Ginkgo biloba
Żywa skamieniałość o wachlarzowatych liściach; standaryzowany wyciąg z liści jest jednym z najlepiej przebadanych środków poprawiających krążenie mózgowe.
Miłorząb to jedyny żyjący przedstawiciel rzędu istniejącego już w erze mezozoicznej — pod względem systematycznym nie jest ani drzewem iglastym, ani liściastym w potocznym rozumieniu. Do Polski sprowadzony jako drzewo parkowe i uliczne, dobrze znosi nasz klimat i zanieczyszczenia miejskie. Surowcem są liście, z których przemysł farmaceutyczny wytwarza wyciągi standaryzowane na flawonoidy i terpenolaktony. Działanie opiera się na poprawie mikrokrążenia, ochronie śródbłonka i hamowaniu czynnika aktywującego płytki (PAF). Herbatka z suszonych liści nie zastąpi wyciągu — stężenie substancji czynnych w naparze jest zbyt niskie, a ich wchłanianie znacznie słabsze.
Drzewo dwupienne, dorastające w Polsce do 20–30 m, o pokroju początkowo wąskim, stożkowatym i ażurowym, z wiekiem szerokim i nieregularnym; pędy krótkopędowe skupiają liście w charakterystyczne pęczki. Kora szarobrunatna, u starszych drzew głęboko spękana. Liście unikatowe w europejskiej dendrologii: skórzaste, wachlarzowate (klinowate u nasady, szeroko ścięte i faliście karbowane na brzegu), zwykle z jednym wcięciem dzielącym blaszkę na dwie klapy (stąd nazwa gatunkowa), o użyłkowaniu widlastym — nerwy rozwidlają się dychotomicznie i biegną równolegle, bez nerwu głównego i bez siateczki. Ogonek liściowy długi, cienki. Kwiaty niepozorne: męskie zebrane w zwisające kotkowate kłosy (kolby), żeńskie po dwa na długiej szypułce, bez okwiatu. „Owoc” to w istocie nasienie z mięsistą, żółtopomarańczową osnówką wielkości mirabelki, o intensywnym, zjełczałym, nieprzyjemnym zapachu kwasu masłowego. System korzeniowy głęboki, palowy z silnymi korzeniami bocznymi. Jesienią liście przebarwiają się jednolicie na jasną, złocistożółtą barwę i opadają w krótkim czasie.
Gatunek obcy — pochodzi z Chin (relikt zachowany w uprawie klasztornej, w stanie naturalnym niemal wymarły). W Polsce nie występuje dziko; sadzony w parkach, arboretach, ogrodach botanicznych, na skwerach i przy ulicach w całym kraju, także w miastach o zanieczyszczonym powietrzu, na które jest wyjątkowo odporny. Sędziwe okazy rosną m.in. w parkach zabytkowych i przy dawnych rezydencjach. Surowiec farmaceutyczny sprowadzany z plantacji w Chinach, Korei, Japonii, Francji i USA.
Stanowisko słoneczne, znosi półcień, ale wtedy słabiej się rozrasta. Gleba przeciętna, przepuszczalna, świeża, głęboka; toleruje szeroki zakres odczynu (pH 5,0–8,0), także gleby miejskie, zasolone i zagęszczone. Nie znosi długotrwałego podtopienia. Mrozoodporny w całej Polsce (strefy 4–5), młode egzemplarze warto w pierwszych latach zabezpieczyć przed przymrozkami. Wyjątkowo odporny na zanieczyszczenia, spaliny i szkodniki. Do celów leczniczych i tak nie zbiera się z drzew miejskich — liście przy ruchliwych ulicach kumulują metale ciężkie; jeśli już zbierać, to z parków i ogrodów oddalonych od dróg i nieopryskiwanych.
liść (Ginkgo folium) — surowcem farmakopealnym jest wyciąg suchy standaryzowany (typowo na ok. 24% glikozydów flawonowych i 6% terpenolaktonów); nasiona (miąsz osnówki) są toksyczne i drażniące, nie stanowią surowca zielarskiego w Europie
Liście — zbiera się latem, od lipca do początku września, gdy zawartość flawonoidów jest najwyższa, jeszcze w stanie zielonym (jędrne, ciemnozielone). Liście już zażółcone, jesienne, są ubogie w związki czynne i nie nadają się na surowiec. Zbiór w suchy dzień, po obeschnięciu rosy; obrywa się z krótkopędów lub zbiera z młodych, dolnych gałęzi. Na plantacjach farmaceutycznych ścina się całe młode pędy krzewiastych nasadzeń. Nasion (osnówek) nie zbieramy — cuchną i drażnią skórę.
Glikozydy flawonowe (kwercetyna, kemferol, izoramnetyna i ich glikozydy, biflawony — m.in. ginkgetyna, bilobetyna, izoginkgetyna), terpenolaktony właściwe tylko temu gatunkowi: ginkgolidy A, B, C, J oraz bilobalid. Ponadto proantocyjanidyny, kwasy organiczne, katechiny, steroidy. Kwasy ginkgolowe (alkilofenole) — silnie alergizujące, dlatego w standaryzowanych wyciągach farmaceutycznych są usuwane do bardzo niskiej zawartości; w domowym naparze pozostają.
Zasadniczą formą jest standaryzowany wyciąg apteczny (tabletki, kapsułki, krople), przyjmowany zgodnie z zaleceniem producenta lub lekarza, zwykle przez co najmniej 8–12 tygodni, bo działanie kumuluje się w czasie. Napar z suszonych liści (1 łyżeczka rozdrobnionego suszu na szklankę wrzątku, parzyć pod przykryciem 10–15 minut, 1–2 razy dziennie) bywa stosowany ludowo jako środek wspomagający krążenie, ale trzeba mieć świadomość jego ograniczeń: dostarcza tylko niewielkiej frakcji terpenolaktonów, a zarazem zawiera kwasy ginkgolowe usuwane z preparatów aptecznych. Nalewka z liści (1:5 na alkoholu 60–70%, maceracja 3–4 tygodnie) ekstrahuje więcej związków lipofilnych, ale również nie jest standaryzowana. Nie łączyć samodzielnie preparatu aptecznego z naparem domowym — łatwo przekroczyć rozsądną dawkę.
Liście suszyć w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 40 °C, rozłożone pojedynczą warstwą — są grube i skórzaste, więc schną wolno i przy zbyt gęstym rozłożeniu pleśnieją. Dobry susz zachowuje zieloną barwę i łamie się z chrzęstem; zbrązowiały lub zażółcony surowiec jest bezwartościowy. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnych, ciemnych opakowaniach. Miłorzębia nie sposób pomylić z żadną krajową rośliną — wachlarzowaty liść o widlastym użyłkowaniu bez nerwu głównego jest cechą unikatową; z pewnej odległości młode drzewko bywa brane za topolę, ale kształt liścia rozstrzyga natychmiast. Do zbioru wybieraj drzewa męskie (nie zawiązują cuchnących nasion) — w parkach właśnie takie sadzi się najczęściej. Osnówki nasion powodują kontaktowe zapalenie skóry, zbierając je zakładaj rękawice. W mieszankach miłorząb łączy się z głogiem i barwinkiem (krążenie mózgowe), z gruszyczką i rutą (naczynia obwodowe) — pamiętając o działaniu przeciwpłytkowym całej takiej mieszanki.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.