Aloe vera
Najlepiej przebadany aloes świata — źródło łagodzącego żelu na oparzenia i podrażnienia oraz drastycznego, przeczyszczającego soku z aloinami.
Aloe vera to sukulent uprawiany od tysiącleci, o którym pisali już Dioskurydes i Pliniusz. W jednym liściu kryją się dwa zupełnie różne surowce: przezroczysty, śluzowaty żel z wnętrza blaszki — łagodny, gojący, nawilżający, oraz żółty, gorzki sok z komórek okołowiązkowych tuż pod skórką — silnie przeczyszczający dzięki antrachinonom. Nierozróżnianie tych dwóch surowców jest źródłem większości nieporozumień i błędów w stosowaniu aloesu. Żel jest najlepiej przebadanym środkiem roślinnym stosowanym na oparzenia i podrażnienia skóry; sok z aloinami to surowiec drastyczny, o wąskim i doraźnym zastosowaniu. W Polsce roślina uprawiana wyłącznie doniczkowo, surowiec importowany.
Bezłodygowy lub bardzo krótkopędowy sukulent wysokości 60–100 cm, tworzący zwartą, gęstą rozetę liści wyrastających bezpośrednio z krótkiej łodygi przy ziemi. Liście grube, mięsiste, szerokie u nasady (6–10 cm) i zwężające się ku ostremu wierzchołkowi, długości 40–60 cm, wzniesione lub tylko lekko odgięte — nie łukowato wygięte jak u aloesu drzewiastego. Blaszka soczystozielona do sinozielonej, u młodych roślin z rozproszonymi jaśniejszymi plamkami, które zanikają z wiekiem; górna strona nieco wklęsła, dolna wypukła. Brzeg liścia z drobnymi, jasnymi, twardymi ząbkami-kolcami skierowanymi ku górze. Na przekroju poprzecznym liścia widać wyraźnie trzy warstwy: grubą, skórzastą epidermę, tuż pod nią cienką warstwę żółtego, gorzkiego soku z wiązkami przewodzącymi, a w środku obfity, przezroczysty do lekko mętnego, galaretowaty żel. Kwiatostan: wzniesiony, wysoki (do 90 cm) głąbik zakończony gęstym gronem (kiścią) rurkowatych, zwisających kwiatów barwy żółtej do żółtopomarańczowej — to cecha odróżniająca od aloesu drzewiastego o kwiatach szkarłatnych. Owoc to trójkomorowa torebka; w uprawie doniczkowej roślina kwitnie rzadko. Korzenie płytkie, mięsiste, silnie rozgałęzione; roślina wytwarza liczne odrosty przy nasadzie.
Gatunek nie występuje dziko w Polsce. Pochodzenie: prawdopodobnie Półwysep Arabski (rejon Omanu i Jemenu), skąd rozprzestrzenił się w uprawie po całej strefie tropikalnej i subtropikalnej; dziś dziczeje w basenie Morza Śródziemnego, na Wyspach Kanaryjskich, w Ameryce Środkowej i Południowej, Indiach, Chinach, Australii i USA. Rośnie na suchych, kamienistych i piaszczystych stanowiskach. Surowiec do Polski sprowadzany jest głównie z upraw towarowych: Meksyk, Dominikana, USA (Teksas, Floryda), Hiszpania (Wyspy Kanaryjskie), Indie, Chiny i Tajlandia — w postaci żelu, soku, koncentratu i liofilizatu, a także jako surowe liście. Dostępny również jako roślina doniczkowa uprawiana w Polsce.
Roślina ciepłolubna i sucholubna, całkowicie nieodporna na mróz — uszkodzenia pojawiają się już poniżej ok. 5 °C, przymrozek zabija roślinę; uprawa gruntowa w Polsce niemożliwa. Stanowisko w pełnym słońcu, ale przy uprawie doniczkowej po zimie przyzwyczajać roślinę do ostrego słońca stopniowo (możliwe poparzenia liści). Podłoże bardzo przepuszczalne: mieszanka ziemi kaktusowej z piaskiem i drobnym żwirem, uboga w azot, o odczynie od lekko kwaśnego do lekko zasadowego (pH ok. 6,0–7,5), z obowiązkowym drenażem. Podlewać rzadko i obficie, dopiero po całkowitym przeschnięciu bryły — przelanie jest najczęstszą przyczyną zgnilizny korzeni. Zimą przechowywać jasno i chłodno (10–15 °C), niemal bez podlewania. Latem można wystawić na balkon w miejsce osłonięte od deszczu. Nie zbierać liści z roślin przelanych, młodszych niż 2–3 lata, świeżo nawożonych, ani z roślin trzymanych w cieniu — dają wodnisty, ubogi surowiec. Nie kupować „soku z aloesu” niewiadomego pochodzenia z deklaracją zerowej zawartości aloin bez potwierdzenia badaniami.
liść (Aloës folium): żel z miąższu (Aloe vera gel) — surowiec łagodzący i gojący; oraz zagęszczony, wysuszony sok (Aloë — tzw. alona) zawierający antrachinony — surowiec przeczyszczający, silnie działający
Roślina zimozielona, bez sezonowego rytmu zbioru — liście pozyskuje się z roślin co najmniej 2–3-letnich (przemysłowo 3–4-letnich), przez cały rok. Zbiera się najstarsze, dolne, najgrubsze liście, ścinając je ostrym nożem tuż przy łodydze; z jednej rośliny nie usuwać jednorazowo więcej niż 2–3 liście, by nie osłabić rozety. Przed zbiorem nie podlewać przez ok. 2–3 tygodnie, żeby zwiększyć koncentrację składników. Zbiór najlepiej rano. Bezpośrednio po ścięciu liść ustawić pionowo, ciętym końcem w dół, na 15–30 minut, aż wypłynie żółty sok (drenaż) — dopiero potem wykrawać żel. Żel przerabiać w ciągu kilku godzin od otwarcia liścia: pod wpływem powietrza i światła szybko utlenia się, brunatnieje i traci wartość. Surowiec „alona” (zagęszczony sok) powstaje przemysłowo przez odparowanie zebranego żółtego soku.
Żel: polisacharydy, z których najważniejszy jest acemannan (acetylowany mannan) oraz glukomannany i inne mannany — nośnik działania immunomodulującego i gojącego; śluzy, glikoproteiny (aloktyna, aloezyna), enzymy (bradykininaza, katalaza, peroksydaza, amylaza, lipaza, celulaza), sterole roślinne (lupeol, kampesterol, beta-sitosterol), aminokwasy (w tym większość egzogennych), kwas salicylowy, witaminy (A, C, E, B1, B2, B3, B6, B12, kwas foliowy, cholina), sole mineralne (wapń, magnez, cynk, chrom, selen), saponiny. Żółty sok (frakcja okołowiązkowa): antrachinony i ich C-glikozydy — przede wszystkim aloina A (barbaloina) i aloina B (izobarbaloina), a także aloe-emodyna, aloeresyny, chryzofanol, kwas chryzofanowy; chromony (aloezyna, aloeresyna B). Aloiny odpowiadają za działanie przeczyszczające i za toksyczność surowca przy przewlekłym stosowaniu.
Zewnętrznie (żel): przekroić świeży liść wzdłuż, wykroić przezroczysty miąższ (po uprzednim odsączeniu żółtego soku) i nakładać bezpośrednio na oparzenie, otarcie, podrażnienie lub oparzenie słoneczne, kilka razy dziennie; można też użyć gotowego żelu aptecznego o wysokiej zawartości soku z aloesu. Żel domowy przechowywać w lodówce maksymalnie 2–3 dni — nie zawiera konserwantów i szybko psuje się. Doustnie (żel/sok żelowy do picia, oczyszczony z aloin): zwykle 20–50 ml raz lub dwa razy dziennie, przed posiłkiem, w kuracjach kilkutygodniowych — sięgać wyłącznie po produkty deklarujące i badaniami potwierdzające zawartość aloin poniżej 0,1 ppm (10 ppm to górna granica dopuszczana w wielu regulacjach); niedekoloryzowany „sok z całego liścia” zawiera aloiny i nie nadaje się do przewlekłego picia. Surowiec przeczyszczający (alona, antrachinony): silnie działający — nie nadaje się do samodzielnego dawkowania z domowego liścia i nie należy pić samodzielnie sporządzanych naparów ani wyciągów z całego liścia ze skórką. Środki przeczyszczające na bazie aloin występują wyłącznie jako gotowe preparaty apteczne o standaryzowanej zawartości; stosuje się je doraźnie, nie dłużej niż kilka dni i nie częściej niż okazjonalnie, w najmniejszej skutecznej dawce, zgodnie z ulotką. Nie stosować u dzieci poniżej 12 lat. Płukanki z żelu (rozcieńczonego) przy aftach i zapaleniu dziąseł: kilka razy dziennie.
Podstawowa umiejętność zielarza: rozdzielenie trzech warstw liścia. Skórka i cienka, żółta warstwa pod nią to antrachinony (przeczyszczające, drażniące); środek to żel (łagodzący). Aby uzyskać czysty żel: liść ustawić pionowo cięciem w dół na 15–30 minut, aż wypłynie żółty sok, następnie odciąć kolczaste brzegi, zdjąć skórkę ostrym nożem i wypłukać miąższ w chłodnej wodzie. Zmielenie całego liścia razem ze skórką — najczęstszy błąd domowy — daje preparat gorzki i przeczyszczający, a przy regularnym piciu szkodliwy. Żel utlenia się w kilka godzin: pracować szybko, w naczyniach szklanych lub ceramicznych, nie w metalowych; gotowy żel trzymać w lodówce, w ciemnym szkle. Surowca nie suszy się metodami domowymi — liść jest zbyt wodnisty i gnije; przemysłowo stosuje się liofilizację. Dobry liść jest gruby, jędrny, ciężki i pełny; wiotkie, cienkie liście z młodych lub przelanych roślin dają mało żelu. Przy zakupie soku do picia sprawdzać: zawartość soku z aloesu (im wyższa, tym lepiej), deklarację o dekoloryzacji/usunięciu aloin i brak nadmiaru cukru oraz konserwantów. Odróżnienie od gatunków mylonych: aloes drzewiasty (Aloe arborescens) ma liście wąskie, długie, silnie odgięte, na rozgałęzionej, drzewiastej łodydze i kwiaty szkarłatne; agawy (Agave), które w domach często uchodzą za aloes, mają liście sztywne, włókniste, zakończone jednym twardym kolcem, nie zawierają żelu, a ich sok silnie drażni skórę. Aloe vera dobrze łączy się w preparatach z nagietkiem i rumiankiem (skóra), z prawoślazem i siemieniem lnianym (osłona śluzówki przewodu pokarmowego).
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.