Avena sativa
Zboże uprawne, którego zielone ziele i słoma są cenionym surowcem regenerującym układ nerwowy, a ziarno źródłem beta-glukanów.
Owies uchodzi w Polsce wyłącznie za roślinę paszową i śniadaniową, tymczasem w zielarstwie liczy się przede wszystkim jego niedojrzałe ziele — zbierane w fazie mlecznej dojrzałości ziarna. Surowiec ten należy do klasycznych środków wzmacniających (roborantia) i uspokajająco-tonizujących przy wyczerpaniu nerwowym. Słoma owsiana jest z kolei tanim, skutecznym surowcem do kąpieli przeciwświądowych i przy dolegliwościach reumatycznych. Ziarno dostarcza beta-glukanów obniżających cholesterol i śluzów osłaniających błonę śluzową przewodu pokarmowego. To jedno z niewielu ziół, które można stosować długo, bez ryzyka przyzwyczajenia.
Jednoroczna trawa o wysokości 60–150 cm. Źdźbło wzniesione, gładkie, puste w środku, z wyraźnymi kolankami. Liście równowąskie, płaskie, szorstkie na brzegu, o równoległym użyłkowaniu, z krótkim, ząbkowanym języczkiem i bez uszek — to cecha odróżniająca owies od pszenicy i jęczmienia. Kwiatostanem jest luźna, rozpierzchła wiecha (nie kłos!) o cienkich, zwisających gałązkach, na których końcach siedzą duże, dwu- lub trzykwiatowe kłoski; kłoski zwisają charakterystycznie ku dołowi. Plewy błoniaste, dłuższe od kwiatów. Owoc to ziarniak podłużny, wrzecionowaty, oplewiony, żółtawy lub szarawy. Korzeń wiązkowy, płytki.
W Polsce wyłącznie w uprawie — gatunek nie występuje dziko. Uprawiany w całym kraju, ale największe znaczenie ma na glebach lżejszych, kwaśnych i w rejonach chłodniejszych i wilgotniejszych: na Podlasiu, Warmii, Mazurach, Pomorzu oraz w rejonach podgórskich, gdzie inne zboża zawodzą. Bywa spotykany przejściowo jako roślina uciekinier na przydrożach, wysypiskach i przy magazynach zbożowych, ale się nie zadamawia.
Stanowisko słoneczne. Owies jest najmniej wymagającym zbożem — znosi gleby lekkie, piaszczyste, kwaśne (pH 5,0–6,5), a nawet gliniaste i przejściowo zalewane. Wymaga jednak dużo wody: to zboże o największych potrzebach wodnych, źle znosi suszę w fazie strzelania w źdźbło. Mrozoodporność form jarych niewielka — siew wczesnowiosenny, gdy tylko można wejść na pole. Nie zbierać ziela z pól intensywnie chronionych chemicznie (zaprawy nasienne, herbicydy, regulatory wzrostu) ani z pobocza dróg — owies łatwo pobiera metale ciężkie i azotany.
ziele zbierane w fazie mlecznej (Avenae herba), słoma (Avenae stramentum), ziarno/owsianka (Avenae fructus), otręby owsiane
Ziele (zielony owies) — kluczowy termin: faza mlecznej dojrzałości ziarna, zwykle czerwiec–lipiec, gdy po zgnieceniu ziarniaka wypływa biały, mleczny płyn. Ścinać całe nadziemne pędy z niedojrzałymi wiechami, w suchy dzień, po obeschnięciu rosy. Kilka dni później surowiec traci wartość — ziarno twardnieje, a zawartość związków czynnych spada. Słoma — po żniwach (lipiec–sierpień), tylko sucha, jasna, niezapleśniała, z upraw bez oprysków. Ziarno — w pełnej dojrzałości, sierpień.
Ziele i słoma: krzemionka i kwas krzemowy w formach rozpuszczalnych (znaczne ilości), flawonoidy (m.in. C-glikozyloflawony, witeksyna, izoorientyna), awenantramidy (alkaloidy fenolowe swoiste dla owsa, o działaniu przeciwzapalnym i przeciwświądowym), saponiny steroidowe (awenakozydy), sterole, białka, sole mineralne (mangan, cynk, magnez, żelazo). Ziarno: beta-glukany (rozpuszczalny błonnik), śluzy, skrobia, tłuszcze z przewagą kwasów nienasyconych, białka o dobrym profilu aminokwasowym, awenina, witaminy z grupy B, awenantramidy w otrębach.
Napar z ziela: 2 łyżki suszonego, rozdrobnionego ziela na szklankę wrzątku, parzyć 15 minut pod przykryciem; pić 2–3 razy dziennie. Kuracja wzmacniająca ma sens dopiero po 4–6 tygodniach regularnego picia. Nalewka ze świeżego zielonego owsa (klasyczna postać w fitoterapii nerwic): świeże ziele w fazie mlecznej zalane spirytusem 60–70%, macerowane 2–3 tygodnie; stosowana w niewielkich dawkach kroplowych — proporcje i dawkowanie ustalać z zielarzem, bo surowiec świeży różni się mocą od suchego. Odwar ze słomy do użytku wewnętrznego: garść pociętej słomy na litr wody, gotować 15–20 minut, pić w ciągu dnia (remineralizująco, moczopędnie). Kąpiel owsiana przeciwświądowa: 100–200 g pociętej słomy lub 1–2 szklanki płatków w płóciennym woreczku gotować w 2–3 litrach wody 20 minut, odcedzić i wlać do wanny; kąpiel 15–20 minut w wodzie ok. 37 °C, nie spłukiwać. Kleik z płatków owsianych na czczo — przy nadkwaśności i podrażnieniu żołądka. Otręby: łyżka–dwie dziennie z płynem, przy zaparciach i podwyższonym cholesterolu; zawsze popijać dużą ilością wody.
Cała sztuka z owsem polega na trafieniu w termin zbioru — surowiec z fazy mlecznej ma inny skład i inną moc niż zżęte później siano. Ziele suszyć szybko, w cieniu i przewiewie, w temperaturze do 40 °C, rozłożone cienką warstwą; dobry susz zachowuje zieloną barwę, susz brunatny jest bezwartościowy. Wiechy z niedojrzałymi kłoskami suszyć w pęczkach zawieszonych kwiatostanem w dół. Słomę przechowywać sucho — najczęstszy błąd to surowiec zapleśniały, o zapachu stęchlizny; taki nadaje się wyłącznie do wyrzucenia (ryzyko mikotoksyn). Przechowywanie do 12 miesięcy, w papierowych torbach lub płóciennych workach, nie w szczelnym plastiku. Owies dobrze łączy się z melisą i chmielem (bezsenność z przemęczenia), z lawendą i serdecznikiem (nerwica serca), ze skrzypem i pokrzywą (kuracja mineralizująca, włosy i paznokcie). Nie mylić słomy owsianej z jęczmienną i pszenną: owies rozpoznasz po wiesze (nie kłosie) i braku uszek u nasady blaszki liściowej — pszenica i jęczmień mają wyraźne uszka obejmujące źdźbło.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszą osobą, która się wypowie.
Zaloguj się, aby dodać komentarz.