Nalewka z korzenia żeń-szenia na siłę

Metryczka

• Typ: Nalewka
• Kategoria: Energia i koncentracja
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 40 minut pracy + 6 tygodni maceracji + 5 dni klarowania
• Wydajność: ok. 500–550 ml gotowej nalewki (ok. 90–100 dawek po 5 ml)
• Sezon: żeń-szeń właściwy: wrzesień–październik (korzeń roślin 5–6-letnich, wyłącznie z uprawy — młodszy korzeń ma za mało ginsenozydów); lukrecja gładka: październik–listopad (korzeń i rozłogi roślin 3–4-letnich); imbir: zbiór kłącza w porze suchej, od jesieni do zimy. Sam zalew najlepiej robić jesienią, gdy dostępny jest świeżo wysuszony korzeń — nalewka będzie gotowa na zimowy sezon spadku energii.

Składniki

• 60 g suszonego korzenia żeń-szenia właściwego, białego lub czerwonego, krojonego w plastry (Ginseng radix)
• 10 g suszonego korzenia lukrecji gładkiej, krojonego (Liquiritiae radix)
• 5 g suszonego kłącza imbiru, krojonego w plastry (Zingiberis rhizoma)
• 375 ml spirytusu 95% (rektyfikowanego, spożywczego)
• 250 ml wody przegotowanej i ostudzonej (do rozcieńczenia spirytusu do ok. 57%)
• słój z ciemnego szkła o pojemności 1 litra, z zakrętką lub korkiem
• 1 butelka z ciemnego szkła 500 ml z zakrętką (do przelania gotowej nalewki)

Przygotowanie

1. Obejrzyj surowiec: dobry korzeń żeń-szenia jest twardy, zbity, o barwie kremowej (biały) lub bursztynowo-czerwonawej (czerwony, parzony), po przełamaniu ma zapach lekko ziemisty i słodkawo-gorzki. Miękkie, wilgotne albo pachnące stęchlizną plastry nadają się wyłącznie do wyrzucenia.
2. Plastry żeń-szenia potnij nożem lub połam do frakcji ok. 3–5 mm. Nie miel na proszek — nalewka z mączki jest mętna, trudna do odcedzenia i szybciej się psuje. Korzeń lukrecji i imbir potnij podobnie.
3. Zmieszaj 375 ml spirytusu 95% z 250 ml wody. Otrzymasz ok. 625 ml alkoholu o mocy ok. 57% — to optymalne stężenie dla saponin. Zawsze wlewaj spirytus do wody, nie odwrotnie; mieszanina lekko się nagrzewa, odczekaj do wystygnięcia.
4. Wsyp surowce do suchego słoja i zalej całością rozcieńczonego alkoholu. Surowiec musi być przykryty warstwą płynu grubości co najmniej 2 cm — jeśli wystaje ponad płyn, spleśnieje. Proporcja to 1 część surowca (75 g) na ok. 5 części cieczy — klasyczne 1:5.
5. Zakręć słój, opisz etykietą (skład, moc alkoholu, data zalania) i odstaw w ciemne miejsce o temperaturze 18–22 °C.
6. Maceruj 6 tygodni. Wstrząsaj słojem raz dziennie przez pierwsze 10 dni, potem 2 razy w tygodniu. Krótsza maceracja niż 4 tygodnie daje wyciąg wyraźnie słabszy — ginsenozydy z twardego korzenia wychodzą powoli.
7. Po 6 tygodniach odcedź przez gęste sito, a następnie przez podwójną gazę lub filtr do kawy. Surowiec mocno wyciśnij — w napęczniałym korzeniu zostaje nawet 100 ml wyciągu.
8. Odstaw przefiltrowaną nalewkę na 3–5 dni w chłodne miejsce, żeby opadł osad, potem zlej znad osadu (dekantacja) do butelki z ciemnego szkła.
9. Opisz butelkę: nazwa, data, moc, dawkowanie. Gotowa nalewka ma barwę bursztynową do jasnobrązowej, zapach ziemisto-korzenny, smak gorzkawy ze słodkim tłem lukrecji.

Dawkowanie

Dorośli: 20–30 kropli (ok. 1–1,5 ml) 2 razy dziennie, rozcieńczone w 50–100 ml letniej wody, rano i przed południem — najpóźniej do godziny 14:00. Przyjmować 20–30 minut przed posiłkiem. Pierwszy tydzień zacznij od 15 kropli raz dziennie, żeby sprawdzić tolerancję. Kuracja: 4–6 tygodni, następnie obowiązkowa przerwa 3–4 tygodnie. Nie stosować dłużej niż 3 miesiące w roku łącznie. Nie zwiększaj dawki, gdy „nie działa po tygodniu” — żeń-szeń buduje efekt przez 3–4 tygodnie, a przedawkowanie daje nadciśnienie, bezsenność, bóle głowy i rozdrażnienie (tzw. zespół nadużycia żeń-szenia). Dzieci i młodzież do 18 lat: nie stosować — zarówno z powodu zawartości alkoholu, jak i braku danych o bezpieczeństwie żeń-szenia u dzieci.

Przechowywanie

Ciemna butelka szklana, zakrętka szczelna, temperatura 10–20 °C, z dala od światła i źródeł ciepła. Światło rozkłada część ginsenozydów i przyspiesza brązowienie wyciągu. Nie przechowuj w plastiku — alkohol o mocy 57% wyługowuje z niego zmiękczacze. Nie trzymaj w lodówce: w niskiej temperaturze wytrąca się osad saponinowy (nieszkodliwy, ale nalewka mętnieje). Jeśli po otwarciu czujesz zapach octu albo widzisz kożuch na powierzchni — alkohol był za słaby albo butelka nieszczelna; taką nalewkę wylej.

Trwałość

3 lata w szczelnie zamkniętej butelce z ciemnego szkła (alkohol powyżej 40% konserwuje sam z siebie); po roku smak nieco łagodnieje, siła działania pozostaje

Wskazówki

Najczęstszy błąd to zalanie żeń-szenia czystym spirytusem 95%. Saponiny to związki amfifilowe — do ich pełnej ekstrakcji potrzebna jest woda w rozpuszczalniku. Spirytus 95% wyciągnie z korzenia głównie żywice i olejki, a znaczną część ginsenozydów zostawi w surowcu. 55–60% to zakres roboczy. Drugi błąd to zbyt krótka maceracja: przy 2 tygodniach masz może połowę tego, co przy 6. Trzeci błąd to mielenie korzenia na proszek — nalewka wychodzi mętna, nie da się jej porządnie odfiltrować, a drobiny w butelce sprzyjają psuciu się preparatu. Jeśli masz żeń-szeń czerwony (parzony na sucho, czerwonobrunatny), będzie działał wyraźnie silniej pobudzająco niż biały — zmniejsz dawkę początkową do 10 kropli. Nie kupuj korzenia bez nazwy gatunkowej: pod hasłem „żeń-szeń” sprzedaje się też żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius — działa łagodniej, bardziej chłodząco) i tzw. żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus — to zupełnie inna roślina i inny profil działania). Dobrze zrobiona nalewka jest klarowna, bursztynowa i zostawia po połknięciu wyraźną, długą gorycz z ciepłym, korzennym śladem. Mleczna zmętnienie po dolaniu wody to normalny efekt wytrącania saponin, nie oznaka zepsucia. Wytłoczony surowiec możesz zalać po raz drugi 300 ml alkoholu 40% i macerować 4 tygodnie — dostaniesz słabszy, ale użyteczny wyciąg do dodania do pierwszej porcji.

Przeciwwskazania

Użyte zioła