Potentilla anserina
Płożąca bylina o srebrzystych, pierzastych liściach, ceniona jako łagodny lek rozkurczowy przy bolesnym miesiączkowaniu i skurczach jelit.
Pięciornik gęsi to jeden z niewielu surowców zielarskich o wyraźnym, potwierdzonym tradycją działaniu spazmolitycznym na mięśnie gładkie macicy i przewodu pokarmowego. Od pozostałych pięcierników różni się liśćmi — nie dłoniastymi, lecz pierzastymi, od spodu srebrzystymi od gęstego, jedwabistego owłosienia. Rozprzestrzenia się rozłogami, tworząc gęste kobierce na wydeptanych, wilgotnych miejscach. Zawartość garbników jest umiarkowana, znacznie niższa niż w kurzym zielu, dlatego surowiec jest łagodniejszy dla żołądka. W polskim zielarstwie zioło używane głównie w mieszankach dla kobiet i przy kolkach.
Bylina płożąca, bez wzniesionej łodygi ulistnionej — pędy w postaci cienkich, czerwonawych rozłogów o długości 30–80 cm, zakorzeniających się w węzłach. Liście odziomkowe zebrane w rozetę, nieparzystopierzaste, złożone z 7–25 listków, ostro piłkowanych, o wyraźnym pierzastym użyłkowaniu; między dużymi listkami wsunięte są drobne listeczki pośrednie — to cecha diagnostyczna. Wierzch liścia zielony, spód gęsto pokryty przylegającymi, srebrzystobiałymi włoskami, jedwabiście połyskliwy. Kwiaty pojedyncze (nie w kwiatostanie złożonym), wyrastające na długich szypułkach z węzłów rozłogów, promieniste, 5-płatkowe, złocistożółte, średnicy 1,5–2 cm, z kieliszkiem pod kielichem. Owoc — rozłupnia rozpadająca się na liczne suche niełupki. Kłącze krótkie, zgrubiałe, z licznymi korzeniami wiązkowymi.
Pospolity w całej Polsce, od nizin po niższe położenia górskie. Rośnie na wydeptanych, wilgotnych miejscach: przy drogach polnych, na pastwiskach, przychaciach, brzegach rowów i stawów, na zalewanych okresowo łąkach, przy wodopojach i pastwiskach gęsi (stąd nazwa). Znosi zasolenie, spotykany także przy solankach i drogach solonych zimą.
Stanowisko słoneczne do lekko zacienionego. Gleba świeża do wilgotnej, gliniasta lub piaszczysto-gliniasta, zasobna w azot, dobrze znosi ubicie i deptanie; pH od lekko kwaśnego po zasadowe (5,5–7,5). Pełna mrozoodporność (strefa 3). Nie zbierać z poboczy dróg (sól i metale ciężkie), z pastwisk krótko po nawożeniu gnojowicą oraz z okolic wodopojów, gdzie surowiec jest zanieczyszczony odchodami.
ziele (Anserinae herba), rzadziej korzeń (Anserinae radix)
Ziele — od czerwca do sierpnia, w pełni kwitnienia, w suchy, słoneczny dzień po obeschnięciu rosy; ścinać nożem lub sekatorem części nadziemne z liśćmi i kwiatami, bez zamulonych, przyziemnych partii rozłogów. Korzeń (rzadziej używany) — wczesną wiosną przed ruszeniem wegetacji lub jesienią, wrzesień–październik, po zaschnięciu części nadziemnych.
Garbniki (elagowe i katechinowe, zawartość umiarkowana — wyraźnie niższa niż w Potentilla erecta), flawonoidy (glikozydy kwercetyny, mirycetyny, kemferolu), kwasy fenolowe (elagowy, chlorogenowy), gorycze, cholina, śluzy, sole mineralne z przewagą związków wapnia i krzemionki. Za działanie rozkurczowe odpowiada prawdopodobnie kompleks flawonoidowo-garbnikowy, a nie pojedynczy związek.
Napar: 1–2 łyżki suszonego ziela na szklankę wrzątku, parzyć 10–15 minut pod przykryciem. Pić 2–3 razy dziennie po szklance. Przy bolesnym miesiączkowaniu zacząć na 2–3 dni przed spodziewaną miesiączką i kontynuować przez pierwsze dni. Odwar (mocniejszy, ściągający): 2 łyżki ziela na 2 szklanki wody, gotować 5 minut, odstawić 15 minut — do płukanek gardła i jamy ustnej oraz do okładów. Nalewka: ziele zalać alkoholem 40–50%, macerować 2 tygodnie; stosować doraźnie na kolki. W praktyce działa najlepiej w mieszance — samodzielnie ma efekt umiarkowany.
Suszyć w cieniu i przewiewie w temperaturze do 40 °C, rozłożone cienką warstwą; surowiec dobrze wysuszony zachowuje srebrzysty połysk spodu liści — zbrunatniałe, matowe liście świadczą o przesuszeniu lub zaparzeniu w zbyt grubej warstwie. Przechowywać do 12 miesięcy w szczelnym, ciemnym naczyniu. Mieszanki: z krwawnikiem, melisą i rumiankiem (bolesne miesiączkowanie), z kurzym zielem i borówką (biegunka), z arcydzięglem i majerankiem (kolki). Typowy błąd — mylenie surowca z kurzym zielem (Potentilla erecta): kurze ziele ma liście dłoniaste i kwiat 4-płatkowy, gęsi ma liście pierzaste i kwiat 5-płatkowy; kurze ziele daje surowiec korzeniowy o mocnym działaniu garbnikowym, gęsi — ziele o działaniu rozkurczowym. Nie zastępować jednego drugim. Dobry surowiec ma wyraźnie srebrzysty spód liści i lekko cierpki, nie zatęchły zapach.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.