzeci to nieobranie kłącza ze skórki — zewnętrzna warstwa niesie najwięcej β-azaronu. Czwarty: traktowanie nalewki tatarakowej jak nalewki biesiadnej i picie jej kieliszkami — to droga do uszkodzenia wątroby. Suszony tatarak można kupić w sklepie zielarskim; wybieraj surowiec obrany, jasny, o mocnym zapachu. Gorycz można złagodzić dodatkiem mięty lub kropli miodu do wody, ale nie przesadzaj — to właśnie gorycz uruchamia wydzielanie soku żołądkowego, więc słodzenie osłabia działanie. Poznasz, że nalewka wyszła, po ciemnozłotej, klarownej barwie, wyraźnym korzenno-cytrusowym zapachu i po tym, że kropla na języku daje długo utrzymującą się, czystą gorycz.

Przeciwwskazania

Użyte zioła