Syrop z pierwiosnka na zaflegmienie

Metryczka

• Typ: Syrop
• Kategoria: Drogi oddechowe
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 1 godzina 15 minut
• Wydajność: ok. 600 ml syropu (ok. 650 ml w wersji ze spirytusem)
• Sezon: korzeń pierwiosnka: wrzesień–październik lub wczesna wiosna przed kwitnieniem (marzec) — surowiec z upraw; kwiat pierwiosnka: kwiecień–maj, w pełni kwitnienia; tymianek: czerwiec–sierpień, ziele ścinane na początku kwitnienia, w słoneczny dzień po obeschnięciu rosy

Składniki

• 30 g suszonego, rozdrobnionego korzenia pierwiosnka lekarskiego (Primulae radix), frakcja 2–4 mm
• 20 g suszonego ziela tymianku (Thymi herba)
• 10 g suszonego kwiatu pierwiosnka (Primulae flos) — opcjonalnie, dla łagodności i barwy
• 500 ml wody
• 400 g cukru białego (kryształ)
• 2 łyżki (ok. 30 ml) soku z cytryny
• opcjonalnie: 50 ml spirytusu 70% jako konserwant (wydłuża trwałość do 12 miesięcy)

Przygotowanie

1. Korzeń pierwiosnka (30 g) zalej 500 ml zimnej wody i odstaw na 30 minut — namoczenie ułatwia późniejszą ekstrakcję saponin.
2. Doprowadź do wrzenia i gotuj pod przykryciem na małym ogniu przez 15 minut. Saponiny są termostabilne, więc korzeń — inaczej niż prawoślaz — GOTUJEMY. Gotowanie pod przykryciem jest istotne, bo odwar mocno się pieni (to właśnie saponiny) i pilnuj, żeby nie kipiał.
3. Zdejmij z ognia, dorzuć 20 g tymianku i 10 g kwiatu pierwiosnka, przykryj i odstaw na 20 minut do naciągnięcia. Tymianku NIE GOTUJ — jego olejek eteryczny (tymol) ulatnia się z parą.
4. Odcedź przez gęste sito i gazę, mocno odciskając surowiec. Powinno zostać ok. 350–400 ml odwaru; jeśli mniej, uzupełnij przegotowaną wodą do 400 ml.
5. Do ciepłego (nie wrzącego) odwaru wsyp 400 g cukru i mieszaj, aż całkowicie się rozpuści. Jeśli trzeba, podgrzej do maksymalnie 60 °C — nie doprowadzaj do wrzenia z cukrem, bo syrop skarmelizuje i zgorzknieje.
6. Wmieszaj sok z cytryny (30 ml) — zakwaszenie stabilizuje syrop i zapobiega krystalizacji cukru.
7. Ostudź do temperatury pokojowej. Jeśli chcesz przedłużyć trwałość, dopiero teraz wmieszaj 50 ml spirytusu 70%.
8. Rozlej do wyparzonych butelek z ciemnego szkła, napełniając je pod korek. Opisz etykietą ze składem i datą.

Dawkowanie

Dorośli: 1 łyżka (ok. 15 ml) 3–4 razy dziennie, PO POSIŁKU i popijając ciepłą wodą. To istotne: saponiny działają przez podrażnienie żołądka, więc na czczo często wywołują mdłości, a popicie ciepłą wodą wzmacnia efekt wykrztuśny. Ostatnią dawkę weź najpóźniej 3 godziny przed snem — syrop upłynnia wydzielinę i w nocy budzi kaszlem. Dzieci powyżej 12 lat: 1 łyżeczka (5 ml) 3 razy dziennie. Dzieci 4–12 lat: pół łyżeczki (2,5 ml) 3 razy dziennie — tylko w wersji BEZ spirytusu. Dzieci poniżej 4 lat: NIE STOSOWAĆ — u małych dzieci odruch odkrztuszania jest niewydolny, a upłynniona wydzielina może zalegać w oskrzelach. Kuracja: 7–10 dni. Nie stosować dłużej niż 2 tygodnie bez konsultacji. UWAGA — nigdy nie łącz tego syropu z lekami przeciwkaszlowymi (kodeina, butamirat, dekstrometorfan): jeden rozrzedza wydzielinę, drugi blokuje odruch jej wyrzucenia, co grozi zaleganiem flegmy w drogach oddechowych.

Przechowywanie

Ciemne szkło, lodówka lub chłodna spiżarnia (do 15 °C) przy wersji spirytusowej. Syrop o zawartości cukru poniżej 60% fermentuje — jeśli zauważysz bąbelki, wypychanie korka albo kwaśny, drożdżowy zapach, wyrzuć zawartość. Nigdy nie odlewaj syropu z powrotem do butelki i nie nabieraj używaną łyżeczką. Osad na dnie butelki (drobne saponiny i pektyny) jest normalny — przed użyciem butelkę wystarczy delikatnie obrócić.

Trwałość

3 miesiące w lodówce bez konserwantu; 12 miesięcy z dodatkiem spirytusu, w ciemnej butelce. Po otwarciu — 6 tygodni w lodówce

Wskazówki

Najczęstszy błąd to wrzucenie tymianku do gotowania razem z korzeniem — po 15 minutach wrzenia z tymianku ulatnia się większość tymolu i zostaje ci gorzka trawa. Tymianek zawsze na końcu, pod przykrywką, tylko na naciąg. Drugi błąd: gotowanie odwaru z cukrem do gęstości — powstaje karmel, syrop ciemnieje i gorzknieje, a część saponin się rozkłada. Trzeci: podawanie na czczo — saponiny na pusty żołądek to prosta droga do mdłości. Pieniący się odwar w garnku to dobry znak (to saponiny), ale trzeba go pilnować, bo piana potrafi wykipieć w kilka sekund. Poznasz, że syrop wyszedł, po smaku: jest słodki z wyraźnym, drapiącym gorzkawym posmakiem w gardle — ten drapiący posmak to właśnie saponiny i on jest miarą mocy preparatu. Korzeń pierwiosnka wyniosłego (Primula elatior) działa tak samo jak lekarskiego — można stosować zamiennie. Jeśli nie masz korzenia, kwiat pierwiosnka też działa wykrztuśnie, ale ma ok. 5 razy mniej saponin — trzeba wtedy użyć ok. 60 g kwiatu zamiast 30 g korzenia i pogodzić się ze słabszym efektem. Do wzmocnienia można dodać 10 g korzenia lukrecji, ale wtedy obowiązują ograniczenia lukrecji (ciśnienie, 4–6 tygodni maks.). Nie zwiększaj samowolnie dawki „bo nie działa” — silniejszy efekt saponinowy to nie lepsze wykrztuszanie, tylko wymioty.

Przeciwwskazania

Użyte zioła