Nalewka z chrzanu na zatoki i katar

Metryczka

• Typ: Nalewka
• Kategoria: Drogi oddechowe
• Trudność: łatwy
• Czas przygotowania: 40 minut + 14 dni maceracji + 2 tygodnie klarowania
• Wydajność: ok. 450–480 ml nalewki
• Sezon: październik–marzec (wykopywanie korzeni chrzanu po pierwszych przymrozkach oraz wczesną wiosną, zanim wypuści liście — wtedy zawartość sinigryny jest najwyższa); gorczyca — sierpień–wrzesień

Składniki

• 100 g świeżego korzenia chrzanu pospolitego (obranego, startego lub drobno pokrojonego)
• 500 ml alkoholu 45–50 % (spirytus rektyfikowany 95 % rozcieńczony wodą przegotowaną w proporcji 1:1, albo dobra wódka 40 % — wtedy nalewka wychodzi łagodniejsza)
• 1 łyżeczka nasion gorczycy białej (ok. 4 g) — wzmacnia profil izotiocyjanianów
• 1 mała papryczka chili (ok. 3 g), przekrojona wzdłuż — opcjonalnie
• 10 g świeżego korzenia imbiru, w plastrach — opcjonalnie
• skórka otarta z 1 cytryny niewoskowanej (ok. 5 g)
• słoik 700 ml z zakrętką, wyparzony i całkowicie suchy

Przygotowanie

1. Przygotuj alkohol: jeśli używasz spirytusu 95 %, zmieszaj 250 ml spirytusu z 250 ml wody przegotowanej i wystudzonej — dostaniesz ok. 500 ml roztworu o mocy ok. 47 %. Zawsze wlewaj spirytus do wody, nie odwrotnie.
2. Obierz korzeń chrzanu i zetrzyj go na grubych oczkach tarki albo potnij w drobną kostkę 3–5 mm. Rób to przy otwartym oknie — pary chrzanu silnie drażnią oczy i nos.
3. Pracuj szybko: starty chrzan przenieś do słoika w ciągu 10 minut, zanim ulotni się większość izotiocyjanianów.
4. Rozgnieć nasiona gorczycy w moździerzu — całe, nieuszkodzone nasiona nie oddadzą sinigryny do alkoholu.
5. Wsyp do słoika chrzan, zgniecioną gorczycę, chili, imbir i skórkę cytrynową. Zalej wszystko alkoholem tak, aby surowiec był przykryty warstwą co najmniej 2 cm. Proporcja 1:5 (100 g surowca na 500 ml alkoholu) jest tu celowa i wystarczająca — chrzan jest wodnisty i sam rozcieńczy nastaw.
6. Zakręć słoik i odstaw w ciemne miejsce w temperaturze 18–22 °C na 14 dni. Wstrząsaj energicznie raz dziennie przez pierwszy tydzień, potem co drugi dzień.
7. Nie maceruj dłużej niż 3 tygodnie — po tym czasie nalewka nie zyskuje już nic, a robi się nieprzyjemnie gorzka i ziemista od dłużej wymywanych z korzenia garbników.
8. Przecedź przez gęste sito, a następnie przez podwójną gazę albo filtr do kawy. Wyciśnij surowiec przez gazę — w chrzanie zostaje sporo aktywnego soku.
9. Przelej do butelki z ciemnego szkła, najlepiej z zakraplaczem albo pipetą, bo preparat dawkuje się w kroplach. Opisz: nazwa, data nastawu, data zlania, moc alkoholu, adnotacja o limicie 14 dni stosowania.
10. Odstaw butelkę na 2 tygodnie do sklarowania. Jeśli na dnie osiądzie zawiesina, zlej nalewkę znad osadu do czystej butelki.

Dawkowanie

WYŁĄCZNIE ROZCIEŃCZONA — nalewka z chrzanu pita nierozcieńczona wywołuje oparzenie błony śluzowej jamy ustnej i przełyku. Dorośli: 15–20 kropli (ok. 0,7–1 ml) w 1/3 szklanki letniej wody, 2–3 razy dziennie, ZAWSZE po posiłku. Nigdy na czczo. Przy silnie zablokowanych zatokach wypijaj rozcieńczoną nalewkę powoli, małymi łykami, oddychając przez nos — pary udrażniają przewody nosowe w ciągu minuty. Maksymalna dawka dobowa: 60 kropli (ok. 3 ml). Czas kuracji: MAKSYMALNIE 14 dni ciągłego stosowania, potem co najmniej 2 tygodnie przerwy — chrzan drażni błonę śluzową żołądka i dłuższe stosowanie realnie grozi nadżerkami. Zewnętrznie: nalewkę można rozcieńczyć 1:3 wodą i użyć jako rozgrzewającego wcierania na klatkę piersiową i plecy (nie na twarz, nie na uszkodzoną skórę, nie na okolicę oczu) — przed pierwszym użyciem zrób próbę na małym fragmencie przedramienia i odczekaj 30 minut. NIE STOSOWAĆ U DZIECI I MŁODZIEŻY PONIŻEJ 18. ROKU ŻYCIA — preparat zawiera alkohol i silnie drażniący chrzan; dla dzieci użyj miodu z chrzanem lub, poniżej 12 lat, w ogóle nie sięgaj po chrzan.

Przechowywanie

Ciemna butelka szklana, szczelnie zakręcona, w chłodnym i ciemnym miejscu (10–18 °C) — spiżarnia lub piwnica. Trzymaj butelkę pionowo i otwieraj tylko na chwilę: izotiocyjaniany są lotne i uciekają przy każdym otwarciu, dlatego lepiej przelać nalewkę do kilku małych butelek niż trzymać jedną dużą, wielokrotnie otwieraną. Światło rozkłada związki siarkowe i sprawia, że nalewka blaknie i traci ostrość. Jeśli po otwarciu butelki nie czujesz kłującej, ostrej woni w nosie — preparat się zestarzał i przestał działać. Zmętnienie z lekkim osadem jest naturalne; kwaśny albo zjełczały zapach dyskwalifikuje porcję. Przechowuj poza zasięgiem dzieci — to preparat alkoholowy o mocy ok. 45 %.

Trwałość

12 miesięcy w ciemnej butelce; po roku ostrość wyraźnie spada

Wskazówki

Błąd numer jeden: użycie chrzanu ze słoika, konserwowanego octem i pasteryzowanego. Taki surowiec ma zdenaturowaną mirozynazę i praktycznie nie zawiera już aktywnych izotiocyjanianów — nalewka wyjdzie łagodna i bezużyteczna. Zawsze świeży korzeń, najlepiej wykopany po przymrozkach. Błąd numer dwa: zbyt długa maceracja. Powyżej 3 tygodni chrzan oddaje garbniki i ziemiste gorycze, które psują smak i niczego nie dodają. Błąd numer trzy: zbyt mocny alkohol. Spirytus 95 % denaturuje białka enzymatyczne i wytrąca część związków — optymalny zakres to 45–50 %, i dlatego rozcieńczasz go wodą przed nastawem, a nie po. Błąd czwarty: picie nierozcieńczonej nalewki na zawołanie kolegi — to prosta droga do oparzenia przełyku. Zamienniki: gorczycę białą można zastąpić czarną lub sarepską (obie ostrzejsze, zmniejsz wtedy ilość o połowę), chili można pominąć bez straty dla działania na zatoki. Jak poznać, że wyszło: gotowa nalewka jest słomkowa do lekko bursztynowej, klarowna po odstaniu, a po otwarciu butelki natychmiast czujesz kłujące szczypanie w nosie. Kropla rozcieńczona w wodzie ma smak ostry, siarkowo-piekący, z cytrusowym tłem. Jeśli nie szczypie — surowiec był stary albo alkohol za mocny. Uwaga praktyczna: podczas cedzenia trzymaj twarz z dala od gazy, bo wyciskany chrzan uwalnia stężone pary.

Przeciwwskazania

Użyte zioła