Wywar z kory dębu na biegunkę

Metryczka

• Typ: Wywar
• Kategoria: Trawienie i wątroba
• Trudność: łatwy
• Czas przygotowania: 1 godzina (30 minut namaczania + 15 minut gotowania + 15 minut naciągania)
• Wydajność: ok. 400 ml — 3–4 porcje po 100–125 ml
• Sezon: kora dębu: kwiecień–maj, w czasie ruszania soków, z młodych gałęzi 2–5-letnich (wtedy kora sama odchodzi od drewna); borówka czarna (owoc): lipiec–sierpień, suszyć w 40–50 °C; pięciornik kurze ziele (kłącze): wrzesień–październik lub wczesną wiosną. Surowce zbierane wiosną i latem przygotowują apteczkę na całą jesień i zimę.

Składniki

• 1 płaska łyżka rozdrobnionej kory dębu szypułkowego (ok. 5 g, Quercus cortex)
• 1 łyżka suszonych owoców borówki czarnej (ok. 8 g, Myrtilli fructus)
• 1 łyżeczka rozdrobnionego kłącza pięciornika kurze ziele (ok. 2 g, Tormentillae rhizoma)
• 500 ml zimnej wody
• 1 szczypta soli i 1 łyżeczka glukozy lub cukru na szklankę wywaru (do uzupełniania elektrolitów, opcjonalnie)

Przygotowanie

1. Rozdrobnij korę na kawałki nie większe niż 2–3 mm. Grube płaty nie oddadzą garbników nawet po godzinie gotowania — powierzchnia styku z wodą jest za mała.
2. Zalej korę, borówki i kłącze pięciornika 500 ml ZIMNEJ wody w garnku emaliowanym lub ze stali nierdzewnej. Nie używaj naczyń żeliwnych ani aluminiowych: garbniki reagują z żelazem, dając czarnoniebieski, atramentowy osad (to dokładnie reakcja, na której opierał się dawny atrament).
3. Odstaw na 30 minut do namoczenia w zimnej wodzie. Ten etap wypłukuje część garbników jeszcze przed gotowaniem i wyraźnie podnosi wydajność wywaru.
4. Doprowadź do wrzenia pod przykryciem, a następnie zmniejsz ogień i gotuj na wolnym ogniu (lekkie pyrkanie, nie burzliwe wrzenie) dokładnie 15 minut. Gotowanie krótsze niż 10 minut nie wyciągnie garbników; dłuższe niż 20 minut zaczyna je rozkładać i pogarsza smak.
5. Zdejmij z ognia i odstaw pod przykryciem na 15 minut do naciągnięcia.
6. Odcedź przez gęste sitko wyłożone gazą, mocno odciskając surowiec. Uzupełnij przegotowaną wodą do 400 ml — w trakcie gotowania część wody odparuje.
7. Wywar ma być ciemnobrunatny, klarowny i wyraźnie ściągający w smaku (uczucie ściągania na dziąsłach i języku — to właśnie garbniki wytrącają białka śliny). Jeśli jest jasny i wodnisty, kora była stara albo za grubo pocięta.
8. Pij LETNI, nie gorący i nie zimny. Gorący nasila perystaltykę, zimny może wywołać skurcz jelit.

Dawkowanie

Dorośli: 100–125 ml letniego wywaru 3–4 razy dziennie, między posiłkami (na pusty żołądek działanie jest silniejsze, ale przy skłonności do mdłości pij 30 minut po jedzeniu). Maksymalnie 3 DNI — jeśli biegunka nie ustępuje po 3 dobach, odstaw zioła i idź do lekarza. Wywar z kory dębu NIE JEST lekiem na biegunkę infekcyjną i nie zastępuje nawadniania: równolegle pij co najmniej 2 litry płynów z elektrolitami dziennie, bo w biegunce zabija odwodnienie, nie sama biegunka. Dzieci: 6–12 lat — 50 ml wywaru przyrządzonego z połowy dawki surowca, maksymalnie 3 razy dziennie, nie dłużej niż 2 dni; poniżej 6. roku życia doustnie NIE PODAWAĆ — u małych dzieci biegunka wymaga oceny lekarskiej i doustnego płynu nawadniającego, nie garbników. Zastosowanie zewnętrzne (nie ma limitu 3 dni): ten sam wywar rozcieńczony 1:3 wodą nadaje się na nasiadówki przy hemoroidach (10–15 minut, 1–2 razy dziennie) oraz na okłady na sączące, wypryskowe zmiany skórne. Nie stosować doustnie profilaktycznie ani przewlekle.

Przechowywanie

Gotowy wywar: lodówka, szklane naczynie z zakrętką, maksymalnie doba. Osad na dnie po nocy w lodówce jest normalny — to wytrącone garbniki; zamieszaj przed nalaniem. Wywar pozostawiony w temperaturze pokojowej na kilka godzin jest doskonałą pożywką dla bakterii i przy biegunce zrobi więcej szkody niż pożytku. Surowiec suchy: kora dębu w szczelnym słoju, w ciemności, do 3 lat (garbniki są stabilne, kora nie traci mocy tak szybko jak surowce olejkowe); suszone borówki — do 12 miesięcy, chłoną wilgoć i zbrylają się, przy pierwszym śladzie pleśni wyrzuć całą partię.

Trwałość

24 godziny w lodówce, w szczelnie zamkniętym szklanym naczyniu. Po tym czasie wywar mętnieje i traci garbniki, które utleniają się i wytrącają w postaci osadu. Nie zamrażać — po rozmrożeniu garbniki nie wracają do roztworu.

Wskazówki

Najczęstszy błąd to zaparzanie kory zamiast gotowania. Garbniki są związane w zdrewniałej tkance i sam wrzątek ich nie wyciągnie — dlatego robimy WYWAR (dekokt) z zimnego startu, nie napar. Drugi błąd: gotowanie w garnku żeliwnym lub mieszanie żelazną łyżką — dostajesz czarny, atramentowy płyn i garbniki związane w nierozpuszczalny taninian żelaza, czyli bezużyteczny wywar. Trzeci: picie go bez jednoczesnego nawadniania. Kora dębu zatyka, ale nie uzupełnia płynów — realnym zagrożeniem w biegunce jest odwodnienie. Surowiec: korę zbiera się WIOSNĄ, w kwietniu i maju, gdy ruszają soki, wyłącznie z młodych, 2–5-letnich gałęzi i pni o gładkiej, srebrzystoszarej korze — kora stara, spękana, z pnia dorosłego dębu jest uboga w garbniki i pełna korka. Zbieraj z drzew wyciętych planowo lub z gałęzi po cięciach pielęgnacyjnych; obrączkowanie żywego drzewa (obwodowe zdjęcie kory) zabija je. Dobrą korę poznasz po tym, że po wewnętrznej stronie jest jasnobrązowa i włóknista, po zewnętrznej gładka i błyszcząca, a przełamana daje krótkie, włókniste odłamanie. Zamienniki: brak pięciornika — zwiększ borówki do 12 g; brak borówek — dodaj 2 g suszonego kłącza rdestu wężownika (Bistortae rhizoma), który jest jeszcze mocniej ściągający. Sprawdź, czy wyszło: wywar jest ciemny jak mocna herbata, a po łyku wyraźnie ściąga podniebienie i wysusza usta. Brak tego uczucia oznacza, że garbników w nim nie ma.

Przeciwwskazania

Użyte zioła