Mentha × piperita
Mieszaniec mięty wodnej i zielonej o wysokiej zawartości mentolu — najważniejsze zioło rozkurczowe i żółciopędne przewodu pokarmowego.
Mięta pieprzowa nie jest gatunkiem dziko rosnącym — to sterylny mieszaniec mięty wodnej (Mentha aquatica) i mięty zielonej (Mentha spicata), rozmnażany wyłącznie wegetatywnie, z rozłogów. W stanie dzikim spotyka się ją tylko jako uciekiniera z upraw. O jej działaniu decyduje olejek eteryczny bogaty w mentol, który daje charakterystyczne uczucie chłodu (pobudzenie receptorów zimna TRPM8) i silnie rozkurcza mięśnie gładkie. Jest to zioło o szerokim zastosowaniu, ale i najczęściej przedawkowywane — mocne napary miętowe potrafią rozkurczyć zwieracz przełyku i nasilić zgagę u osób z refluksem.
Bylina wysokości 30–90 cm, rozmnażająca się przez podziemne i naziemne rozłogi. Łodyga wzniesiona, CZTEROKANCIASTA (przekrój kwadratowy — cecha rodziny jasnotowatych), zwykle o czerwonawo-fioletowym nabiegu, naga lub skąpo owłosiona, w górze rozgałęziona. Liście naprzeciwległe, ustawione nakrzyżlegle (każda para skręcona o 90° względem poprzedniej), krótkoogonkowe, jajowatolancetowate, zaostrzone, o brzegu ostro i nierówno piłkowanym, długości 3–8 cm, ciemnozielone, często z fioletowym unerwieniem, z wyraźnymi gruczołkami olejkowymi widocznymi pod światło jako drobne punkty. Zapach po roztarciu silnie mentolowy, chłodzący. Kwiatostan szczytowy, kłosokształtny, zbity, walcowaty (nie kulisty!), złożony z licznych nibyokółków; kwiaty drobne, o koronie liliowo-różowej do jasnofioletowej, czterodzielnej, prawie promienistej. Owoce zwykle się nie zawiązują — roślina jest sterylna, co jest cechą odróżniającą od mięt gatunkowych. Organ podziemny: rozłogi płytko pod powierzchnią gleby, białe, członowane, z których wyrastają nowe pędy.
W Polsce wyłącznie w uprawie — na plantacjach zielarskich (Lubelszczyzna, Kujawy, rejon Kalisza) i w ogrodach przydomowych. Zdziczała występuje sporadycznie w pobliżu upraw, na wilgotnych przydrożach, rowach, brzegach wód i przychaciach, gdzie utrzymuje się dzięki rozłogom. Nie tworzy trwałych populacji naturalnych.
Stanowisko słoneczne lub lekko półcieniste — w pełnym słońcu olejek jest bogatszy w mentol, w cieniu roślina wybuja i staje się mniej aromatyczna. Gleba żyzna, próchniczna, przepuszczalna, stale świeża do wilgotnej, ale bez zastoin wody. Odczyn lekko kwaśny do obojętnego (pH 6,0–7,5). Wysokie zapotrzebowanie na wodę — w suszy liście drobnieją i roślina kwitnie przedwcześnie. Mrozoodporna (strefy 5–9), zimuje w postaci rozłogów; w ostre bezśnieżne zimy warto okryć. Bardzo ekspansywna — sadzić w pojemnikach wkopanych w grunt lub z obrzeżem, inaczej opanuje rabatę. Plantację odnawiać co 3–4 lata, bo plony i zawartość olejku spadają. Nie zbierać z rowów przydrożnych i miejsc, gdzie zdziczała przy drogach — mięta rośnie tam, gdzie wilgotno, czyli często w spływach z jezdni.
liść (Menthae piperitae folium), ziele (Menthae piperitae herba), olejek (Menthae piperitae aetheroleum)
Liść i ziele — od czerwca do sierpnia, w fazie tuż PRZED rozkwitem lub w początkach kwitnienia, gdy zawartość olejku i mentolu jest najwyższa; po pełnym rozkwicie olejek ubożeje w mentol na rzecz mentonu, a susz staje się gorzki. Zbiór w słoneczny dzień, po obeschnięciu rosy, między godziną 10 a 12 — o tej porze zawartość olejku w liściach jest największa. Ścinać całe pędy na wysokości 5–10 cm nad ziemią; roślina odbija i pozwala na drugi pokos we wrześniu (surowiec słabszy). Liście obrywać z łodyg dopiero po wysuszeniu — łodygi są w zasadzie bezwartościowe i zaniżają jakość surowca.
Olejek eteryczny (w suszonym liściu zwykle 1–3%; Farmakopea wymaga min. 1,2%): mentol jako składnik główny (zazwyczaj ok. 35–55% olejku), menton (ok. 10–30%), octan mentylu, mentofuran, izomenton, cyneol, pulegon (w dobrym surowcu w ilościach śladowych — jego wysoki poziom świadczy o zbyt późnym zbiorze lub zafałszowaniu). Poza olejkiem: garbniki (kilka procent, typu katechinowego), gorycze, flawonoidy (luteolina, mentozydy, eriocytryna, hesperydyna), kwasy fenolowe (rozmarynowy, kawowy, chlorogenowy), triterpeny, karotenoidy, sole mineralne. Napar wodny zawiera głównie flawonoidy, garbniki i kwas rozmarynowy oraz część olejku; działanie rozkurczowe olejku najpełniej wykorzystuje się w kapsułkach dojelitowych.
Napar: 1–2 łyżeczki (1,5–3 g) suszonego liścia na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10 minut (bez przykrycia olejek ucieka). Pić 2–3 razy dziennie po jedzeniu przy wzdęciach, uczuciu pełności, kolce i leniwym trawieniu; jednorazowo przy nudnościach. Nie stosować w sposób ciągły przez miesiące — mięta w nadmiarze osłabia wydzielanie i drażni. Nalewka miętowa: 1 część liści na 5 części alkoholu 60%, macerować 2 tygodnie; 20–30 kropli na wodę przy niestrawności. Olejek eteryczny: NIGDY nieodczynny na skórę i nie doustnie na cukrze bez wiedzy o dawce — do wcierania rozcieńczyć do 1–3% w oleju bazowym (kilka kropli na łyżkę oleju), wcierać w skronie i kark przy bólu głowy, omijając okolice oczu. Inhalacja: 2–3 krople olejku na miskę gorącej wody lub garść ziela na 1 l wrzątku, wdychać parę przy katarze i nieżycie oskrzeli. Świeże liście do herbat, sałatek, sosów, do maceracji w occie. Kapsułki dojelitowe z olejkiem (preparat gotowy) — postać o najlepiej udokumentowanym działaniu przy zespole jelita drażliwego; sens ma tylko postać dojelitowa, bo w żołądku olejek uwolniony wcześniej nasila zgagę.
Suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 35 °C (maks. 40 °C) — wyższa temperatura wypędza mentol i susz pachnie sianem, a nie miętą. Suszyć w cienkiej warstwie lub w małych pęczkach zawieszonych kwiatostanami w dół. Po wysuszeniu oberwać liście, łodygi wyrzucić — dobry surowiec handlowy to LIŚĆ, nie posiekane ziele. Dobry susz: ciemnozielony (nie brunatny), o silnym, chłodzącym zapachu, liście kruszą się w palcach i natychmiast uwalniają aromat. Brak zapachu = brak olejku = surowiec do wyrzucenia. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych, najlepiej szklanych naczyniach, z dala od innych ziół (mięta „zaraża” zapachem cały regał). W mieszankach: z rumiankiem i kminkiem (wzdęcia, kolka), z melisą i kozłkiem (nerwica żołądka, napięcie), z mniszkiem, kocanką i ostropestem (drogi żółciowe), z szałwią i tymiankiem (płukanki, drogi oddechowe). Mięta świetnie maskuje smak gorzkich i nieprzyjemnych ziół — dodawana do mieszanek w ilości 10–20% jako korygent smaku. Typowy błąd: mocny napar miętowy „na zgagę” — u osoby z refluksem mięta rozkurcza dolny zwieracz przełyku i pogarsza objawy; to jedno z najczęstszych nieporozumień w zielarstwie domowym.
Komentarze
Mięta ratuje mnie po ciężkich obiadach. Szybko czuję ulgę i mniej mnie wzdyma.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.