Cinnamomum verum
Kora młodych pędów cynamonowca cejlońskiego — łagodny, słodki cynamon prawdziwy, bezpieczniejszy od kasji dzięki znikomej zawartości kumaryny.
Cynamon cejloński to kora zdejmowana z młodych pędów wiecznie zielonego drzewa laurowatych z Sri Lanki. W handlu jest znacznie rzadszy i droższy niż cynamon kasjowy, ale to on jest cynamonem prawdziwym w rozumieniu farmakopealnym i kulinarnym. Różnica nie jest kosmetyczna: kasja zawiera duże ilości kumaryny — związku hepatotoksycznego przy regularnym spożyciu — podczas gdy cynamon cejloński ma jej ilości śladowe, przez co nadaje się do codziennego, długotrwałego stosowania. W zielarstwie jest surowcem rozgrzewającym, wiatropędnym, przeciwbiegunkowym i wspierającym gospodarkę węglowodanową, a zarazem klasycznym corrigens — poprawiaczem smaku mieszanek.
Wiecznie zielone drzewo wysokości do 10–15 m, w uprawie cięte nisko i prowadzone jako wielopędowy karp odbijający licznymi prostymi odroślami. Liście naprzeciwległe lub prawie naprzeciwległe, skórzaste, jajowate do jajowatolancetowatych, długości 7–18 cm, całobrzegie, z góry ciemnozielone i błyszczące, spodem sinawe; najbardziej charakterystyczna cecha to użyłkowanie — trzy (czasem pięć) wyraźnych nerwów głównych biegnących od nasady blaszki niemal do wierzchołka (użyłkowanie trójnerwowe), a nie pierzaste; młode liście czerwonawe, po roztarciu wyraźnie pachną cynamonem i goździkiem. Łodyga: pędy młode czterokanciaste, gładkie, o korze jasnobrunatnej — to z nich zdejmuje się surowiec; pnie starsze o korze grubej, spękanej. Kwiatostan wiechowaty, wierzchotkowaty, wyrastający w kątach liści i na szczytach pędów, złożony z licznych drobnych, zielonkawożółtych, niepozornych kwiatów o sześciu listkach okwiatu, wydzielających nieprzyjemny, mdławy zapach. Owoc to fioletowoczarna, jednonasienna jagoda (pestkowiec) długości ok. 1 cm, osadzona w miseczkowatym, powiększonym okwiecie. System korzeniowy palowy z rozbudowanymi korzeniami bocznymi; korzeń pachnie kamforą.
Gatunek rodzimy dla Sri Lanki (Cejlonu) i południowo-zachodnich Indii (Wybrzeże Malabarskie), gdzie rośnie w wilgotnych lasach tropikalnych nizinnych i podgórskich. Uprawiany na Sri Lance (główny producent i wyznacznik jakości handlowej), w Indiach, na Seszelach, Madagaskarze, w Wietnamie i na Jawie. W Polsce nie występuje ani w naturze, ani w gruncie — do naszych warunków nie ma szans; bywa hodowany jako roślina doniczkowa i szklarniowa w kolekcjach. Do Polski trafia jako suszona kora (laski, proszek) i olejek eteryczny z importu, najczęściej ze Sri Lanki.
Roślina strefy tropikalnej wilgotnej: temperatura 20–30 °C, wysoka wilgotność powietrza, opady rozłożone przez cały rok. Stanowisko od pełnego słońca po lekkie zacienienie. Gleba piaszczysta, przepuszczalna, próchniczna, o odczynie kwaśnym do lekko kwaśnego (pH ok. 4,5–6,5); dobrze rośnie na białych piaskach Sri Lanki, co uchodzi za warunek najlepszej jakości kory. Całkowicie nieodporna na mróz — już kilka stopni powyżej zera uszkadza roślinę; w Polsce uprawa gruntowa niemożliwa, a doniczkowa daje roślinę ozdobną, nie surowcową. W Polsce nie ma czego zbierać — surowiec wyłącznie z importu; przy zakupie unikać cynamonu bez podanego gatunku (najczęściej to kasja) i pochodzenia.
kora wewnętrzna młodych pędów (Cinnamomi zeylanici cortex) — w handlu jako laski (rurki) zwane quills, kawałki, proszek; dodatkowo olejek eteryczny z kory (Cinnamomi corticis aetheroleum) oraz olejek z liści, bogaty w eugenol
Kora — na plantacjach zbierana dwa razy w roku, w porze deszczowej lub tuż po niej, gdy kora najłatwiej odchodzi od drewna (na Sri Lance zwykle maj–czerwiec i listopad–grudzień). Ścina się 2–3-letnie odrosty grubości palca, zdejmuje z nich zewnętrzną, szorstką warstwę korka, po czym ostrożnie oddziela cienką korę wewnętrzną; ta w czasie schnięcia sama zwija się w rurki, które składa się jedną w drugą, tworząc długie, wielowarstwowe laski. Suszenie w cieniu, potem dosuszanie na słońcu. Liście (na olejek) zbiera się przez cały rok. W Polsce zbiór nie występuje.
Olejek eteryczny z kory (ok. 0,5–2%) — składnik główny: aldehyd cynamonowy (cynamonal), obok niego eugenol (w cynamonie cejlońskim wyraźnie obecny, w przeciwieństwie do kasji), octan cynamylu, alkohol cynamylowy, linalol, β-kariofilen, kamfen, pinen, kumaryna wyłącznie w ilościach śladowych — i to jest kluczowa różnica wobec kasji. Poza olejkiem: garbniki katechinowe i proantocyjanidyny (polimery typu A — łączone z wpływem na gospodarkę glukozy), śluzy, cukry, żywice, kwasy fenolowe, niewielkie ilości mannitolu i skrobi. Olejek z liści ma odmienny skład — dominuje w nim eugenol, a nie aldehyd cynamonowy.
Napar/odwar: pół łyżeczki grubo rozdrobnionej kory (ok. 1–2 g) na szklankę wody, zagotować i pogotować 5 minut pod przykryciem, następnie odstawić na 10 minut; pić 1–3 razy dziennie, po jedzeniu (na trawienie, wzdęcia) lub przy przeziębieniu, z miodem i imbirem. Cynamon cejloński można stosować regularnie w ilościach kuchennych i zielarskich rzędu 1–4 g dziennie; nie ma tu twardego limitu porównywalnego z kasją, ale nie ma też powodu przekraczać kilku gramów dziennie. Nalewka: kora zalana alkoholem ok. 60%, macerowana 2–3 tygodnie — używana kroplami jako aromat i środek wiatropędny. Mieszanki: cynamon + imbir + goździki + kardamon (herbata rozgrzewająca, chai); cynamon + koper włoski + mięta (na wzdęcia); cynamon jako corrigens w mieszankach z goryczkowatymi i mocno gorzkimi ziołami. Olejek eteryczny z kory: WYŁĄCZNIE mocno rozcieńczony (do stosowania na skórę maksymalnie w stężeniach ułamków procenta) — nierozcieńczony powoduje oparzenia chemiczne i silne uczulenia; nie stosować doustnie bez nadzoru. Jako dodatek do potraw i wypieków — bez ograniczeń zdroworozsądkowych.
Jak odróżnić cynamon cejloński od kasji — to najważniejsza umiejętność przy tym surowcu: laska cejlońska jest zbudowana z wielu cienkich, papierowych warstw zwiniętych jedna w drugą (na przekroju wygląda jak cygaro albo rulon gazety), ma barwę jasną, jasnobrunatną do płowej, jest krucha i łatwo kruszy się w palcach; laska kasji to jedna gruba, twarda warstwa zwinięta z dwóch stron do środka lub w pojedynczą rurę, ciemnoczerwonobrunatna, twarda jak drewno — nie połamiesz jej palcami. Zapach cejlońskiego jest delikatny, słodki, kwiatowy; kasji — ostry, mocny, wręcz piekący. Smak cejlońskiego łagodny i słodkawy, kasji palący. W proszku rozróżnienie jest praktycznie niemożliwe — kupuj laski lub proszek z jednoznacznie podanym gatunkiem 'Cinnamomum verum / zeylanicum' i krajem pochodzenia (Sri Lanka). Przechowywać laski w całości, w szczelnych, ciemnych naczyniach; mielić dopiero przed użyciem — sproszkowany cynamon traci olejek w ciągu kilku miesięcy. Trwałość lasek 2–3 lata, proszku realnie do pół roku. Kora zwietrzała, bez wyraźnego zapachu po roztarciu, jest bezwartościowa. Nie mylić surowca z olejkiem z liści cynamonowca — pachnie goździkiem (eugenol) i ma inne zastosowanie.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.