Urtica dioica
Bylina o parzących włoskach i piłkowanych liściach — najlepsze rodzime zioło remineralizujące, moczopędne i wspierające prostatę (korzeń).
Pokrzywa zwyczajna to zioło o dwóch zupełnie różnych surowcach i dwóch różnych zastosowaniach: liść działa moczopędnie, oczyszczająco i remineralizująco, a korzeń — całkowicie odmiennie — wpływa na gospodarkę hormonalną i jest jednym z lepiej udokumentowanych środków przy łagodnym rozroście prostaty. Parzenie wywołują włoski o krzemionkowych, kruchych końcówkach, wstrzykujące pod skórę mieszaninę histaminy, acetylocholiny i kwasu mrówkowego. Roślina jest w Polsce pospolita do granic uciążliwości, a jednocześnie stanowi jeden z najwartościowszych i najtańszych surowców zielarskich.
Bylina wysokości 50–150 cm (na żyznych siedliskach do 2 m), DWUPIENNA — kwiaty męskie i żeńskie na osobnych roślinach (kluczowa cecha odróżniająca od pokrzywy żegawki). Łodyga wzniesiona, niegałęzista lub słabo rozgałęziona, CZTEROKANCIASTA, bruzdkowana, pokryta włoskami parzącymi i zwykłymi. Liście naprzeciwległe, długoogonkowe, jajowatolancetowate do sercowatolancetowatych, zaostrzone, o nasadzie sercowatej, długości 5–15 cm — czyli wyraźnie dłuższe niż ogonek; brzeg grubo i ostro piłkowany (zęby skierowane ku wierzchołkowi). Obie strony liścia pokryte włoskami parzącymi: sztywnymi, szklistymi, o zgrubiałej nasadzie i kruchej, krzemionkowej końcówce, która odłamuje się przy dotknięciu. U nasady ogonków przylistki (4 na węzeł), wolne, lancetowate. Kwiatostany: zwisające, wiechowato rozgałęzione kłosy wyrastające z kątów liści, DŁUŻSZE od ogonków liściowych; kwiaty drobne, zielonkawe, niepozorne, wiatropylne — męskie z 4 pręcikami odskakującymi sprężyście przy pyleniu, żeńskie zwisające. Owoc: drobna, jajowata, spłaszczona niełupka. Organ podziemny: silne, pełzające, żółte kłącza i korzenie tworzące gęstą, płytką sieć, z której roślina odbija i tworzy zwarte łany. Odróżnienie od pokrzywy żegawki (Urtica urens): żegawka jest jednoroczna, niska (10–50 cm), JEDNOPIENNA, ma liście krótsze (2–5 cm), eliptyczne, o nasadzie klinowatej, a kłosy kwiatowe krótsze od ogonków; parzy dotkliwiej. Odróżnienie od jasnoty białej (Lamium album), z którą pokrzywa bywa mylona przed kwitnieniem: jasnota NIE parzy i ma duże, białe, dwuwargowe kwiaty w okółkach.
Gatunek pospolity w całej Polsce, od nizin po piętro subalpejskie. Roślina wybitnie azotolubna (nitrofilna) — masowo zasiedla siedliska żyzne i przeżyźnione: przychacia, obrzeża gospodarstw, kupy kompostu, obory, gruzowiska, wysypiska, okolice śmietników, przydroża, rowy, brzegi wód, wilgotne zarośla, olsy, łęgi, zręby leśne i pobrzeża lasów. W lesie gęste łany pokrzywy są wskaźnikiem gleby bogatej w azot. Chętnie towarzyszy człowiekowi.
Stanowisko półcieniste do słonecznego; w cieniu wyrasta wyższa i o delikatniejszych liściach. Gleba żyzna, próchniczna, głęboka, wilgotna, obficie zasobna w AZOT i fosfor — bez azotu nie rośnie. Odczyn obojętny do lekko zasadowego (pH 5,5–7,5), optymalnie ok. 6,5–7,0. Wilgotność umiarkowana do wysokiej; znosi okresowe przesuszenie, ale wtedy drobnieje. Całkowicie mrozoodporna, zimuje w kłączach, odbija bardzo wcześnie na wiosnę. W uprawie ekspansywna — kłącza rozrastają się szybko. WAŻNE ostrzeżenie zbierackie: pokrzywa jest bioakumulatorem — chłonie azotany i metale ciężkie z podłoża. Rośnie najbujniej dokładnie tam, gdzie nie wolno zbierać: przy śmietnikach, wysypiskach, oborach, kupach obornika, na poboczach dróg, przy szlakach kolejowych i na terenach poprzemysłowych. Zbierać wyłącznie z czystych, oddalonych od dróg miejsc: skrajów lasów, ugorów, śródpolnych zarośli, własnego ogrodu.
liść (Urticae folium), ziele (Urticae herba), korzeń z kłączem (Urticae radix), nasiona (Urticae semen)
Liść i ziele — od maja do lipca, PRZED kwitnieniem lub w samych jego początkach; surowiec z roślin kwitnących i owocujących jest gorszy, twardnieje, a w liściach starszych roślin tworzą się cystolity (kryształy szczawianu wapnia) drażniące nerki. Ścinać górne 1/3 pędu (najmłodsze, najdelikatniejsze liście) sekatorem, w rękawicach, w suchy dzień po obeschnięciu rosy. Po ścięciu roślina odbija — możliwy drugi pokos w sierpniu–wrześniu. Młode pędy na potrzeby kuchenne — kwiecień–maj, gdy mają 10–20 cm. Korzeń z kłączem — wczesną wiosną (marzec–kwiecień, przed ruszeniem wegetacji) lub jesienią (wrzesień–listopad, po zamarciu części nadziemnej); wykopać, otrzepać z ziemi, dokładnie umyć, rozdrobnić grubsze fragmenty. Nasiona — sierpień–wrzesień, gdy owocostany są dojrzałe, ale jeszcze nie osypują się; ścinać całe kłosy i dosuszać na płótnie.
Liść: bardzo wysoka zawartość składników mineralnych — żelazo, wapń, magnez, krzemionka (kwas krzemowy, znaczna część rozpuszczalna), potas, mangan, cynk; witaminy: K1 (bardzo dużo), C, B2, karotenoidy (prowitamina A), kwas foliowy. Chlorofil (liść pokrzywy to główne źródło chlorofilu do celów spożywczych, barwnik E140). Flawonoidy (rutyna, kwercetyna, kemferol i ich glikozydy), kwasy fenolowe (kawowy, chlorogenowy, kawoilojabłkowy), garbniki, kwasy organiczne, śluzy, aminy biogenne (histamina, serotonina, acetylocholina — głównie we włoskach parzących), sterole, niewielkie ilości fitosteroli. Korzeń: skład zupełnie inny — lektyna UDA (aglutynina pokrzywy), polisacharydy, fitosterole (β-sitosterol i jego glikozydy), lignany (m.in. secoizolarycyrezynol, 9-hydroksy-enterolakton), kumaryny, ceramidy, garbniki. To lignany i sterole korzenia odpowiadają za wpływ na SHBG, aromatazę i 5-α-reduktazę, czyli za działanie prostatyczne. Nasiona: olej tłuszczowy (bogaty w kwas linolowy), tokoferole, karotenoidy, śluzy.
Napar z liści: 1–2 łyżki (2–4 g) suszu na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10–15 minut. Pić 2–3 razy dziennie po szklance, między posiłkami. Kuracja moczopędna i oczyszczająca: 2–4 tygodnie, przy czym w trakcie kuracji moczopędnej należy pić dużo wody (co najmniej 2 l na dobę) — inaczej cel przepłukania dróg moczowych nie zostanie osiągnięty. Odwar z korzenia (BPH): 1–1,5 łyżki rozdrobnionego korzenia na 1,5 szklanki wody, gotować 5–10 minut pod przykryciem, odstawić 15 minut, pić 2 razy dziennie po pół–jednej szklance. Kuracja MUSI być długa — pierwsze efekty ocenia się po 4–8 tygodniach, pełne po 3–6 miesiącach; sporadyczne picie nie daje nic. Alternatywnie standaryzowane wyciągi z korzenia w kapsułkach. Sok ze świeżego ziela: 1–2 łyżki dziennie w kuracji wiosennej (2–4 tygodnie), przy niedokrwistości i osłabieniu. Nalewka: 1 część świeżego ziela na 5 części alkoholu 40–50%, macerować 2 tygodnie; 1 łyżeczka 2 razy dziennie. Płukanka do włosów: 3–4 łyżki ziela lub korzenia na 0,5 l wody, zagotować, odstawić 20 minut, przecedzić i wcierać w skórę głowy po umyciu, nie spłukiwać — na łojotok i wypadanie włosów. Kuchnia: młode pokrzywy jak szpinak — zupa, farsz, pesto; parzenie wrzątkiem lub obgotowanie niszczy włoski parzące. Nasiona: 1 łyżeczka zmielonych nasion dziennie, tradycyjnie jako środek wzmacniający.
Zbierać ZAWSZE w rękawicach, sekatorem, do przewiewnego kosza (w reklamówce ziele zaparza się w kilkanaście minut). Suszyć NATYCHMIAST po zbiorze, w cieniu i dobrym przewiewie, w cienkiej warstwie, w temperaturze do 40 °C. Pokrzywa jest surowcem, który najłatwiej zepsuć: w zbyt grubej warstwie lub w słońcu w ciągu kilku godzin czernieje i traci chlorofil. Dobry susz: intensywnie CIEMNOZIELONY, o zapachu świeżego siana, liście kruche, kruszą się w palcach. Susz czarny, brunatny lub zbrylony = zmarnowany surowiec, bezwartościowy. Włoski parzące tracą właściwości po wysuszeniu i po sparzeniu wrzątkiem, więc susz i napar nie parzą. Korzeń przed suszeniem umyć szczotką, grubsze fragmenty przekroić wzdłuż, suszyć do 40–50 °C (korzeń znosi wyższą temperaturę niż liść). Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych naczyniach. Nasiona przechowywać osobno, chłodno — zawierają olej, który jełczeje. W mieszankach: z mniszkiem i skrzypem (kuracja oczyszczająca, remineralizacja), ze skrzypem i przęślą (włosy, paznokcie, krzemionka), z brzozą i nawłocią (drogi moczowe), z korzeniem pokrzywy + palma sabalowa + pestki dyni (prostata), z fiołkiem i bratkiem (skóra, trądzik). Typowe błędy: (1) zbieranie ziela z pokrzyw kwitnących i owocujących — surowiec twardy, o wysokiej zawartości szczawianów; (2) zbieranie przy oborze albo śmietniku, gdzie rośnie najładniej — to najgorszy możliwy surowiec; (3) mylenie liścia z korzeniem w zastosowaniu — na prostatę działa TYLKO korzeń, napar z liści nie ma tu żadnego udowodnionego znaczenia; (4) zbyt wolne suszenie liścia, kończące się czarnym suszem. Pokrzywa jest też doskonałym nawozem: gnojówka z kiszonego ziela (1 kg ziela na 10 l wody, fermentacja 10–14 dni, rozcieńczać 1:10) i wyciąg przeciw mszycom.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.