Syrop z czarnego bzu na przeziębienie

Metryczka

• Typ: Syrop
• Kategoria: Przeziębienie i odporność
• Trudność: średni
• Czas przygotowania: 1 godzina pracy (w tym obieranie owoców z szypułek) + ok. 1 godzina gotowania
• Wydajność: ok. 800–900 ml gotowego syropu
• Sezon: wrzesień–październik (zbiór dojrzałych owoców, gdy baldachy są ciemnogranatowe i zwisają ku dołowi); nie mylić z terminem zbioru kwiatu bzu, który przypada na maj–czerwiec

Składniki

• 1000 g dojrzałych, ciemnogranatowych owoców bzu czarnego (Sambuci fructus), oberwanych z szypułek
• 500 ml wody
• 800 g cukru trzcinowego lub białego
• sok z 2 cytryn (ok. 80 ml)
• 20 g świeżego kłącza imbiru, obranego i pokrojonego w plasterki (opcjonalnie, rozgrzewająco)
• 1 laska cynamonu cejlońskiego (opcjonalnie)
• 5 goździków (opcjonalnie)

Przygotowanie

1. Zbieraj owoce we wrześniu i październiku, gdy baldachy są ciemnogranatowe do czarnych, lśniące i wyraźnie zwisają ku dołowi pod własnym ciężarem. Czerwone i zielone owoce w baldachu są niedojrzałe i mają najwięcej sambunigryny — odrzuć je.
2. Oberwij owoce z szypułek widelcem, przeciągając nim wzdłuż baldacha. Szypułki i zielone części MUSZĄ zostać usunięte — to one, obok surowego miąższu, odpowiadają za nudności i biegunkę.
3. Przepłucz owoce zimną wodą, odsącz na sicie. Odrzuć wszystkie zwiędnięte, spleśniałe i niedojrzałe.
4. Włóż owoce do garnka, zalej 500 ml wody, dodaj imbir, cynamon i goździki. Doprowadź do wrzenia.
5. Gotuj pod przykryciem na małym ogniu 30 minut — to jest etap detoksykacji, sambunigryna rozkłada się termicznie. NIE SKRACAJ tego czasu i nie próbuj robić syropu na zimno.
6. Rozgnieć owoce tłuczkiem bezpośrednio w garnku i gotuj jeszcze 10 minut.
7. Odcedź przez gęste sitko wyłożone podwójną gazą, mocno odciskając miąższ. Odrzuć pestki i skórki — pestki także zawierają glikozydy cyjanogenne i nie powinny trafić do syropu.
8. Wlej wywar z powrotem do czystego garnka, dodaj 800 g cukru i sok z cytryn. Podgrzewaj, mieszając, aż cukier całkowicie się rozpuści.
9. Gotuj na małym ogniu, bez przykrycia, 20–30 minut, aż syrop zgęstnieje i będzie oblepiał łyżkę. Test: kropla na zimnym talerzyku nie rozlewa się.
10. Gorący syrop przelej do wyparzonych, suchych butelek lub słoiczków, zakręć szczelnie i odwróć do góry dnem na 10 minut. Studź w temperaturze pokojowej i opisz etykietą z datą.

Dawkowanie

Profilaktycznie (sezon jesienno-zimowy): dorośli 1 łyżka (15 ml) raz dziennie rano; dzieci 6–12 lat 1 łyżeczka (5 ml) raz dziennie. Przy infekcji, od pierwszych objawów: dorośli 1 łyżka (15 ml) 3–4 razy dziennie; dzieci 1–3 lata pół łyżeczki (2,5 ml) 2 razy dziennie; dzieci 4–6 lat 1 łyżeczka (5 ml) 2–3 razy dziennie; dzieci 7–12 lat 1 łyżeczka (5 ml) 3–4 razy dziennie; młodzież powyżej 12 lat jak dorośli. Najlepiej rozpuścić dawkę w ciepłej (nie wrzącej) wodzie i wypić przed snem — syrop działa napotnie, więc trzeba się położyć pod pierzynę i uzupełniać płyny. Kluczowe jest wczesne rozpoczęcie: przyjęty w pierwszych 24–48 godzinach infekcji skraca ją realnie, wzięty na czwarty dzień grypy daje niewiele. Kuracja doraźna: do 7–10 dni. NIE PODAWAĆ dzieciom poniżej 1. roku życia.

Przechowywanie

Ciemne butelki lub małe słoiczki (250 ml), szczelnie zamknięte, w chłodnym i ciemnym miejscu — antocyjany rozkładają się w świetle i cieple, syrop wtedy brunatnieje i traci działanie. Po otwarciu wyłącznie w lodówce. Nabieraj czystą, suchą łyżką. Objawy zepsucia: bąbelki gazu, drożdżowy lub kwaśny zapach, kożuch pleśni, wypychanie zakrętki — nie próbuj ratować przez przegotowanie, wylej. Butelkuj w małych porcjach: syrop, którego przez dwa miesiące nie otwierasz, jest bezpieczniejszy niż jeden wielki słój odkręcany codziennie.

Trwałość

12 miesięcy w szczelnie zamkniętej butelce w chłodnym i ciemnym miejscu; po otwarciu 4–6 tygodni w lodówce

Wskazówki

Najgroźniejszy błąd tego przepisu to skracanie gotowania „żeby nie zniszczyć witamin”. Antocyjany, które są tu substancją czynną, znoszą 30 minut gotowania bardzo dobrze; sambunigryna nie znosi ich wcale — i o to właśnie chodzi. Kto skraca gotowanie, robi sobie środek wymiotny. Drugi błąd to zostawianie szypułek: obieranie widelcem jest żmudne, ale zielone szypułki to koncentrat glikozydów cyjanogennych i wyraźna gorycz w gotowym syropie. Trzeci błąd to zbiór niedojrzałych baldachów — dojrzały baldach zwisa pionowo w dół, niedojrzały sterczy na boki. Sok z bzu czarnego brudzi wszystko na fioletowo i z ubrań już nie schodzi: pracuj w fartuchu i nie używaj drewnianej deski. Nie zbieraj bzu przy drogach i torach — rośnie tam masowo i równie masowo kumuluje spaliny. Dobry syrop jest głęboko purpurowo-czarny, prawie nieprzezroczysty, gęsty, o cierpko-owocowym, lekko korzennym smaku. Jeśli po kilku miesiącach zbrunatniał — trzymałeś go w świetle i antocyjany się rozłożyły; nadal jest jadalny, ale jako lek już niewiele wart. Imbir, cynamon i goździki nie są obowiązkowe, ale poprawiają działanie napotne i maskują charakterystyczny, lekko mysi zapach surowca. Owoce można zamrozić po zbiorze i przerobić w spokoju zimą — mrożenie nie niszczy antocyjanów.

Przeciwwskazania

Użyte zioła