Olej z pestek dyni na skórę i włosy

Metryczka

• Typ: Olej
• Kategoria: Skóra i włosy
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 3–4 godziny tłoczenia + 5–7 dni dekantacji osadu (macerat pokrzywowy: +3 godziny)
• Wydajność: ok. 400–450 ml oleju z 1 kg pestek (wydajność tłoczenia na zimno 40–45%)
• Sezon: pestki dyni oleistej zbiera się we wrześniu–październiku, gdy owoce w pełni dojrzeją i skórka stwardnieje; nasiona wypłukuje się z miąższu, płucze i suszy w temperaturze do 40 °C, aż będą łamliwe. Olej tłocz późną jesienią, z pestek z bieżącego zbioru — pestki przechowują się dobrze ok. 12 miesięcy w chłodzie. Pokrzywę na macerat zbieraj od maja do lipca (młode liście, przed kwitnieniem), rozmaryn — czerwiec–sierpień

Składniki

• 1 kg łuskanych pestek dyni oleistej (nasiona bez łupiny, zielone; z 1 kg pestek uzyskuje się ok. 400–450 ml oleju przy tłoczeniu na zimno)
• prasa ślimakowa do tłoczenia na zimno (temperatura wylotu do 45 °C)
• 10 kropli witaminy E (tokoferol) na każde 100 ml gotowego oleju — antyoksydant przeciw jełczeniu
• butelki z ciemnego szkła 100 ml, wyparzone i całkowicie suche
• gaza i lejek do wstępnej filtracji
• Do maski na włosy (jedna aplikacja): 20 ml oleju z pestek dyni + 10 ml maceratu z pokrzywy + 3 krople olejku rozmarynowego
• Do maceratu pokrzywowego: 10 g suszonego liścia pokrzywy + 80 ml oleju z pestek winogron lub słonecznikowego (proporcja ok. 1:8)

Przygotowanie

1. Przebierz pestki: usuń zaśniedziałe, pożółkłe i pleśniejące. Świeże pestki dyni oleistej są ciemnozielone, sprężyste i pachną orzechowo; szarozielone i suche jak wiór oznaczają stary surowiec, z którego olej wyjdzie mdły.
2. Jeśli pestki są wilgotne, podsusz je cienką warstwą w temperaturze do 40 °C przez 2–3 godziny. Nie praż — prażenie daje olej o mocniejszym zapachu, ale utlenia kwasy tłuszczowe i niszczy witaminę E.
3. Rozgrzej prasę ślimakową na biegu jałowym przez 5–10 minut, aż osiągnie stabilną pracę.
4. Tłocz pestki partiami, powoli, pilnując, żeby temperatura wylotu oleju nie przekraczała 45 °C. Wyższa temperatura zwiększa wydajność, ale degraduje fitosterole i karotenoidy — a to one są tu aktywnym składnikiem.
5. Zbieraj olej do szklanego naczynia. Świeżo wytłoczony jest gęsty, mętny, ciemnozielony z czerwonawym połyskiem — to normalne.
6. Przefiltruj wstępnie przez gazę złożoną na 4 warstwy, żeby usunąć drobiny makuchu.
7. Odstaw olej na 5–7 dni w wysokim, wąskim naczyniu, w chłodnym i ciemnym miejscu. Osad opadnie na dno. Ten etap jest obowiązkowy — pozostawiony osad białkowy fermentuje i psuje całą partię.
8. Ostrożnie zlej klarowny olej znad osadu, nie wstrząsając naczyniem. Osad wyrzuć.
9. Dodaj witaminę E (10 kropli na 100 ml), wymieszaj i rozlej do ciemnych butelek napełnionych po korek. Opisz etykietą: skład, data tłoczenia.
10. Macerat pokrzywowy (do maski na włosy): 10 g suszonego liścia pokrzywy zalej 80 ml oleju z pestek winogron, trzymaj w kąpieli wodnej 45–50 °C przez 3 godziny (albo 4 tygodnie na zimno). Odcedź przez gazę, wyciśnij surowiec i zlej znad osadu.
11. Maska na włosy: wymieszaj 20 ml oleju z pestek dyni, 10 ml maceratu pokrzywowego i 3 krople olejku rozmarynowego. Wmasuj opuszkami palców w SKÓRĘ GŁOWY (nie w długość włosów) przez 5 minut, załóż czepek, zostaw na 60 minut, potem umyj włosy dwukrotnie delikatnym szamponem.

Dawkowanie

DOUSTNIE (dorośli): 1 łyżka (ok. 15 ml) dziennie, na zimno — do sałatki, na kanapkę z twarogiem, do zupy dopiero na talerzu. Przy wsparciu w łysieniu androgenowym i przy dolegliwościach związanych z łagodnym przerostem prostaty stosuje się 15–20 ml dziennie przez minimum 12 tygodni — poniżej tego czasu ocena efektu nie ma sensu, bo cykl włosowy jest długi. Przerwa po 3–4 miesiącach kuracji: 4 tygodnie. ZEWNĘTRZNIE NA SKÓRĘ: kilka kropli wetrzeć wieczorem w oczyszczoną skórę twarzy lub w suche, łuszczące się miejsca na ciele; olej jest lekki i niekomedogenny, więc nadaje się także do skóry mieszanej. Bez ograniczeń czasowych. ZEWNĘTRZNIE NA WŁOSY: maskę olejową (przepis w krokach) wmasuj w skórę głowy raz w tygodniu, zostaw pod czepkiem na 60 minut i zmyj. Nie stosuj częściej niż raz na 7 dni — nadmierne olejowanie skóry głowy przy skłonności do łojotoku pogarsza sprawę. Kuracja: 3 miesiące. DZIECI: olej dyniowy jako element diety (do sałatki) jest bezpieczny od 1. roku życia; kuracji ukierunkowanych na 5-alfa-reduktazę u dzieci nie prowadzi się.

Przechowywanie

Ciemna butelka, szczelnie zakręcona, temperatura 8–18 °C — spiżarnia lub dolna półka lodówki. Światło jest tu głównym wrogiem: karotenoidy i chlorofile odpowiadające za zieloną barwę fotodegradują, a olej brązowieje i traci wartość. Rozlewaj do małych butelek (100 ml) i otwieraj kolejną dopiero po zużyciu poprzedniej. Do celów spożywczych: nigdy nie podgrzewaj i nie smaż — olej dyniowy ma niski punkt dymienia i pod wpływem temperatury natychmiast się utlenia; nadaje się wyłącznie na zimno, do sałatek i past. Zjełczały olej pachnie ostro, kredkowo, farbowo, ma gorzki, drapiący posmak i traci zieleń — nie wolno go ani jeść, ani nakładać na skórę i włosy, bo nadtlenki lipidowe działają prozapalnie i przyspieszają wypadanie włosów.

Trwałość

9 miesięcy od daty tłoczenia w nieotwartej ciemnej butelce, w chłodzie; po otwarciu 2–3 miesiące. Olej z pestek dyni ma ok. 50% kwasu linolowego i utlenia się szybciej niż oliwa

Wskazówki

Kluczowa sprawa to odmiana pestek. Do tłoczenia bierze się WYŁĄCZNIE nasiona dyni oleistej (Cucurbita pepo var. styriaca), które nie mają twardej białej łupiny — tylko cienką, zieloną błonkę. Pestki ze zwykłej dyni zwyczajnej albo olbrzymiej trzeba by najpierw łuskać, a łupina w prasie daje olej gorzki i mętny. Nie praż pestek przed tłoczeniem — prażony olej pachnie mocniej i jest smaczniejszy kulinarnie, ale traci część fitosteroli i witaminy E, czyli to, po co się go robi do celów leczniczych. Jeśli chcesz oleju do sałatek, upraż lekko (10 minut w 120 °C); jeśli do kuracji — tłocz na zimno. Dekantacji nie da się zastąpić filtrowaniem: najdrobniejsze cząstki przechodzą przez każdą gazę i opadają dopiero po kilku dniach. Prawdziwy olej dyniowy ma efekt dichroizmu — w cienkiej warstwie jest zielony, w grubej rubinowo-czerwony; jeśli twój jest jednolicie brązowy i mdły, jest albo stary, albo rozcieńczony tanim olejem bazowym. Przy olejowaniu włosów najczęstszy błąd to nakładanie oleju na całą długość i mycie raz — włosy zostają przetłuszczone na kilka dni i ludzie odpuszczają kurację. Olej ma trafić W SKÓRĘ GŁOWY, bo tam są mieszki, a myć trzeba dwukrotnie: pierwsze mycie emulguje olej, drugie go zabiera. Makuch po tłoczeniu zmiel i dodaj do pieczywa lub granoli — jest wciąż zasobny w białko i cynk, ale zużyj go w ciągu tygodnia.

Przeciwwskazania

Użyte zioła